Κατανόηση της κατάστασης των ναρκωτικών στην Ευρώπη το 2026 – βασικές εξελίξεις (Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2026)
Η Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026 παρέχει μια συνοπτική εικόνα της κατάστασης των ναρκωτικών στην Ευρώπη βάσει των πιο πρόσφατων διαθέσιμων στοιχείων. Οι αλληλεπικαλυπτόμενες αγορές καθιερωμένων και νέων ουσιών στην Ευρώπη εξακολουθούν να εξελίσσονται και να περιπλέκονται ακόμη περισσότερο λόγω της εισροής εκτρεπόμενων φαρμάκων και παραποιημένων φαρμακευτικών προϊόντων, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα ευρύτερο φάσμα κινδύνων και να τίθενται υπό αμφισβήτηση περισσότερο από ποτέ τα υφιστάμενα μοντέλα ανταπόκρισης. Εδώ θα βρείτε ένα σύντομο αναλυτικό σχόλιο για τα κυριότερα ζητήματα πολιτικής και πρακτικής που αφορούν τα ναρκωτικά, όπως αυτά προκύπτουν από τη φετινή έκθεση.
Η σελίδα αυτή αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής Έκθεσης για τα Nαρκωτικά 2026, της ετήσιας επισκόπησης του EUDA σχετικά με την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ευρώπη.
Τελευταία επικαιροποίηση: 9 Ιουνίου 2026
Η κατάσταση των ναρκωτικών στην Ευρώπη το 2026 – επισκόπηση
Νέοι κίνδυνοι για τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών σε σχέση με την ευρεία διαθεσιμότητα των ναρκωτικών
Η διαθεσιμότητα παράνομων ναρκωτικών παραμένει υψηλή στην Ευρώπη, όπου πολλαπλές ουσίες, συχνά υψηλής δραστικότητας ή υψηλής καθαρότητας, κυκλοφορούν στην αγορά. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται νέες ουσίες, για τις οποίες η γνώση σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία τόσο αυτών που τις χρησιμοποιούν όσο και της επιστημονικής κοινότητας είναι περιορισμένη, καθώς ουσίες υψηλότερης δραστικότητας, οι οποίες ενέχουν αυξημένες πιθανότητες και σοβαρότητα πρόκλησης βλάβης. Όσον αφορά ουσίες όπως η κάνναβη, διατίθεται πλέον μεγάλη ποικιλία προϊόντων, ενώ για ομάδες ουσιών όπως τα οπιοειδή και τα διεγερτικά, έχει αυξηθεί η ποικιλία των ουσιών που πωλούνται στην αγορά. Ανησυχίες εξακολουθούν να εκφράζονται για τα αυξανόμενα επίπεδα κινδύνου, ιδίως σε ευάλωτες και περιθωριοποιημένες ομάδες ατόμων, συμπεριλαμβανομένων των τοξικώσεων και των θανάτων από τη χρήση ουσιών υψηλής δραστικότητας ή νέων ουσιών, ενδεχομένως εν αγνοία τους, σε μείγματα ναρκωτικών και δισκία, ιδίως στο πλαίσιο της πολλαπλής χρήσης ουσιών.
Οι γεωπολιτικές αβεβαιότητες, συμπεριλαμβανομένων των συγκρούσεων και της αποσταθεροποίησης κρατών που βρίσκονται κοντά στην Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και σε άλλες περιοχές, καθώς και οι επιπτώσεις τους στο εμπόριο και την οικονομία, δεν έχουν μέχρι στιγμής σαφή αντίκτυπο στην αγορά ναρκωτικών και στα πρότυπα χρήσης στην Ευρώπη. Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα του φαινομένου των ναρκωτικών επηρεάζεται επίσης από τις τεχνολογικές εξελίξεις, τις μεταβαλλόμενες οδούς και μεθόδους διακίνησης ναρκωτικών, καθώς και από τους εξελισσόμενους κινδύνους για την υγεία λόγω της αυξανόμενης ενοποίησης των αγορών παράνομων ναρκωτικών και των νέων ψυχοδραστικών ουσιών. Προκειμένου να αποφύγουν τους νομικούς και κανονιστικούς ελέγχους καθώς και τα στοχευμένα μέτρα επιβολής του νόμου, οι παραγωγοί ναρκωτικών συνεχίζουν να ακολουθούν μια στρατηγική αντικατάστασης, αλλάζοντας πρόδρομες χημικές ουσίες και διαθέτοντας στην αγορά νεότερες ουσίες. Συνολικά, το γεγονός αυτό δημιουργεί ένα απαιτητικό πλαίσιο για τον τομέα της πολιτικής που αφορά τα ναρκωτικά, το οποίο ενδέχεται να ασκήσει πιέσεις στα μοντέλα και τις δυνατότητες ανταπόκρισης στους τομείς της υγείας και της ασφάλειας. Αυτή η διαρκώς εξελισσόμενη κατάσταση εξετάζεται στο Στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για τα ναρκωτικά, το οποίο εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον Μάρτιο του 2026. Το πλαίσιο περιλαμβάνει τη στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά καθώς και την ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με το σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών. Η στρατηγική απάντηση της Ευρώπης περιλαμβάνει ενίσχυση της κανονιστικής προσέγγισης για τον έλεγχο των πρόδρομων ουσιών, καθώς και ενίσχυση του συντονισμού, της συνεργασίας και της ανάπτυξης ικανοτήτων από κοινού με διεθνείς εταίρους. Στο πλαίσιο αυτό, ο EUDA εξακολουθεί να αναπτύσσει νέα εργαλεία και υπηρεσίες με στόχο να συνδράμει στην ανταπόκριση της Ευρώπης στους μεταβαλλόμενους κινδύνους και στις νέες προκλήσεις στον τομέα της ετοιμότητας.
Ο ταχύτερος εντοπισμός νέων ουσιών και αναδυόμενων τάσεων είναι ζωτικής σημασίας για την ετοιμότητα σε επίπεδο πολιτικής
Η αυξανόμενη αλληλεπικάλυψη μεταξύ των αγορών παράνομων ουσιών και νέων ψυχοδραστικών ουσιών, συμπεριλαμβανομένων παραποιημένων φαρμάκων και φαρμάκων που εκτρέπονται από τη νόμιμη χρήση, συμβάλλει στο ενδεχόμενο εμφάνισης αιφνίδιων μεταβολών στους τύπους των ουσιών που διατίθενται στην αγορά. Το γεγονός αυτό μπορεί να αυξήσει την έκθεση των ατόμων σε απρόβλεπτους κινδύνους για την υγεία λόγω της εν αγνοία χρήσης ουσιών υψηλής δραστικότητας που κυκλοφορούν στην αγορά. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν τα συνθετικά κανναβινοειδή που υπάρχουν σε υγρά συσκευών ατμίσματος (e-liquids), οι νέες ψυχοδραστικές ουσίες που πωλούνται παραπλανητικά ως σκόνες ή δισκία οπιοειδών ή διεγερτικών, καθώς και τα προϊόντα κάνναβης σε συνδυασμό με συνθετικές ουσίες.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ταχύς εντοπισμός των αλλαγών στις αγορές ναρκωτικών και στα πρότυπα χρήσης καθίσταται ολοένα και πιο σημαντικός προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι υπεύθυνοι σχεδιασμού και οι επαγγελματίες είναι κατάλληλα προετοιμασμένοι. Παράλληλα με τα καθιερωμένα εργαλεία παρακολούθησης και σε συνεργασία με το δίκτυο Reitox, ο EUDA εξακολουθεί να στηρίζει την ανάπτυξη προηγμένων συστημάτων προκειμένου να συμβάλλει στην παροχή πιο έγκαιρης ανάλυσης. Σε αυτά περιλαμβάνονται η ευρωπαϊκή διαδικτυακή έρευνα για τα ναρκωτικά και πρωτοβουλίες σε επίπεδο πόλης που καλύπτουν την ανάλυση λυμάτων, τα επείγοντα περιστατικά, την ανάλυση υπολειμμάτων από χρησιμοποιημένες σύριγγες, τις υπηρεσίες ανάλυσης σύστασης ουσιών και τους χώρους επιτηρούμενης χρήσης ναρκωτικών. Το δίκτυο εγκληματολογικών και τοξικολογικών εργαστηρίων του EUDA υποστηρίζει και συμπληρώνει το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ, το ευρωπαϊκό σύστημα επαγρύπνησης για τα ναρκωτικά και το σύστημα αξιολόγησης απειλών για την υγεία και την ασφάλεια του EUDA, με στόχο την ταχεία αξιολόγηση αναδυόμενων προβλημάτων και την έκδοση σχετικών προειδοποιήσεων. Νέα συλλογή δεδομένων του EUDA σχετικά με περιστατικά παραγωγής ουσιών και πρόδρομες ουσίες. Από κοινού, εργαλεία πιο έγκαιρης και πολυεπίπεδης παρακολούθησης του EUDA θα εμβαθύνουν την κατανόησή μας για τα ναρκωτικά που διακινούνται και τις βλάβες που συνδέονται με συγκεκριμένες ουσίες και συνδυασμούς, συμβάλλοντας αποτελεσματικότερα στην εκπόνηση πολιτικών και μέτρων παρέμβασης.
Οι μεταβαλλόμενες μέθοδοι διακίνησης των ναρκωτικών δυσκολεύουν τους μηχανισμούς αντιμετώπισης, επιβαρύνοντας τους πόρους
Η ευρωπαϊκή αγορά ναρκωτικών τροφοδοτείται και διαμορφώνεται από ευέλικτες παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ παράνομες ουσίες και πρόδρομες χημικές ουσίες προέρχονται από διαφορετικά μέρη του κόσμου. Όπως αποδεικνύεται από τις συνεχείς κατασχέσεις μεγάλων ποσοτήτων ναρκωτικών στα ευρωπαϊκά λιμάνια, η διείσδυση στις εμπορικές αλυσίδες εφοδιασμού εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διακίνηση μεγάλων ποσοτήτων ουσιών που συντηρούν τις αγορές ναρκωτικών. Τα εμπορευματοκιβώτια εξακολουθούν να είναι ευάλωτα στην εκμετάλλευση από δίκτυα διακινητών, οι οποίοι χρησιμοποιούν εξελιγμένες μεθόδους φυσικής και χημικής απόκρυψης, σε συνδυασμό με τη διαφθορά, τον εκφοβισμό και τη βία κατά βασικού προσωπικού της αλυσίδας διανομής. Σε συνέχεια της εντατικοποίησης των επιχειρήσεων επιβολής του νόμου και των τελωνειακών ελέγχων στα κυριότερα ευρωπαϊκά λιμάνια και της δημιουργίας της Ευρωπαϊκής Συμμαχίας Λιμένων , τα δίκτυα διακίνησης διαφοροποίησαν τις διαδρομές, τις μεθόδους και τους τρόπους απόκρυψης που χρησιμοποιούν, υιοθετώντας πολλαπλούς τρόπους δράσης. Η αυξημένη χρήση θαλάσσιων μεταφορών μέσω διαφόρων τύπων σκαφών, ημι-υποβρυχίων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών καθώς και τεχνικών βαθιάς απόκρυψης, δημιούργησε ένα πιο απρόβλεπτο, κατακερματισμένο και απαιτητικό από άποψη πόρων, πεδίο δράσης για τις αρχές επιβολής του νόμου και τις τελωνειακές αρχές. Επιπλέον, οι νέες μορφές διακίνησης που βασίζονται στην τεχνολογία, όπως η χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε διάφορα στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού παράνομων ναρκωτικών, συμπεριλαμβανομένης της διακίνησης στις φυλακές, είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν και υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενισχυμένη διατομεακή συνεργασία.
Τα εγκληματικά δίκτυα στοχοποιούν ευάλωτους νέους, τους οποίους αξιοποιούν για να διαχειρίζονται αγορές ναρκωτικών και να διαπράττουν βία.
Το εμπόριο παράνομων ναρκωτικών συνδέεται με πράξεις εκφοβισμού και βίας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αν και η παρακολούθηση του φαινομένου αυτού είναι δύσκολη, από ολοένα και περισσότερα στοιχεία διαφόρων χωρών προκύπτει ότι ορισμένοι νέοι, ιδίως όσοι ζουν ήδη σε υποβαθμισμένες και περιθωριοποιημένες κοινότητες, ενδεχομένως να διατρέχουν κίνδυνο ενεργούς στρατολόγησης στο εμπόριο ναρκωτικών. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ανάθεση της άσκησης πράξεων βίας σε νέους με τη μορφή παροχής υπηρεσιών «βίας κατά παραγγελία». Πρόκειται για περιπτώσεις νέων οι οποίοι προβαίνουν σε πράξεις όπως ο εκφοβισμός, η βιαιοπραγία και η ανθρωποκτονία υπό την καθοδήγηση εγκληματιών, οι οποίοι αναλαμβάνουν τον σχεδιασμό, την προμήθεια των όπλων, τη μεταφορά και τη χρηματοδότηση. Προκειμένου να ανταποκριθεί στην εξέλιξη αυτή, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε μηχανισμούς καταπολέμησης της στρατολόγησης, οι οποίοι υποστηρίζονται από συμπράξεις στον τομέα ψηφιακής ασφάλειας με πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, δράσεις ευαισθητοποίησης, καθώς και με μέτρα προώθησης του ψηφιακού γραμματισμού. Η ανταπόκριση των φορέων επιβολής του νόμου περιλαμβάνει επιχειρήσεις εξάρθρωσης βάσει πληροφοριών για τα δίκτυα, θέτοντας ως στόχο βασικούς διευκολυντές και διαμεσολαβητές, την ενίσχυση του συντονισμού μέσω οικονομικών μέτρων και μέτρων εσωτερικής ασφάλειας, καθώς και την ανάληψη συντονισμένων δράσεων σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.
Τα μεταβαλλόμενα προβλήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά στην Ευρώπη αναδεικνύουν τον καίριο ρόλο της τεκμηριωμένης πρόληψης
Η μείωση της επιβάρυνσης από τα λοιμώδη νοσήματα απαιτεί επενδύσεις σε υπηρεσίες και εξοπλισμό
Τα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ουσιών διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο λοίμωξης από ιούς που μεταδίδονται με το αίμα, συμπεριλαμβανομένου του HIV και της ηπατίτιδας C, Β και Α. Ιστορικά, η ηρωίνη υπήρξε η κύρια ουσία που συνδέεται με την ενέσιμη χρήση στην Ευρώπη, ωστόσο και άλλες ουσίες, όπως τα διεγερτικά, τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών και οι νέες ψυχοδραστικές ουσίες, χρησιμοποιούνται επίσης σε ενέσιμη μορφή, είτε μόνες τους είτε σε συνδυασμό με άλλες ουσίες. Η χρήση διεγερτικών συνδέεται με συχνότερη ενέσιμη χρήση και σεξουαλικές πρακτικές υψηλότερου κινδύνου, και έχει συμβάλει στην εκδήλωση τοπικών επιδημικών εξάρσεων HIV στην Ευρώπη.
Στην Ευρώπη, τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών παρουσιάζουν μεγάλη επιβάρυνση από τη χρόνια ιογενή ηπατίτιδα, ενώ η ενέσιμη χρήση παραμένει ο συνηθέστερος παράγοντας κινδύνου για νέες διαγνώσεις ηπατίτιδας C (HCV). Παρόλο που δεν υπάρχει εμβόλιο για τον ιό της ηπατίτιδας C (HCV), ωστόσο υπάρχουν διαθέσιμες αποτελεσματικές θεραπείες, και ορισμένες χώρες έχουν αποδείξει ότι, χάρη στην παροχή θεραπείας μεγάλης κλίμακας και τη λήψη μέτρων μείωσης της βλάβης, ο ιός της ηπατίτιδας C (HCV) μπορεί να περιοριστεί σημαντικά στα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση, μέσω μιας επαρκώς χρηματοδοτούμενης, αποκεντρωμένης και ολοκληρωμένης προσέγγισης σε επίπεδο πρόληψης, εξέτασης και θεραπείας. Το 2025, μια επιδημική έξαρση της ηπατίτιδας Α, με μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο, έπληξε την Τσεχία, την Ουγγαρία, την Αυστρία και τη Σλοβακία, προκαλώντας 39 θανάτους. Σε πολλές περιπτώσεις, σημαντικός αριθμός λοιμώξεων παρατηρήθηκε σε άστεγα άτομα και σε άτομα που κάνουν χρήση ουσιών. Ο συστηματικός εμβολιασμός για τις λοιμώξεις HBV και HAV τόσο στις φυλακές, όσο και σε κοινοτικές δομές υποστηρίζεται από την κοινή εργαλειοθήκη του ECDC και του EUDA και την καθοδήγηση του ECDC και του EUDA.
Γενικότερα, η πρόληψη και ο περιορισμός της μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων απαιτούν υψηλότερα επίπεδα παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών μείωσης της βλάβης. Σε ορισμένες χώρες, εξακολουθούν να υφίστανται δυσκολίες όσον αφορά τη χρηματοδότηση, και εμπόδια στην πρόσβαση σε υπηρεσίες, μεταξύ άλλων σε εξετάσεις για λοιμώδη νοσήματα και παραπομπή σε υγειονομική περίθαλψη, προγράμματα διανομής βελονών και συρίγγων, καθώς και θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών.
Η παροχή κατάλληλου εξοπλισμού μείωσης της βλάβης συνεισφέρει καθοριστικά στη δυνατότητα των ατόμων που κάνουν χρήση ουσιών να περιορίσουν τον κίνδυνο λοίμωξης από ιούς που μεταδίδονται μέσω του αίματος, να μειώσουν το ενδεχόμενο τραυματισμού τους από την ενέσιμη χρήση, καθώς και τις πιθανότητες θανάτου από υπερβολική δόση. Μια πρόσφατη έκδοση του σύντομου οδηγού του EUDA παρέχει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τη συγκεκριμένη παρέμβαση, η οποία παρέχεται κατά κανόνα σε άτομα που κάνουν υψηλού κινδύνου χρήση ουσιών και ενδέχεται να έχουν περιορισμένη, ή ακόμη και μηδενική πρόσβαση, σε ατομικό εξοπλισμό για ενέσιμη χρήση, κάπνισμα ή εισπνοή ναρκωτικών. Παράλληλα, συνήθως παρέχονται οδηγίες σχετικά με τη σωστή χρήση του εξοπλισμού αυτού, τον ασφαλή τρόπο απόρριψής του μετά τη χρήση, καθώς και τις επιλογές μετάβασης σε λιγότερο επικίνδυνους τρόπους χρήσης.
Η κάνναβη και τα κανναβινοειδή μεταβάλλονται, όπως μεταβάλλονται και τα προβλήματα που συνδέονται με τη χρήση τους
Το ευρύτερο φάσμα διαθέσιμων προϊόντων κάνναβης εγείρει ανησυχίες για τη δημόσια υγεία
Στην Ευρώπη, η παράνομη φυτική κάνναβη και η παράνομη ρητίνη κάνναβης εξακολουθούν να αποτελούν τις ευρύτερα διαθέσιμες μορφές κάνναβης. Εκτιμάται ότι 15,4 εκατομμύρια νεαροί ενήλικες στην Ευρώπη έκαναν χρήση της ουσίας τον τελευταίο χρόνο και η κάνναβη ευθύνεται πλέον για το ένα τρίτο περίπου των εισαγωγών για θεραπεία ουσιοεξάρτησης στην Ευρώπη. Για διάφορους λόγους, η αγορά αυτή γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη. Σε αρκετά κράτη μέλη της ΕΕ, είναι πλέον δυνατή η νόμιμη αγορά ή καλλιέργεια μικρών ποσοτήτων κάνναβης. Νέα προϊόντα κάνναβης κυκλοφορούν τόσο στην παράνομη αγορά όσο και στο εμπόριο. Εμφανίζονται προϊόντα τα οποία περιέχουν χαμηλά επίπεδα THC, ουσίες που μπορεί να προέρχονται από το φυτό της κάνναβης, όπως η κανναβιδιόλη (CBD), ή και τα δύο. Στην αγορά κυκλοφορούν προϊόντα κάνναβης νοθευμένα με ισχυρά συνθετικά κανναβινοειδή. Πιο πρόσφατα, έγιναν ευρύτερα διαθέσιμα και τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή. Η διαθεσιμότητα προϊόντων υψηλής δραστικότητας αλλά και βρώσιμων προϊόντων έχει συνδεθεί με περιστατικά οξείας τοξίκωσης στα τμήματα επειγόντων περιστατικών των νοσοκομείων. Οι πιθανές βλάβες έχουν αυξηθεί, ενώ η αξιολόγησή τους και ο σχεδιασμός της κατάλληλης θεραπείας περιπλέκονται από την αυξανόμενη διαθεσιμότητα ποικίλων προϊόντων κάνναβης υψηλής δραστικότητας. Για την κάλυψη των τρεχουσών και μελλοντικών αναγκών, η ενίσχυση της ικανότητας ανταπόκρισης των υπηρεσιών υγείας σε επίπεδο αντιμετώπισης των επιβλαβών συνεπειών που σχετίζονται με την κάνναβη και τη θεραπεία αποτελεί προτεραιότητα.
Οι παράνομες πηγές και οι παράνομες οδοί εφοδιασμού κάνναβης στην Ευρώπη εξελίσσονται
Τα δίκτυα διακίνησης κάνναβης διαφοροποιούν τις διαδρομές και τις μεθόδους τους. Οι ισπανικές αρχές επιβολής του νόμου κατάσχεσαν μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) και ταχύπλοα σκάφη που μετέφεραν κάνναβη. Το 2025, οι βελγικές και οι ολλανδικές αρχές ανέφεραν αύξηση του αριθμού των κατασχέσεων κάνναβης σε εμπορευματοκιβώτια θαλάσσιων μεταφορών σε λιμένες, με κατασχέσεις περίπου 21 τόνων σε κάθε λιμάνι (Αμβέρσα και Ρότερνταμ), που προέρχονταν κυρίως από τον Καναδά. Επιπλέον, η κάνναβη διακινείται πλέον στην Ευρώπη και από τις Ηνωμένες Πολιτείες και, σε μικρότερο βαθμό, από την Ταϊλάνδη. Θεωρείται πιθανό η δυναμική της αγοράς στη Βόρεια Αμερική, η οποία συνδέεται με την αλλαγή του κανονιστικού πλαισίου και, μεταξύ άλλων, με τον έντονο ανταγωνισμό, την υπερπαραγωγή και την μείωση των τιμών, να ωθήσουν τους Ευρωπαίους διακινητές στην προμήθεια κάνναβης από τη συγκεκριμένη περιοχή. Τον Νοέμβριο του 2025, ο EUDA εξέδωσε την πρώτη του προειδοποίηση μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος επαγρύπνησης για τα ναρκωτικά (EDAS), επισημαίνοντας τους πιθανούς κινδύνους που συνδέονται με την κάνναβη που προέρχεται από τη Βόρεια Αμερική, λόγω της υψηλής δραστικότητας ορισμένων προϊόντων και της μόλυνσης από φυτοφάρμακα που ενδεχομένως να είναι επικίνδυνα. Δεν είναι ακόμη σαφές εάν οι εξελίξεις αυτές σηματοδοτούν μια διαρθρωτική μεταβολή της αγοράς ή εάν πρόκειται για ένα προσωρινό φαινόμενο, ωστόσο θέτουν προκλήσεις για τις αρχές και υπογραμμίζουν την ανάγκη θέσπισης στοχευμένων μέτρων και ενίσχυσης της διεθνούς συνεργασίας στον συγκεκριμένο τομέα.
Οι αλλαγές στην πολιτική για την κάνναβη επισημαίνουν τη σημασία της παρακολούθησης και της αξιολόγησης
Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ είτε έχουν τροποποιήσει είτε βρίσκονται σε διαδικασία επανεξέτασης της πολιτικής τους σχετικά με τη χρήση κάνναβης από ενήλικες. Τα νέα μοντέλα κανονιστικής ρύθμισης της κάνναβης που αναπτύσσονται, παρότι διαφέρουν ως προς το πεδίο και το στάδιο εφαρμογής τους, περιλαμβάνουν εν γένει μέτρα πρόληψης, περιορισμένη κατ’ οίκον καλλιέργεια, καθώς και δραστηριότητες παρακολούθησης και αξιολόγησης. Η Τσεχία, η Γερμανία, το Λουξεμβούργο και η Μάλτα επιτρέπουν την περιορισμένη καλλιέργεια κατ’ οίκον. Η Γερμανία και η Μάλτα επιτρέπουν επίσης τις μη κερδοσκοπικές πωλήσεις σε μέλη ελεγχόμενων ενώσεων καλλιέργειας, ενώ στην Ολλανδία αξιολογούν την προσέγγιση παραγωγής κάνναβης σε εγκεκριμένες εγκαταστάσεις και πώλησής της σε «coffeeshop». Αυτές οι αλλαγές πολιτικής βρίσκονται στα πρώτα στάδια εφαρμογής και διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Έως τα τέλη του 2025, η Γερμανία και το Λουξεμβούργο είχαν δημοσιεύσει ενδιάμεσες εκθέσεις αξιολόγησης, στις οποίες είχαν λάβει υπόψη προκαταρτικά δεδομένα σχετικά με διάφορους στόχους στους τομείς της υγείας και της ασφάλειας. Η περαιτέρω παρακολούθηση και αξιολόγηση αναμένεται να προσφέρουν χρήσιμα δεδομένα για τη χάραξη πολιτικής. Προκειμένου να βοηθήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής στον τομέα του ελέγχου της κάνναβης, ο EUDA αναπτύσσει μια εργαλειοθήκη πολιτικής σχετικά με την κάνναβη.
Η διαθεσιμότητα και η ελκυστικότητα των ημισυνθετικών κανναβινοειδών εξακολουθούν να ενέχουν κινδύνους για την υγεία
Τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή αποτελούν χημικά τροποποιημένες μορφές των φυσικών κανναβινοειδών. Μετά τον διεθνή έλεγχο της HHC (εξαϋδροκανναβινόλη), άλλα ημισυνθετικά κανναβινοειδή έγιναν ευρέως διαθέσιμα, γεγονός που αντανακλά τον συνεχή κύκλο παραγωγής νέων ουσιών με σκοπό την παράκαμψη των νομικών ελέγχων. Ανησυχία προκαλεί επίσης και η παραγωγή ημισυνθετικών κανναβινοειδών από CBD, ένα ζήτημα που βρίσκεται υπό αξιολόγηση από τον EUDA. Το 2024 εξαρθρώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση τουλάχιστον τρεις εγκαταστάσεις παραγωγής THC ή ημισυνθετικών κανναβινοειδών. Παρότι οι επιδράσεις των ημισυνθετικών κανναβινοειδών στον άνθρωπο δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς, από εκθέσεις προκύπτει ότι είναι παρόμοιες με αυτές της THC, συνοδεύονται δε από ανεπιθύμητες ενέργειες που κυμαίνονται από ήπιες αντιδράσεις έως σοβαρές τοξικώσεις οι οποίες ενίοτε χρήζουν νοσηλείας. Υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τις πιθανότητες πρόκλησης ψυχωτικών επεισοδίων, καθώς και με το ενδεχόμενο κατάχρησης και εθισμού από τις ουσίες αυτές. Εκτός από τον κίνδυνο ακούσιας υπερκατανάλωσης λόγω αβεβαιότητας ως προς τη δοσολογία, η ταχεία εξάπλωση των προϊόντων ατμίσματος και των βρώσιμων προϊόντων, ιδίως τα «ζελεδάκια», τα οποία περιέχουν συνθετικά και ημισυνθετικά κανναβινοειδή, αποτελεί πηγή ανησυχίας για τη δημόσια υγεία, καθώς τα προϊόντα αυτά ενδέχεται να προσελκύσουν και άλλα, πιθανώς μικρότερης ηλικίας, άτομα.
Αυξάνεται το άτμισμα ως τρόπος χρήσης
Στις περισσότερες περιπτώσεις ατμίσματος ή χρήσης ηλεκτρονικών τσιγάρων χρησιμοποιούνται προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη, αλλά ενδέχεται να χρησιμοποιούνται και άλλες ουσίες. Η έρευνα ESPAD που διενεργήθηκε το 2024 σε μαθητές ηλικίας 15-16 ετών διαπίστωσε ότι η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου αποτελεί πηγή ανησυχίας. Από τα πορίσματα της έρευνας προκύπτει ότι η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου στους εφήβους έχει αυξηθεί σημαντικά και αποτελεί πλέον σημαντικό χαρακτηριστικό των προτύπων χρήσης ουσιών από τους νέους στην Ευρώπη. Κατά μέσο όρο, το 44% των μαθητών στις χώρες της ESPAD δήλωσε ότι έχει κάνει χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Σε γενικές γραμμές, η ανοδική τάση στη χρήση των ηλεκτρονικών τσιγάρων έρχεται σε αντίθεση με τη μείωση της κατανάλωσης συμβατικών τσιγάρων, γεγονός που υποδηλώνει μάλλον μια αλλαγή στον τρόπο πρόσληψης νικοτίνης παρά τη μείωση της συνολικής χρήσης. Διαπιστώνεται η έναρξη χρήσης της ουσίας σε πολύ νεαρή ηλικία, καθώς σημαντικό ποσοστό των εφήβων αναφέρει ότι έκανε χρήση της ουσίας για πρώτη φορά σε ηλικία 13 ετών ή μικρότερη, γεγονός που εγείρει ανησυχίες σχετικά με τον κίνδυνο μακροχρόνιας εξάρτησης.
Γενικότερα, παράλληλα με την αύξηση του ατμίσματος, πολλά κράτη μέλη της ΕΕ ανέφεραν κατασχέσεις υγρών για ηλεκτρονικά τσιγάρα τα οποία περιείχαν συνθετικά και ημισυνθετικά κανναβινοειδή. Η ευρύτερη διαθεσιμότητα των συγκεκριμένων προϊόντων ενέχει διάφορους κινδύνους για την υγεία, μεταξύ άλλων τον κίνδυνο ακούσιας χρήσης και απρόβλεπτης έκθεσης σε ουσίες, λόγω πιθανών διαφορών μεταξύ των παρτίδων. Επιπλέον, η προσαρμοστικότητα της τεχνολογίας του ατμίσματος παρέχει τη δυνατότητα επέκτασης της χρήσης και σε άλλες νέες ψυχοδραστικές ουσίες πέρα από τα κανναβινοειδή, μεταξύ άλλων και σε νέα ισχυρά συνθετικά οπιοειδή, ενώ ενέχει και αντίστοιχους κινδύνους για την υγεία.
Η ευκολία πρόσβασης στην κοκαΐνη προκαλεί ανησυχίες για την υγεία
Η ευρεία διαθεσιμότητα κοκαΐνης συνδέεται με ποικίλες τακτικές διακίνησης
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η παραγωγή κοκαΐνης στη Νότια Αμερική βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ τα στοιχεία που προέκυψαν από τις αναλύσεις των λυμάτων επιβεβαιώνουν ότι η χρήση της εξακολουθεί να αυξάνεται σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Τα στοιχεία σχετικά με τις κατασχέσεις είναι πιο περίπλοκα: το 2024, τα κράτη μέλη της ΕΕ ανέφεραν μεγαλύτερο αριθμό κατασχέσεων κοκαΐνης, αλλά μικρότερη συνολική ποσότητα, παρά το γεγονός ότι ο συνολικός αριθμός εξακολουθεί να είναι υψηλότερος σε σχέση με το 2022. Αν και στο στάδιο αυτό δεν είμαστε σε θέση να καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα, από τα στοιχεία προκύπτει ότι, εν μέσω μιας περιόδου αυξημένων αστυνομικών και τελωνειακών δραστηριοτήτων, παρατηρείται στροφή προς μικρότερες ή πιο κατακερματισμένες αποστολές, καθώς και μεγαλύτερη διαφοροποίηση των οδών και των μεθόδων διακίνησης. Ενώ η διακίνηση μεγάλων ποσοτήτων μέσω των θαλάσσιων λιμένων, εντός εμπορικών εμπορευματοκιβωτίων, εξακολουθεί να εξασφαλίζει την υψηλή διαθεσιμότητα της κοκαΐνης, οι διακινητές καταφεύγουν και σε άλλες μεθόδους για την αποφυγή του εντοπισμού της. Υπάρχουν περισσότερες αναφορές σχετικά με την εκμετάλλευση μικρότερων λιμανιών, τις θαλάσσιες μεταφορές με διάφορους τύπους σκαφών, επανδρωμένων και μη επανδρωμένων ημι-υποβρυχίων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), καθώς επίσης και αναφορές για σύνθετες τεχνικές φυσικής και χημικής απόκρυψης. Οι πρόσφατες κατασχέσεις μεγάλων ποσοτήτων σε θαλάσσιες μεταφορές με εμπορικά πλοία και ταχύπλοα σκάφη, καθώς και οι εξελιγμένες μέθοδοι απόκρυψης σε τρόφιμα που μεταφέρονται αεροπορικώς, αντικατοπτρίζουν αυτήν την τάση.
Μεγάλος αριθμός εγκαταστάσεων παράνομης επεξεργασίας κοκαΐνης εξαρθρώνεται κάθε χρόνο στην Ευρώπη, κυρίως στην Ολλανδία, αλλά το 2024 πέντε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ εξάρθρωσαν εγκαταστάσεις επεξεργασίας κοκαΐνης, μεταξύ άλλων και εγκαταστάσεις δευτερογενούς εκχύλισης κοκαΐνης χημικά συγκαλυμμένης σε άλλα υλικά, όπως πλαστικά. Η βάση και ο πολτός κοκαΐνης διακινούνται σε μεγάλες ποσότητες στην Ευρώπη για να μετατραπούν σε υδροχλωρική κοκαΐνη. Γενικά, οι τελωνειακές αρχές και οι αρχές επιβολής του νόμου καλούνται να αντιμετωπίσουν ολοένα πιο απρόβλεπτες και πιο κατακερματισμένες διαδρομές, μεθόδους και τεχνικές απόκρυψης, καθώς επίσης και την παραγωγή κοκαΐνης στην Ευρώπη, γεγονός που διαμορφώνει ένα επιχειρησιακό περιβάλλον το οποίο απαιτεί περισσότερους πόρους, και επιβάλλει ενίσχυση της συνεργασίας και των συμπράξεων σε διυπηρεσιακό και διασυνοριακό επίπεδο.
Η κοκαΐνη αυξάνει τις προκλήσεις για τη δημόσια υγεία
Μετά την κάνναβη, η κοκαΐνη παραμένει μία από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες παράνομες ουσίες στην Ευρώπη, και ορισμένοι δείκτες, όπως η ανάλυση των αστικών λυμάτων, δείχνουν μια ολοένα και ευρύτερη γεωγραφική και κοινωνική εξάπλωση. Εκτός από την περιστασιακή χρήση από κοινωνικά ενσωματωμένους άτομα, η ενέσιμη χρήση κοκαΐνης ή η χρήση της μέσω καπνίσματος παρατηρείται επίσης και σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου αλλά και σε περισσότερο περιθωριοποιημένες ομάδες. Από τις αναφορές των αιθουσών επιτηρούμενης χρήσης ναρκωτικών και από την ανάλυση υπολειμμάτων από χρησιμοποιημένες σύριγγες προκύπτουν πολύπλοκα και υψηλού κινδύνου πρότυπα χρήσης, όπως η ενέσιμη χρήση και η χρήση μαζί με οπιοειδή όπως η ηρωίνη.
Η κοκαΐνη καταλαμβάνει επίσης υψηλή θέση μεταξύ των παράνομων ουσιών λόγω του αντίκτυπού της στη δημόσια υγεία. Αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες περιστατικών οξείας τοξίκωσης στα νοσοκομεία αναφοράς και συχνά εμπλέκεται σε θανάτους από ναρκωτικά, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ένα τέταρτο των περιστατικών σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που είναι διαθέσιμα για 20 χώρες. Η ουσία κατέχει επίσης εξέχουσα θέση στις αιτήσεις για θεραπεία, ενώ οι δείκτες υποδεικνύουν ότι το πρόβλημα εξακολουθεί να επεκτείνεται αντί να σταθεροποιείται. Τα διαθέσιμα στοιχεία συνηγορούν υπέρ των ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων, συμπεριλαμβανομένης της γνωσιακής συμπεριφορικής θεραπείας και της συντελεστικής ενίσχυσης. Παρά το γεγονός ότι βρίσκεται σε εξέλιξη έρευνα σχετικά με θεραπείες με αγωνιστές, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για τη σύσταση οποιασδήποτε φαρμακολογικής θεραπείας. Συχνά παρατηρείται έλλειψη ολοκληρωμένων θεραπευτικών προγραμμάτων και υπηρεσιών ψυχικής υγείας για τα συγκεκριμένα άτομα και, παρότι δύσκολη, σκόπιμη θα ήταν η ανάπτυξη εξατομικευμένων υπηρεσιών.
Η χρήση κρακ προκαλεί ανησυχίες σε ορισμένες πόλεις
Το κρακ εξακολουθεί να αποτελεί ένα ορατό και δυνητικά αυξανόμενο πρόβλημα σε αρκετές ευρωπαϊκές πόλεις, παρόλο που η άνιση διαθεσιμότητα δεδομένων καθιστά δύσκολο να προσδιοριστεί σε ποιον βαθμό το γεγονός αυτό αντανακλά την ευρύτερη γεωγραφική εξάπλωση, μεγαλύτερη διαθεσιμότητα ή βελτιωμένη καταγραφή. Τα διαθέσιμα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η χρήση αφορά άκρως περιθωριοποιημένες ομάδες, ιδίως σε περιπτώσεις αστεγίας, κοινωνικοοικονομικής στέρησης και πολλαπλής χρήσης ουσιών, ενώ η χρήση από κοινωνικά ενσωματωμένα άτομα ενδέχεται να είναι περιορισμένη στις σχετικές αναφορές. Η εξέλιξη αυτή φαίνεται πως οφείλεται στην υψηλή διαθεσιμότητα κοκαΐνης, στην ευκολία της επιτόπου μετατροπής από κοκαΐνη σε σκόνη και στη διαφοροποιούμενη δυναμική των τοπικών αγορών σε επίπεδο λιανικής πώλησης. Η αυξημένη διαθεσιμότητα του κρακ μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα υγείας, στην εμφάνιση υπαίθριων χώρων χρήσης ναρκωτικών, σε επαναλαμβανόμενες επισκέψεις στα τμήματα επειγόντων περιστατικών και γενικά σε χαοτικές συνθήκες διαβίωσης, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει τα άτομα που πλήττονται να βιώνουν κατακερματισμένη φροντίδα και ασταθείς θεραπευτικές πορείες. Σε ορισμένες πόλεις υπάρχουν αναφορές για βία που τροφοδοτείται από τη δυναμική των τοπικών αγορών λιανικής πώλησης ναρκωτικών , με αποτέλεσμα να ασκούνται πιέσεις στις υπηρεσίες υγείας, κοινωνικής πρόνοιας και δημόσιας ασφάλειας. Από τα πλέον πρόσφατα στοιχεία προκύπτει ότι, παρότι σχετικά χαμηλός, ο αριθμός των ατόμων που ξεκινούν θεραπεία για προβλήματα που σχετίζονται με το κρακ αυξάνεται. Επιπλέον, σχεδόν το ένα τέταρτο των ατόμων αυτών είναι γυναίκες, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για παροχή υπηρεσιών που συνεκτιμούν τη διάσταση του φύλου. Ορισμένοι χώροι επιτηρούμενης χρήσης ναρκωτικών υποστηρίζουν την ασφαλέστερη χρήση κρακ· αντίστοιχοι χώροι σε 12 πόλεις ανέφεραν επεισόδια σε σχέση με τη χρήση κρακ κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2025. Σε γενικό επίπεδο, η χρήση κρακ ασκεί ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις στους φορείς των υπηρεσιών μείωσης της βλάβης και θεραπείας, καλώντας τους να ανταποκριθούν στις ανάγκες μιας ομάδας που αντιμετωπίζει σοβαρά υγειονομικά και κοινωνικά προβλήματα.
Τα συνθετικά ναρκωτικά ενέχουν διάφορους κινδύνους για την υγεία
Ανταπόκριση στην εξελισσόμενη παραγωγή συνθετικών ουσιών και πρόδρομων ουσιών νέας γενιάς
Η παράνομη παραγωγή ουσιών αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία και ασφάλεια, δημιουργώντας κινδύνους για τις αρχές επιβολής του νόμου, τα άτομα που παρέχουν τις πρώτες βοήθειες και το περιβάλλον. Οι εγκαταστάσεις παραγωγής συνθετικών ουσιών που εξαρθρώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2024 παρήγαγαν πολλές και διαφορετικές ουσίες, μεταξύ άλλων αμφεταμίνες, μεθαμφεταμίνες, συνθετικές καθινόνες και MDMA. Ορισμένα παράνομα εργαστήρια παράγουν πολλαπλές συνθετικές διεγερτικές ουσίες, με παρόμοιες απαιτήσεις ως προς τις πρόδρομες ουσίες και τον εξοπλισμό παρασκευής. Η καινοτομία στις διαδικασίες παραγωγής είναι εμφανής από τις κατασχέσεις των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται για την παρασκευή των πρόδρομων ουσιών που απαιτούνται για την παραγωγή συνθετικών ναρκωτικών. Η χρήση μεγαλύτερης ποικιλίας χημικών ουσιών για την παραγωγή νέων ουσιών και την καθιέρωση διαφορετικών διεργασιών σύνθεσης αποτελεί μια μεταβαλλόμενη και σύνθετη πρόκληση για τα τελωνεία, τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου και τις ρυθμιστικές αρχές. Οι παραγωγοί παράνομων ουσιών στρέφονται όλο και πιο συχνά στη χρήση χημικών ουσιών που δεν ελέγχονται, προκειμένου να διαφύγουν τους διεθνείς ελέγχους των προδρόμων ουσιών. Σύμφωνα με αυτόν το μοτίβο, το 2024 κατασχέθηκαν σημαντικές ποσότητες γλυκιδικών παραγώγων BMK και PMK, που χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή αμφεταμινών και MDMA. Από τα προκαταρκτικά στοιχεία του 2025 προκύπτει ότι νέες εναλλακτικές ουσίες BMK έχουν κάνει την εμφάνισή τους, για τις οποίες ο EUDA θα διενεργήσει αξιολογήσεις κινδύνου το 2026. Αυτές οι «πρόδρομες ουσίες νέας γενιάς» είναι χημικά παρόμοιες με τις διαβαθμισμένες πρόδρομες ουσίες, είναι ειδικά παρασκευασμένες ώστε να παρακάμπτουν τους ελέγχους και συνήθως δεν έχουν κάποια γνωστή νόμιμη χρήση. Η πρόταση του νέου κανονισμού για τον έλεγχο των πρόδρομων ουσιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενισχύει τον ρόλο του EUDA σχετικά με την παρακολούθηση και την αξιολόγηση κινδύνων και δημιουργεί ένα πανευρωπαϊκό αποθετήριο πληροφοριών για τις πρόδρομες ουσίες, γεγονός που συμβάλλει στην καταπολέμηση της παράνομης παραγωγής ουσιών και στη διακοπή της εισαγωγής πρόδρομων ουσιών.
Αύξηση της προσφοράς συνθετικών καθινονών λόγω των εισαγωγών και της παραγωγής
Σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης οι συνθετικές καθινόνες έχουν καθιερωθεί ως οικονομικά προσιτές εναλλακτικές επιλογές παράνομων διεγερτικών, όπως οι αμφεταμίνες και η κοκαΐνη. Παρότι η ακούσια χρήση μέσω μειγμάτων ουσιών και δισκίων εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία, οι καθινόνες αποτελούν αντικείμενο σκόπιμης αναζήτησης ως μια οικονομικά προσιτή εναλλακτική λύση. Σύμφωνα με στοιχεία του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ, η N-αιθυλονορπεντεδρόνη (NEP), η οποία πλέον υποβάλλεται σε ελέγχους δυνάμει της νομοθεσίας της ΕΕ, το 2025 διατίθετο στο εμπόριο παραπλανητικά ως 3-MMC, μια άλλη καθινόνη, προκαλώντας ακούσια χρήση και τοξικώσεις.
Στοιχεία από τις υπηρεσίες ανάλυσης σύστασης ουσιών (drug checking services) υποδηλώνουν ότι ορισμένα άτομα αναζητούν σκόπιμα συνθετικές καθινόνες, παρόλο που η καθινόνη που ανιχνεύεται στο δείγμα συχνά διαφέρει από εκείνη που θεωρούσαν ότι είχαν αγοράσει. Το γεγονός αυτό αντικατοπτρίζει τη δυναμική φύση της παραγωγής καθινόνης και δημιουργεί μεταβαλλόμενους κινδύνους για την υγεία. Σύμφωνα με τις τελευταίες αναφορές, οι κατασχέσεις και οι εισαγωγές συνθετικών καθινόνων στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν, ενώ οι κατασχέσεις μεγάλων ποσοτήτων πρόδρομων ουσιών και η εξάρθρωση μεγάλου αριθμού παράνομων εργαστηρίων υποδεικνύουν ότι η παραγωγή συνθετικών καθινόνων στην Ευρώπη εξακολουθεί να είναι σημαντική, κυρίως στην Πολωνία. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις που υποδεικνύουν στροφή σε πιο ισχυρές ουσίες, δεδομένου ότι ο αριθμός των εγκαταστάσεων παραγωγής α-PVP (α-πυρρολιδινοβαλεροφαινόνη) αυξάνεται. Η ουσία αυτή είναι ιδιαίτερα δραστική και μπορεί να προκαλέσει διέγερση, παράνοια, επιθετικότητα και ψύχωση. Το 2026, ο EUDA αξιολόγησε τους κινδύνους πολλαπλών πρόδρομων ουσιών συνθετικών καθινονών με σκοπό τη στήριξη μέτρων για την περιορισμό της προσφοράς τους.
Αύξηση των κινδύνων για την υγεία από την εισροή της κεταμίνης στις αγορές ναρκωτικών
Η κεταμίνη είναι ένα νόμιμο ιατρικό αναισθητικό και αναλγητικό, το οποίο χρησιμοποιείται επίσης και μη ιατρικά, συχνά σε χώρους νυχτερινής διασκέδασης, και συνήθως λαμβάνεται από τη μύτη (ενδορρινικά) σε μορφή σκόνης. Η διαθεσιμότητα της ουσίας αυτής στην Ευρώπη φαίνεται να αυξάνεται συνεχώς. Μεταξύ των ερωτηθέντων που συμμετείχαν στην ευρωπαϊκή διαδικτυακή έρευνα για τα ναρκωτικά το 2024, μιας μη αντιπροσωπευτικής έρευνας, το 14% των ατόμων που είχαν κάνει χρήση ουσιών κατά το τελευταίο έτος ανέφεραν ότι είχαν κάνει χρήση κεταμίνης, κυρίως στο πλαίσιο πολλαπλής χρήσης ουσιών, σε συνδυασμό με άλλες ουσίες και αλκοόλ. Η παρακολούθηση των λυμάτων παρέχει περαιτέρω ενδείξεις για ευρύτερη εξάπλωση, με την πλειοψηφία των ευρωπαϊκών πόλεων για τις οποίες υπάρχουν επαρκή στοιχεία να αναφέρουν αυξημένα επίπεδα καταλοίπων κεταμίνης μεταξύ 2024 και 2025. Τα πρότυπα συνδυασμένης χρήσης αντικατοπτρίζονται επίσης στα στοιχεία σχετικά με ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις: η κοκαΐνη αποτελεί την ουσία που αναφέρεται συχνότερα σε συνδυασμό με την κεταμίνη στα περιστατικά οξείας τοξίκωσης που καταγράφηκαν στα νοσοκομεία αναφοράς του δικτύου Euro-DEN το 2024. Υπάρχουν επίσης αναφορές σχετικά με κεταμίνη αναμεμειγμένη με διεγερτικά σε «κοκτέιλ ναρκωτικών» τα οποία είναι γνωστά ως «ροζ κοκαΐνη». Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία των υπηρεσιών ανάλυσης σύστασης ουσιών (drug checking services), τα περισσότερα δείγματα κεταμίνης που εξετάστηκαν περιείχαν μόνο τη συγκεκριμένη ουσία, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο συνδυασμός της κεταμίνης με άλλες ουσίες ενδέχεται συχνά να είναι σκόπιμος. Σύμφωνα με μια πρόσφατη έκθεση του EUDA, το μεγαλύτερο μέρος της κεταμίνης που κατασχέθηκε στην Ευρώπη προέρχεται από νόμιμη παραγωγή στην Ινδία και εισάγεται σε μεγάλες ποσότητες σε κράτη μέλη της ΕΕ, κυρίως στη Γερμανία, και στη συνέχεια εκτρέπεται στην παράνομη αγορά.
Η κεταμίνη συνήθως λαμβάνεται από τη μύτη και συνδέεται με δοσοεξαρτώμενες οξείες και χρόνιες βλάβες, κυρίως βλάβες στην ουροδόχο κύστη που οφείλονται στην εντατική χρήση. Ο αριθμός των ατόμων που ξεκινούν εξειδικευμένη θεραπεία για προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση κεταμίνης παραμένει χαμηλός, παρά το γεγονός ότι τα τελευταία πέντε έτη αναφοράς έχει τετραπλασιαστεί. Η πρόσβαση σε θεραπεία και η παραπομπή σε εξειδικευμένη περίθαλψη εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση για τα άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας σχετιζόμενα με την κεταμίνη, γεγονός που απαιτεί καλύτερη πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες, στοχευμένες δράσεις πρόληψης και παροχή ενημέρωσης σχετικά με τους κινδύνους σε όσους ενδεχομένως αγνοούν τους κινδύνους για την υγεία που ενέχει η χρήση κεταμίνης. Η ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των ρυθμιστικών φορέων και των υπηρεσιών επιβολής του νόμου θα πρέπει να επικεντρωθεί στον εντοπισμό και στην αντιμετώπιση των τρωτών σημείων που υπάρχουν στις νόμιμες αλυσίδες εφοδιασμού, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη το ενδεχόμενο μετατοπίσεων, συμπεριλαμβανομένης της στροφής προς την παράνομη παραγωγή, που ενδεχομένως να προκύψουν από τη λήψη μέτρων για τη μείωση της προσφοράς.
Οι βλάβες που σχετίζονται με τα οπιοειδή εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση για τα μέτρα ανταπόκρισης.
Η χρήση πολλαπλών ουσιών και η ποικιλία των οπιοειδών συμβάλλουν στη θνησιμότητα που προκαλείται από τα ναρκωτικά
Εκτιμάται ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2024 καταγράφηκαν τουλάχιστον 7 600 θάνατοι, οι οποίοι συνδέονται άμεσα με τη χρήση ναρκωτικών. Στις περισσότερες περιπτώσεις διαπιστώθηκε χρήση περισσότερων από μία ουσιών, γεγονός που αντανακλά τα ολοένα και πιο σύνθετα πρότυπα χρήσης ουσιών, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης πολλαπλών ουσιών. Τα οπιοειδή, συνήθως σε συνδυασμό με άλλες ουσίες, παραμένουν η ομάδα ουσιών που ευθύνονται συχνότερα για θανάτους λόγω ναρκωτικών. Τα οπιοειδή, εκτός από την ηρωίνη, όπως η μεθαδόνη, η βουπρενορφίνη, τα συνθετικά οπιοειδή υψηλής δραστικότητας και τα παυσίπονα που περιέχουν οπιοειδή, συνδέονται με σημαντικό ποσοστό θανάτων από υπερβολική δόση σε ορισμένες χώρες. Τα συνθετικά οπιοειδή υψηλής δραστικότητας, όπως οι νιταζίνες, έχουν συνδεθεί με εξάρσεις θανατηφόρων και μη θανατηφόρων τοξικώσεων στην Ευρώπη. Ωστόσο, με εξαίρεση ορισμένες χώρες της Βαλτικής, οι ουσίες αυτές δεν κατέχουν εξέχουσα θέση στα συνήθη δεδομένα σε επίπεδο ΕΕ. Ωστόσο, οι αιφνίδιες μεταβολές στην αγορά ναρκωτικών μπορεί να οδηγήσουν στη ραγδαία εμφάνιση άλλων συνθετικών οπιοειδών υψηλής δραστικότητας, όπως οι ορφίνες. Ο EUDA συντονίζει ένα δίκτυο εγκληματολογικών και τοξικολογικών εργαστηρίων με στόχο την ενίσχυση της αναλυτικής ικανότητας και την παροχή στοιχείων πρώτης γραμμής. Το δίκτυο αυτό διευκολύνει τη γρήγορη ανταλλαγή πληροφοριών και την αξιολόγηση κινδύνων, συνδράμοντας με αυτόν τον τρόπο τις εθνικές αρχές στην ανάληψη δραστηριοτήτων παρακολούθησης.
Όσον αφορά την ανταπόκριση, κύρια στρατηγική αποτελεί η παροχή θεραπείας με αγωνιστές οπιοειδών στα άτομα που την έχουν ανάγκη. Από την άποψη της δημόσιας υγείας, πρόσφατα εκφράστηκαν ορισμένες ανησυχίες στα κράτη μέλη της ΕΕ σχετικά με τη διαθεσιμότητα της θεραπείας με αγωνιστές οπιοειδών με βάση τη βουπρενορφίνη, την οποία λαμβάνει περίπου το 36% των ατόμων σε θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών. Οι δυσκολίες πρόσβασης στα φάρμακα θα μπορούσαν να περιπλέξουν τη συνέχεια της θεραπείας, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με τη διαθεσιμότητα ισοδύναμων σκευασμάτων, καθώς και τους πιθανούς κινδύνους που συνδέονται με την ανάγκη μετάβασης των χρηστών σε άλλο σκεύασμα. Επιπλέον, ολοένα και περισσότερα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η αύξηση της διαθεσιμότητας ανταγωνιστών οπιοειδών, όπως η ναλοξόνη, μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη θανάτων από υπερβολική δόση οπιοειδών. Αν και η ναλοξόνη χρησιμοποιείται σε κλινικά περιβάλλοντα σε όλες τις χώρες, το 2025 προγράμματα κατ’ οίκον λήψης ναλοξόνης είχαν αναφερθεί σε 19 ευρωπαϊκές χώρες, παρόλο που η διαθεσιμότητά της ποικίλλει τόσο εντός, όσο και μεταξύ των χωρών, γεγονός που υπογραμμίζει την πρόκληση που εξακολουθεί να υφίσταται σε σχέση με τη διασφάλιση επαρκούς πρόσβασης στη ναλοξόνη σε όλα τα περιβάλλοντα και σε όλες τις ομάδες
Νέα συνθετικά οπιοειδή υψηλής δραστικότητας εξακολουθούν να κάνουν την εμφάνισή τους στην Ευρώπη
Τα νέα συνθετικά οπιοειδή είναι συχνά εξαιρετικά ισχυρά, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο απειλητικής για τη ζωή τοξίκωσης. Την τελευταία πενταετία, τα τρία τέταρτα των κρατών μελών της ΕΕ ανέφεραν κάποια νιταζίνη, ενώ πάνω από το ένα τρίτο ανέφεραν κάποια ορφίνη. Αύξηση παρατηρείται και στις αναφορές στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ για τις νέες ψυχοδραστικές ουσίες σχετικά με παραποιημένα φάρμακα που περιέχουν οπιοειδή νιταζίνης. Αν και οι ουσίες αυτές χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο από άτομα που κάνουν χρήση οπιοειδών υψηλού κινδύνου, ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο εξάπλωσης της χρήσης των δισκίων αυτών και σε πληθυσμούς χωρίς ανοχή στα οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένων των νέων. Επιπλέον, παρατηρείται αύξηση των αναφορών για ορφίνες, η οποία είναι πιθανό να συνδέεται με την επιβολή της γενικής απαγόρευσης των νιταζινών στην Κίνα τον Ιούλιο του 2025. Οι ορφίνες έχουν συνδεθεί με περιστατικά οξέων μη θανατηφόρων τοξικώσεων και θανάτους στα κράτη μέλη της ΕΕ. Παρότι τα διαθέσιμα φαρμακολογικά δεδομένα είναι περιορισμένα, οι ορφίνες είναι δομικά παρόμοιες με τη βρορφίνη, ένα ισχυρό οπιοειδές, γεγονός που υποδηλώνει ότι η αναπνευστική καταστολή συνιστά τον βασικό κίνδυνο για την υγεία. Ο EUDA ξεκίνησε να επανεξετάζει την κυκλορφίνη και τη σπιροχλορφίνη την άνοιξη του 2026, και τα σχετικά πορίσματα θα χρησιμοποιηθούν από την Επιτροπή προκειμένου να αποφασίσει κατά πόσο είναι σκόπιμη η διενέργεια επίσημων εκτιμήσεων κινδύνου. Η ενίσχυση της παροχής θεραπείας και υπηρεσιών μείωσης της βλάβης σε κατάλληλη κλίμακα, ούτως ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες των πληθυσμών υψηλού κινδύνου, αποτελεί θεμελιώδη παράγοντα για τον περιορισμό των σημερινών και των μελλοντικών βλαβών που σχετίζονται με τα νέα ισχυρά συνθετικά οπιοειδή.
Οι θάνατοι από τη χρήση φαιντανύλης υπογραμμίζουν την ανάγκη επαγρύπνησης
Η φαιντανύλη, ένα εξαιρετικά ισχυρό συνθετικό οπιοειδές, συνδέεται εδώ και πολλά χρόνια με θανάτους από υπερβολική δόση στην Ευρώπη, παρότι από γεωγραφική άποψη η εξάπλωσή της περιορίζεται σε μικρό αριθμό χωρών. Όσον αφορά την προσφορά, η φαιντανύλη, αποτελεί ένα φαρμακευτικό προϊόν το οποίο ενίοτε εκτρέπεται από τη θεραπευτική του χρήση και ενίοτε παράγεται παράνομα. Από το 2024 έως το 2025, η φαιντανύλη είχε συνδεθεί με πάνω από 100 θανάτους που οφείλονταν στα ναρκωτικά στη Βουλγαρία, ενώ κατασχέθηκαν και πολλά κιλά ουσιών που περιείχαν φαιντανύλη. Οι επαναλαμβανόμενες μεγάλες κατασχέσεις, η γεωγραφική εξάπλωση και οι άγνωστες πηγές παραγωγής και διακίνησης φαιντανύλης αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης περαιτέρω προβλημάτων που σχετίζονται με τη φαιντανύλη τόσο εντός όσο και εκτός Βουλγαρίας. Το 2024, στην Ισπανία και τις Κάτω Χώρες αναφέρθηκαν τέσσερις κατασχέσεις N-boc-4-πιπεριδόνης, της πρόδρομης ουσίας της φαιντανύλης, συνολικού βάρους 30 κιλών. Δεν είναι ακόμη γνωστό εάν τα φορτία προορίζονταν για εγκαταστάσεις παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή επρόκειτο να μεταφερθούν σε τοποθεσίες εκτός ΕΕ. Η βελτίωση της πρόσβασης σε προγράμματα θεραπείας με αγωνιστές οπιοειδών, σε προγράμματα διανομής βελονών και συρίγγων καθώς και σε προγράμματα κατ’ οίκον λήψης ναλοξόνης εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων που σχετίζονται με τα οπιοειδή και στη διασφάλιση της προετοιμασίας και της ανθεκτικότητας απέναντι στις μεταβολές της αγοράς των οπιοειδών.
Η ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής αγοράς ηρωίνης τροφοδοτείται από τα αποθέματα οπίου και τη διαφοροποίηση της παραγωγής
Η σχετική σταθερότητα στη διαθεσιμότητα ηρωίνης στην Ευρώπη αποδίδεται εν μέρει στην ύπαρξη μεγάλων αποθεμάτων στο Αφγανιστάν, τα οποία εκτιμάται ότι ανέρχονταν σε περίπου 12 000 τόνους οπίου το 2025. Οι εξελιγμένες μέθοδοι επεξεργασίας και νοθείας, καθώς και η τακτική διαχείριση της προσφοράς από τα δίκτυα διακίνησης, συνέβαλαν επίσης στη διατήρηση της διαθεσιμότητας της ηρωίνης, παρά τη μείωση της καλλιέργειας οπιούχου παπαρούνας στο Αφγανιστάν. Το γεγονός αυτό καθιστά λιγότερο πιθανή την έλλειψη ηρωίνης στην Ευρώπη βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα. Συνεχίζουν να πραγματοποιούνται κατασχέσεις μεγάλων ποσοτήτων ηρωίνης σε χώρες που βρίσκονται σε κομβικές οδούς διακίνησης, ενώ το 2024 εξαρθρώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση πολλοί χώροι νόθευσης και συσκευασίας ηρωίνης. Το Πακιστάν, και ιδίως η επαρχία του Μπαλουχιστάν, η οποία συνορεύει με το Αφγανιστάν και φιλοξενεί σημαντικούς θαλάσσιους λιμένες που συνδέονται με τη διακίνηση ναρκωτικών προς την Ευρώπη, έχει επίσης αναδειχθεί σε πηγή οπίου και ηρωίνης, ενώ από την ανάλυση δορυφορικών απεικονίσεων προκύπτει ότι το 2025 καλλιεργούνται πάνω από 9 000 εκτάρια οπίου παπαρούνας, αριθμός που ενδεχομένως καθιστά την παραγωγή του ανταγωνιστική σε σχέση με εκείνη του Αφγανιστάν. Σε άλλες περιοχές της Ασίας, η καλλιέργεια οπίου παπαρούνας στη Μιανμάρ έφτασε το 2025 στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας δεκαετίας, ξεπερνώντας τα 45 000 εκτάρια. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να συνεχίσουν να επαγρυπνούν για ενδείξεις μεταβολών στην αγορά κατά τα επόμενα χρόνια, μεταξύ άλλων και σε σχέση με την αύξηση της χρήσης συνθετικών οπιοειδών ή διεγερτικών.
Με μια ματιά
Στοιχεία πηγής
Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία των γραφημάτων και των διαγραμμάτων της παρούσας σελίδας είναι διαθέσιμα στη συνέχεια.
Το πλήρες σύνολο των πρωτογενών δεδομένων για την Ευρωπαϊκή Έκθεση για τα Ναρκωτικά 2026, συμπεριλαμβανομένων των μεταδεδομένων και των μεθοδολογικών σημειώσεων, διατίθεται στον κατάλογο δεδομένων μας.
Ένα υποσύνολο αυτών των δεδομένων, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία γραφημάτων, διαγραμμάτων και παρόμοιων στοιχείων σε αυτή τη σελίδα, παρατίθεται στη συνέχεια.