Inzicht in de drugssituatie in Europa in 2026 – belangrijkste ontwikkelingen (Europees Drugsrapport 2026)
Het Europees Drugsrapport 2026 biedt een momentopname van de drugssituatie in Europa op basis van de meest recent beschikbare gegevens. De overlappende Europese markten voor gevestigde en nieuwe drugs blijven zich ontwikkelen en de situatie wordt nog verder gecompliceerd door de opkomst van oneigenlijk gebruikte en vervalste farmaceutische producten, waardoor de bandbreedte aan risico’s toeneemt en bestaande aanpakmodellen meer dan ooit tevoren onder druk komen te staan. In dit document geven we kort analytisch commentaar op de belangrijkste beleids- en praktijkvraagstukken die naar voren komen in het rapport van dit jaar.
Deze pagina maakt deel uit van het Europees Drugsrapport 2026, het jaarlijkse overzicht van het EUDA over de drugssituatie in Europa.
Laatst bijgewerkt: 9 juni 2026
De drugssituatie in Europa in 2026 – een overzicht
Nieuwe risico’s voor consumenten als gevolg van de brede beschikbaarheid van drugs
Illegale drugs blijven in Europa op grote schaal beschikbaar, in een grote verscheidenheid en vaak met een hoge potentie of zuiverheid. Hiertoe behoren ook nieuwe stoffen, waarover zowel bij consumenten als in de wetenschap nog maar weinig bekend is wat betreft de gezondheidsrisico’s, evenals potentere drugs, die de kans op schade en de ernst vergroten. Drugs zoals cannabis zijn inmiddels in een breed assortiment aan producten verkrijgbaar, terwijl het aanbod aan middelen binnen categorieën zoals opioïden en stimulerende middelen gevarieerder is geworden. Er blijft sprake van een zorgwekkende toename van risico’s, met name voor kwetsbare en gemarginaliseerde groepen, onder meer in de vorm van vergiftiging en overlijden als gevolg van de (soms onbewuste) consumptie van zeer potente drugs of nieuwe stoffen in drugsmengsels en tabletten, vooral wanneer meerdere middelen tegelijk worden gebruikt.
Geopolitieke onzekerheden, waaronder conflicten en destabilisatie van staten in de nabijheid van de Europese Unie en andere regio’s, en de uitwerkingen daarvan op de handel en de economie, hebben vooralsnog onduidelijke impact op de drugsmarkt en het gebruikspatronen in Europa. De toenemende complexiteit van het drugsfenomeen wordt mede veroorzaakt door technologische ontwikkelingen, veranderende smokkelroutes en -methoden, en toenemende gezondheidsrisico’s als gevolg van de grotere integratie van de markten voor illegale drugs en nieuwe psychoactieve stoffen. Om wettelijke controles en gerichte handhavingsmaatregelen te omzeilen, blijven drugsproducenten een reactieve vervangingsstrategie volgen, waarbij ze van precursorchemicaliën wisselen en weer nieuwe drugs op de markt brengen. Dit schept een uitdagende situatie voor het drugsbeleid en kan ertoe leiden dat de modellen en capaciteiten voor de respons op het gebied van gezondheid en veiligheid onder druk komen te staan. Aan deze dynamische situatie wordt aandacht besteed in het strategisch EU-kader voor drugs, dat in maart 2026 is goedgekeurd door de Raad van de Europese Unie. Het kader omvat de EU-drugsstrategie en de mededeling van de Europese Commissie over het EU-actieplan tegen drugshandel. De strategische reactie van Europa omvat een versterkte regelgeving voor de controle op precursoren en een intensivering van de coördinatie, samenwerking en capaciteitsopbouw met internationale partners. In dit kader blijft het EUDA nieuwe instrumenten en diensten ontwikkelen om Europa te ondersteunen bij het aanpakken van veranderende risico’s en nieuwe uitdagingen op het gebied van paraatheid.
Een tijdige signalering van nieuwe drugs en opkomende trends is van cruciaal belang voor een goed voorbereid beleid
De toenemende overlap tussen de markt voor illegale drugs en die voor nieuwe psychoactieve stoffen, waaronder vervalste en illegaal verhandelde geneesmiddelen, draagt bij aan het risico op plotselinge verschuivingen in het aanbod van stoffen in de handel. Dit kan het risico verhogen dat mensen worden blootgesteld aan onvoorspelbare gezondheidsrisico’s doordat zij zonder het te weten zeer potente stoffen gebruiken die op de markt verschijnen. Voorbeelden hiervan zijn synthetische cannabinoïden in e-vloeistoffen voor vaping, nieuwe psychoactieve stoffen die misleidend worden verkocht als opioïden of stimulerende poeders en pillen, en natuurlijke cannabisproducten in combinatie met synthetische verbindingen.
In dit verband wordt het steeds belangrijker om veranderingen op de drugsmarkten en in gebruikspatronen snel vast te stellen, zodat beleidsmakers, planners en zorgprofessionals in de praktijk goed voorbereidzijn. Naast de gevestigde monitoringinstrumenten en in samenwerking met het Reitox-netwerk blijft het EUDA ondersteuning verlenen aan de ontwikkeling van geavanceerde systemen die snellere analyses mogelijk maken. Daartoe behoren de European Web Survey on Drugs en initiatieven op stedelijk niveau met betrekking tot rioolwateranalyse, spoedeisende-hulpmeldingen in ziekenhuizen, analyse van residuen van injectiespuiten, drugstestservice en drugsgebruiksruimten. Het EUDA-netwerk van forensische en toxicologische laboratoria biedt ondersteuning en vult het EU-systeem voor vroegtijdige waarschuwing, het Europees Waarschuwingssysteem voor drugs en het systeem voor de beoordeling van bedreigingen voor de gezondheid en veiligheid aan, met als doel opkomende problemen snel te beoordelen en te signaleren. Er worden nieuwe EUDA-gegevensverzamelingen ontwikkeld over incidenten bij de productie van drugs en drugsprecursoren. Samen zullen de snellere en meerlagige monitoringinstrumenten van het EUDA ons inzicht verdiepen in de verkochte drugs en in de schade die gepaard gaat met specifieke stoffen en combinaties en zo een grotere bijdrage leveren aan de beleids- en responsontwikkeling.
De zich voortdurend aanpassende drugshandel vormt een uitdaging voor de respons en doet een zwaar beroep op de beschikbare middelen.
De Europese drugsmarkt wordt gevoed en gevormd door flexibele wereldwijde toeleveringsketens die worden gebruikt om illegale drugs en precursorchemicaliën vanuit verschillende delen van de wereld naar Europa te smokkelen. De infiltratie van commerciële toeleveringsketens blijft een cruciale rol spelen bij de grootschalige smokkel die de drugsmarkten bevoorraadt, zoals blijkt uit de aanhoudende inbeslagnames van grote drugszendingen in Europese havens. Commercieel containervervoer blijft kwetsbaar voor misbruik door smokkelnetwerken die gebruikmaken van geavanceerde fysieke en chemische verbergingstechnieken, in combinatie met corruptie, intimidatie en geweld tegen sleutelfiguren in de distributieketen. Na intensievere politie- en douaneacties in grote Europese havens en de oprichting van de Europese Havenalliantie hebben smokkelnetwerken hun routes, methoden, verstopplaatsen en andere werkwijzen gediversifieerd. Door het toegenomen gebruik van overdrachten op zee via diverse schepen, semi-onderzeeërs, drones en geavanceerde verbergingsmethoden worden wetshandhavingsinstanties en douane geconfronteerd met een onvoorspelbaarder en versnipperder smokkelproces en moeten zij meer middelen voor controles inzetten. Nieuwe vormen van technologisch ondersteunde drugshandel, zoals het gebruik van drones in verschillende schakels van de illegale drugsketen, waaronder binnensmokkelen van drugs in gevangenissen, zijn lastig aan te pakken en vereisen een betere sectoroverschrijdende samenwerking.
Criminele netwerken werven gericht kwetsbare jongeren om te dealen en geweld te plegen
In heel Europa gaat de illegale drugshandel gepaard met intimidatie en geweld. Hoewel dit moeilijk te monitoren is, wijzen steeds meer aanwijzingen uit verschillende landen erop dat sommige jongeren, met name in achtergestelde en gemarginaliseerde gemeenschappen, kwetsbaar kunnen zijn voor actieve rekrutering voor de drugshandel. Bijzonder zorgwekkend is de uitbesteding van geweldpleging aan jongeren via constructies van ‘geweld als een dienst’. Hierbij gaat het om jongeren die handelingen zoals intimidatie, mishandeling en moord plegen in opdracht van criminelen die de planning, wapens, het vervoer en de financiering verzorgen. De Europese Unie reageert op deze ontwikkeling onder meer met kaders voor de aanpak van jonge aanwas die worden geflankeerd door digitale-veiligheidspartnerschappen met socialmediaplatforms, en met maatregelen voor bewustmaking en digitale geletterdheid. De respons door rechtshandhavingsinstanties omvat onder meer verstoringsmaatregelen op basis van netwerkinlichtingen, het aanpakken van belangrijke knooppunten en tussenpersonen, een nauwere afstemming met financiële en binnenlandse veiligheidsmaatregelen, en gecoördineerde acties tussen de EU-lidstaten.
De veranderende drugsproblemen in Europa onderstrepen de belangrijke rol van empirisch onderbouwde preventie
Om de last van infectieziekten te reduceren, moet er in diensten en middelen worden geïnvesteerd.
Mensen die drugs injecteren lopen een groter risico op besmetting met via bloed overdraagbare virussen, waaronder hiv en hepatitis C, B en A. Van oudsher wordt injecterend drugsgebruik in Europa het meest geassocieerd met heroïne, maar ook andere drugs, zoals stimulerende middelen, opioïdeagonisten en nieuwe psychoactieve stoffen, worden geïnjecteerd, zowel in combinatie als afzonderlijk. Het gebruik van stimulerende middelen gaat gepaard met frequenter injecteren en risicovollere seksuele praktijken en heeft in Europa geleid tot lokale hiv-uitbraken.
In Europa is onder injecterende drugsgebruikers ook sprake van een hoge prevalentie van chronische virale hepatitis, en injecterend drugsgebruik blijft de meest voorkomende risicofactor voor nieuwe HCV-diagnoses. Hoewel er geen vaccin tegen HCV bestaat, zijn er wel effectieve behandelingen beschikbaar, en sommige landen hebben laten zien dat HCV onder injecterende drugsgebruikers aanzienlijk kan worden teruggedrongen door grootschalige behandeling en schadebeperkende maatregelen, mits er voldoende middelen worden ingezet voor een gedecentraliseerde en geïntegreerde aanpak van preventie, testen en behandeling. In 2025 werden Tsjechië, Hongarije, Oostenrijk en Slowakije getroffen door een uitbraak van hepatitis A waarbij besmetting van mens op mens plaatsvond; er werden 39 sterfgevallen gemeld. In veel gevallen deed zich een aanzienlijk aantal besmettingen voor onder dakloze mensen en mensen die drugs gebruiken. Het systematisch aanbieden van HBV- en HAV-vaccinatie in gevangenissen en in gemeenschapsomgevingen wordt ondersteund door de gezamenlijke toolkit van het ECDC en het EUDA en richtlijnen van het ECDC en het EUDA.
Meer in het algemeen vereist het voorkomen en indammen van de overdracht van infectieziekten een intensievere, geïntegreerde aanpak op het gebied van preventie en schadebeperking. In sommige landen blijven er financieringsproblemen en toegangsbarrières bestaan voor maatregelen zoals het testen op infectieziekten en doorverwijzing naar zorg, naald- en spuitprogramma’s en behandeling met opioïdeagonisten.
Het verstrekken van geschikte hulpmiddelen voor schadebeperking is van cruciaal belang om drugsgebruikers in staat te stellen het risico op bloedoverdraagbare infecties te verminderen en de kans op injectiegerelateerd letsel en fatale overdoses te verkleinen. Een recente minigids van het EUDA beschrijft deze interventie, die doorgaans wordt aangeboden aan mensen die risicovol drugs gebruiken en mogelijk geen of slechts beperkte toegang hebben tot hygiënische benodigdheden voor injectie, roken of inhalatie. Daarnaast wordt er doorgaans advies gegeven over het juiste gebruik van de artikelen, hoe ze na gebruik veilig kunnen worden weggegooid en welke mogelijkheden er zijn om over te stappen op minder risicovolle toedieningswijzen.
Cannabis en cannabinoïdeproducten veranderen, net als de daarmee samenhangende problemen.
Het bredere aanbod aan cannabisproducten geeft aanleiding tot bezorgdheid met betrekking tot de volksgezondheid
In Europa blijven illegale wiet en hasj de meest voorkomende soorten cannabis. Naar schatting hebben vorig jaar 15,4 miljoen jonge volwassenen in Europa de drug gebruikt, en cannabis is inmiddels verantwoordelijk voor ongeveer een derde van alle opnames voor drugsbehandeling in Europa. Om verschillende redenen wordt de markt steeds complexer. In verschillende EU-lidstaten is het nu mogelijk om legaal kleine hoeveelheden cannabis te kopen of te kweken. Zowel op de illegale drugsmarkt als op de commerciële markt zijn nieuwe cannabisproducten verkrijgbaar. Er verschijnen producten met daarin lage concentraties THC of andere uit de cannabisplant gewonnen stoffen zoals cannabidiol (CBD), of met een combinatie daarvan. Cannabisproducten die met potente synthetische cannabinoïden zijn vermengd, zijn eveneens op de markt te vinden; meer recentelijk zijn ook semisynthetische cannabinoïden op grotere schaal verkrijgbaar geworden. De beschikbaarheid van zeer potente extracten en edibles (eetbare producten) is in verband gebracht met gevallen van acute drugsintoxicatie die spoedeisende zorg in ziekenhuizen vereisten. De mogelijke risico’s nemen toe, en zowel de beoordeling daarvan als het opstellen van een passende behandeling, worden bemoeilijkt door de grotere beschikbaarheid van diverse, deels potente cannabisproducten. Om aan de huidige en toekomstige behoeften te voldoen, moet prioriteit worden gegeven aan de uitbreiding van de responscapaciteit van de gezondheidszorg op het gebied van cannabisgerelateerde schade en behandeling.
Illegale cannabis vindt de weg naar Europa via nieuwe bronnen en veranderende aanvoerroutes
Netwerken voor de handel in cannabis diversifiëren hun routes en methoden. De Spaanse politie heeft drones en speedboten met cannabis in beslag genomen, en in 2025 hebben de Belgische en Nederlandse autoriteiten een toename van de inbeslagnames van cannabis in zeecontainers in havens gemeld. Zowel in de haven van Antwerpen als die van Rotterdam ging het om zendingen van in totaal ongeveer 21 ton, voornamelijk afkomstig uit Canada. Daarnaast wordt er tegenwoordig ook cannabis vanuit de Verenigde Staten en, in mindere mate, vanuit Thailand naar Europa gesmokkeld. Het lijkt waarschijnlijk dat de marktdynamiek in Noord-Amerika, die verband houdt met veranderingen in de regelgeving, inclusief hevige concurrentie, overproductie en lagere prijzen, Europese drugshandelaren ertoe kan aanzetten om daar cannabis in te kopen. In november 2025 heeft het EUDA zijn eerste waarschuwing ooit afgegeven via het Europees waarschuwingssysteem voor drugs. Daarbij werd gewezen op mogelijke schadelijke gevolgen van Noord-Amerikaanse cannabis, onder meer doorproducten met een hoge potentie en verontreiniging met potentieel gevaarlijke pesticiden. Of deze ontwikkelingen wijzen op een structurele verschuiving in de markt of slechts een tijdelijk verschijnsel zijn, blijft onzeker. Wel vormen ze een uitdaging voor de autoriteiten en onderstrepen ze de noodzaak van gerichte maatregelen en verdere internationale samenwerking op dit gebied.
Veranderingen in het cannabisbeleid benadrukken het belang van monitoring en evaluatie
Sommige EU-lidstaten hebben hun beleid voor cannabisgebruik door volwassenen gewijzigd of zijn bezig dit te herzien. Hoewel de reikwijdte en het uitvoeringsstadium van nieuwe modellen voor de regulering van cannabis verschillen, omvatten ze in het algemeen preventieve maatregelen, regelingen voor een beperkte thuisteelt en monitoring en evaluatie. Tsjechië, Duitsland, Luxemburg en Malta staan beperkte thuisteelt toe. Duitsland en Malta staan ook verkoop zonder winstoogmerk toe aan leden van gereguleerde cannabis-teeltverenigingen, terwijl Nederland een experiment uitvoert waarbij cannabis die in gereguleerde faciliteiten is geproduceerd, via coffeeshops wordt verkocht. Deze beleidswijzigingen bevinden zich in de beginfase van uitvoering en verschillen per land. Eind 2025 publiceerden Duitsland en Luxemburg tussentijdse evaluatierapporten waarin de eerste gegevens over diverse gezondheids- en veiligheidsdoelstellingen werden geanalyseerd. Verdere monitoring en evaluatie zullen naar verwachting beleidsrelevante inzichten opleveren. Om beleidsmakers op het gebied van cannabisregulering te ondersteunen, ontwikkelt het EUDA een toolkit voor het cannabisbeleid.
Gezondheidsrisico’s door de verkrijgbaarheid en aantrekkingskracht van semisynthetische cannabinoïden blijven bestaan
Semisynthetische cannabinoïden zijn chemisch gewijzigde vormen van natuurlijke cannabinoïden. Na de internationale regulering van HHC (hexahydrocannabinol) kwamen andere semisynthetische cannabinoïden op grote schaal op de markt, een voorbeeld van de voortdurende ontwikkeling van nieuwe stoffen om wettelijke beperkingen te omzeilen. Ook de productie van semisynthetische cannabinoïden uit CBD is een punt van zorg dat momenteel door het EUDA wordt beoordeeld. In 2024 werden in de Europese Unie ten minste drie locaties ontmanteld waar THC of semisynthetische cannabinoïden werden geproduceerd. Hoewel de effecten van het gebruik van semisynthetische cannabinoïden op de mens nog steeds te weinig zijn onderzocht, wijzen rapporten erop dat ze vergelijkbaar zijn met die van THC, met bijwerkingen variërend van lichte tot ernstige vergiftiging die soms in het ziekenhuis moet worden behandeld. Er bestaat bezorgdheid over het potentieel van deze middelen om psychotische aanvallen op te wekken en over het misbruik- en verslavingspotentieel ervan. Naast het risico op onbedoelde overconsumptie als gevolg van onduidelijkheid over de dosering, vormt de snelle verspreiding van e-sigaretten en edibles (met name gummies) die synthetische en semisynthetische cannabinoïden bevatten, een punt van zorg voor de volksgezondheid, aangezien deze producten nieuwe, mogelijk jongere consumenten kunnen aantrekken.
Vapen als gebruikswijze wint aan populariteit
Bij het gebruik van e-sigaretten of het vapen gaat het meestal om nicotinehoudende producten, maar er kunnen ook andere stoffen in voorkomen. Uit het ESPAD-onderzoek van 2024 onder scholieren van 15 tot 16 jaar bleek dat het gebruik van e-sigaretten een punt van zorg is. Uit onderzoek blijkt dat het gebruik van e-sigaretten onder jongeren aanzienlijk is toegenomen en inmiddels een belangrijk onderdeel vormt van het drugsgebruik onder jongeren in Europa. Gemiddeld gaf 44 % van de scholieren in de ESPAD-landen aan ooit e-sigaretten te hebben gebruikt. Over het geheel genomen staat de stijgende trend in het gebruik van e-sigaretten in contrast met de dalende cijfers voor het roken van conventionele sigaretten, wat duidt op een verschuiving in de wijze waarop nicotine wordt geconsumeerd, in plaats van op een afname van het totale gebruik. Opvallend is dat jongeren al op jonge leeftijd beginnen; een aanzienlijk deel geeft aan voor het eerst e-sigaretten te hebben gebruikt op 13-jarige leeftijd of jonger, wat aanleiding geeft tot bezorgdheid over langdurige afhankelijkheid.
Meer in het algemeen hebben tal van EU-lidstaten, parallel aan de opkomst van het vapen, gemeld dat zij e-liquids in beslag hebben genomen die synthetische en semisynthetische cannabinoïden bevatten. De grotere beschikbaarheid van deze producten brengt diverse gezondheidsrisico’s met zich mee, waaronder onbedoelde inname en wisselende blootstelling als gevolg van mogelijke verschillen in samenstelling tussen verschillende partijen. Daarnaast kan de technologie voor vapen ook worden gebruikt voor andere nieuwe psychoactieve stoffen dan cannabinoïden, waaronder potente nieuwe synthetische opioïden, met alle gezondheidsrisico’s van dien.
Gemakkelijke verkrijgbaarheid van cocaïne vormt een bedreiging voor de volksgezondheid
Brede beschikbaarheid van cocaïne door diversificatie van smokkelmethoden
Wereldwijd bevindt de cocaïneproductie in Zuid-Amerika zich op een historisch hoogtepunt, en uit rioolwatergegevens blijkt dat het gebruik ervan in veel Europese steden nog steeds toeneemt. De gegevens over inbeslagnames laten een complexer beeld zien: in 2024 meldden de EU-lidstaten meer inbeslagnames van cocaïne, maar de totale in beslag genomen hoeveelheid viel geringer uit, al bleef deze nog steeds hoger dan in 2022. Hoewel het te vroeg is om definitieve conclusies te trekken, wijzen de gegevens erop dat er, tegen de achtergrond van intensievere politie- en douaneactiviteiten, een verschuiving heeft plaatsgevonden naar kleinere of meer versnipperde zendingen en naar meer gevarieerde smokkelroutes en -methoden. Hoewel de grootschalige smokkel via commerciële scheepscontainers in zeehavens ervoor zorgt dat cocaïne nog steeds ruim verkrijgbaar is, maken smokkelaars ook gebruik van andere methoden om opsporing te omzeilen. Het aantal meldingen over gebruik van kleinere havens, overslag op zee via diverse soorten schepen, bemande en onbemande semi-onderzeeërs, drones en complexe fysieke en chemische manieren om de smokkelwaar te verbergen is toegenomen. Deze trend blijkt uit recente grote onderscheppingen op zee op koopvaardijschepen en speedboten en geavanceerde methoden voor het verbergen van de drug in voedingsmiddelen die per luchtvracht worden vervoerd.
Jaarlijks worden in Europa talrijke illegale locaties voor de verwerking van cocaïne ontmanteld, voornamelijk in Nederland, maar ook in vijf andere EU-lidstaten werden in 2024 dergelijke locaties opgerold, waaronder faciliteiten voor de secundaire extractie van cocaïne die chemisch in andere materialen, zoals kunststoffen, was verborgen. Cocaïnebase en -pasta worden in grote hoeveelheden naar Europa gesmokkeld voor verwerking tot cocaïnehydrochloride. Over het algemeen krijgen douane- en wetshandhavingsinstanties te maken met steeds onvoorspelbaardere en versnipperde smokkelroutes, -methoden en verbergingstechnieken, in combinatie met de cocaïneproductie in Europa, waardoor bestrijdingsoperaties steeds meer middelen vergen en vragen om versterkte samenwerking en partnerschappen tussen instanties en over de grenzen heen.
Toenemende gezondheidsuitdagingen door cocaïne
Na cannabis blijft cocaïne een van de meest gebruikte illegale drugs in Europa, en indicatoren zoals rioolwateranalyses wijzen op een steeds bredere geografische en sociale verspreiding. Naast incidenteel gebruik door sociaal beter geïntegreerde consumenten wordt cocaïne ook gerookt en geïnjecteerd door risicogroepen en meer gemarginaliseerde groepen drugsgebruikers. Uit rapporten van drugsgebruikersruimten en analyses van spuitresiduen blijkt dat er sprake is van complexe en risicovolle gebruikspatronen, waaronder intraveneus gebruik en gebruik in combinatie met opioïden zoals heroïne.
Cocaïne vereist ook bijzondere aandacht vanwege de aanzienlijke gevolgen voor de volksgezondheid. De drug is een van de belangrijkste oorzaken van door sentinel-ziekenhuizen gemelde acute drugsintoxicatie die spoedeisende zorg vereist, en speelt vaak een rol bij drugsgerelateerde sterfgevallen. Volgens de meest recente gegevens uit 20 landen is cocaïne verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van de gevallen. Ook speelt deze drug een prominente rol in de vraag naar behandeling, waarbij indicatoren erop wijzen dat het probleem nog steeds toeneemt en verre van gestabiliseerd is. De beschikbare gegevens pleiten voor psychosociale interventies, waaronder cognitieve gedragstherapie en contingentiemanagement. Er is echter nog onvoldoende bewijs voor de effectiviteit van farmacologische behandelingen, hoewel er wel onderzoek wordt gedaan naar vormen van behandeling met agonisten. Voor de betrokken cliënten is vaak geen geïntegreerde behandeling voor verslaving en geestelijke gezondheidsproblemen beschikbaar. Een uitbreiding van op maat gemaakte voorzieningen is daarom aangewezen, al kan dit in de praktijk lastig te realiseren zijn.
Crackcocaïne geeft in sommige steden aanleiding tot bezorgdheid
Crackcocaïne blijft een zichtbaar en mogelijk groeiend probleem in verschillende Europese steden, hoewel ongelijke monitoring het moeilijk maakt vast te stellen in hoeverre dit wijst op een grotere geografische verspreiding, grotere beschikbaarheid of betere rapportage. Het beschikbare bewijsmateriaal wijst op een geconcentreerd gebruik onder sterk gemarginaliseerde groepen, met name in situaties van dakloosheid, sociaaleconomische achterstand en polygebruik, terwijl gebruikers die beter in de samenleving zijn geïntegreerd mogelijk ondervertegenwoordigd zijn in de rapportage. Deze ontwikkeling lijkt te worden aangedreven door de ruime beschikbaarheid van cocaïne, het gemak waarmee poedercocaïne ter plaatse kan worden omgezet in crack en de wisselende dynamiek van de lokale straathandel. Een grotere beschikbaarheid van crackcocaïne kan leiden tot ernstige gezondheidsschade, open drugsscenes, herhaalde behandeling in de spoedeisende zorg en over het algemeen chaotische leefomstandigheden, waardoor de betrokkenen te maken kunnen krijgen met gefragmenteerde zorg- en behandelingstrajecten. In sommige steden zijn meldingen gedaan van geweld dat wordt gedreven door de dynamiek van de lokale drugshandel, waardoor de gezondheidszorg, sociale voorzieningen en openbare ordehandhaving onder druk komen te staan. Uit de meest recente gegevens blijkt dat het aantal mensen dat in behandeling gaat voor problemen in verband met crack weliswaar nog steeds relatief laag is, maar wel toeneemt. Bovendien is bijna een kwart van de crackgebruikers vrouw, wat de noodzaak van genderresponsieve dienstverlening onderstreept. Sommige gebruiksruimten ondersteunen veiliger crackgebruik; in 12 steden werden in de eerste helft van 2025 gevallen van crackgebruik gemeld. Over het algemeen legt het gebruik van crackcocaïne een toenemende druk op aanbieders van schadebeperkende maatregelen en behandelingen, aangezien zij moeten voorzien in de behoeften van een groep die met ernstige gezondheids- en sociale problemen kampt.
Synthetische drugs brengen diverse gezondheidsrisico’s met zich mee
Inspelen op de ontwikkeling van de productie van synthetische drugs en designerprecursoren
De productie van illegale drugs vormt een bedreiging voor de volksgezondheid en de openbare veiligheid en brengt risico’s met zich mee voor rechtshandhavers, hulpverleners en het milieu. De productiefaciliteiten voor synthetische drugs die in 2024 in de Europese Unie werden ontmanteld, produceerden tal van verschillende stoffen, waaronder amfetamine, methamfetamine, synthetische cathinonen en MDMA. Sommige illegale laboratoria produceren meerdere synthetische stimulerende middelen waarvoor vergelijkbare grondstoffen en productieapparatuur nodig zijn. Uit inbeslagnames van chemicaliën die worden gebruikt voor de vervaardiging van grondstoffen voor de productie van synthetische drugs blijkt dat er sprake is van innovatie in de productieprocessen. Het gebruik van een breder scala aan chemicaliën voor de productie van nieuwe stoffen en de toepassing van verschillende syntheseprocessen vormen een veranderende en complexe uitdaging voor de douane, rechtshandhavingsinstanties en wetgevers. Producenten van illegale drugs schakelen voortdurend over op niet-gereguleerde chemische stoffen om de voor precursoren geldende internationale beperkingen te omzeilen. Als gevolg van deze cyclus zijn in 2024 grote hoeveelheden glycidylderivaten van BMK en PMK, die worden gebruikt voor de productie van amfetaminen en MDMA, in beslag genomen. Uit voorlopige gegevens voor 2025 blijkt dat nieuwe alternatieven voor BMK hun intrede doen. Deze zullen in 2026 aan een risicobeoordeling door het EUDA worden onderworpen. Deze zogenoemde designerprecursoren lijken chemisch op geregistreerde precursoren, zijn speciaal vervaardigd om beperkingen te omzeilen en hebben doorgaans geen bekend legitiem gebruik. De door de Europese Commissie voorgestelde nieuwe verordening inzake de controle op precursoren versterkt de rol van het EUDA op het gebied van monitoring en risicobeoordeling en voorziet in de oprichting van een EU-brede databank van drugsprecursoren, waardoor de bestrijding van de productie van illegale drugs wordt versterkt en de invoer van precursoren een halt wordt toegeroepen.
Toename van het aanbod van synthetische cathinonen als gevolg van invoer en productie
Synthetische cathinonen zijn in delen van Europa uitgegroeid tot betaalbare alternatieven voor illegale stimulerende middelen zoals amfetamine en cocaïne. Cathinonen blijven een punt van zorg vanwege onbedoelde inname via drugsmengsels en tabletten, maar er is ook sprake van gerichte vraag naar deze stoffen als betaalbaar alternatief. Uit gegevens van het EU-systeem voor vroegtijdige waarschuwing blijkt dat N‑ethylnorpentedron (NEP), dat inmiddels aan Unierechtelijke beperkingen is onderworpen, in 2025 misleidend is verkocht als 3-MMC, een andere cathinon, wat leidde tot onbedoeld gebruik en vergiftigingen.
Uit gegevens van drugstestservices blijkt dat er bewust naar synthetische cathinonen wordt gezocht, hoewel de cathinonen die in de monsters worden aangetroffen vaak niet overeenkomen met de stoffen waarvan men dacht dat die waren gekocht. Dit weerspiegelt de dynamische aard van de productie van cathinonen en zorgt voor veranderende gezondheidsrisico’s. Zowel het aantal gerapporteerde inbeslagnames als de invoer van synthetische cathinonen in de Europese Unie is volgens de meest recente rapportage toegenomen. Grote inbeslagnames van precursoren en de ontmanteling van een groot aantal illegale laboratoria wijzen er bovendien op dat in Europa nog steeds grote hoeveelheden synthetische cathinonen worden geproduceerd, met name in Polen. Er zijn ook aanwijzingen dat er een verschuiving plaatsvindt naar potentere stoffen, aangezien steeds meer laboratoria alfa-PVP (α-pyrrolidinovalerofenon) produceren. Deze stof is bijzonder potent en kan leiden tot opgewondenheid, paranoia, agressie en psychoses. In 2026 heeft het EUDA een risicobeoordeling van diverse synthetische cathinonprecursoren uitgevoerd ter ondersteuning van maatregelen om het aanbod ervan te beperken.
Toenemende gezondheidsrisico’s door de opkomst van ketamine op de drugsmarkt
Ketamine is een legaal medisch verdovingsmiddel en pijnstiller, maar wordt ook misbruikt als drug in het uitgaansleven en meestal in poedervorm gesnoven. De drug lijkt in toenemende mate beschikbaar te zijn in Europa. Onder de respondenten van de Europese Web Survey over drugs in 2024 gaf 14 % van degenen die de afgelopen 12 maanden drugs hadden gebruikt aan ketamine te hebben gebruikt, voornamelijk in de context van polydrugsgebruik met andere drugs en alcohol. Uit rioolwateronderzoek komen nog meer aanwijzingen naar voren dat het gebruik zich verder verspreidt: de meeste Europese steden waarover voldoende gegevens beschikbaar zijn, melden een toename van de concentraties ketaminesporen tussen 2024 en 2025. Deze patronen van gecombineerd gebruik komen ook tot uiting in de gegevens over acute schadelijke effecten: cocaïne was in 2024 de stof die het vaakst in combinatie met ketamine werd gemeld bij meldingen van acute drugsintoxicaties door Euro-DEN-sentinel-ziekenhuizen. Er zijn ook meldingen van ketamine die gemengd met stimulerende middelen voorkomt in drugscocktails die “pink cocaine” worden genoemd. Uit gegevens van drugstestservices blijkt echter dat de meeste geteste ketaminemonsters uitsluitend de beoogde drug bevatten, wat erop wijst dat het combineren van ketamine met andere drugs vaak opzettelijk gebeurt. Uit een recent EUDA-verslag blijkt dat de in Europa in beslag genomen ketamine merendeels afkomstig is van legale productie in India en in bulk wordt ingevoerd in EU-lidstaten, voornamelijk Duitsland, en vervolgens wordt omgeleid naar de illegale markt.
Ketamine wordt vaak gesnoven en kan dosisafhankelijke acute en chronische schadelijke effecten veroorzaken, met name blaasbeschadiging bij intensief gebruik. Het aantal cliënten dat zich aanmeldt voor een gespecialiseerde behandeling voor problemen in verband met het gebruik van ketamine blijft laag, hoewel het in de afgelopen vijf jaar is verviervoudigd. De toegang tot behandeling en doorverwijzingsprocedures naar gespecialiseerde zorg blijven een uitdaging voor mensen met ketaminegerelateerde gezondheidsproblemen. Dit vraagt om een betere toegang tot passende diensten en om gerichte preventie en risicocommunicatie voor mensen die zich mogelijk niet bewust zijn van de gezondheidsrisico’s die gepaard gaan met ketaminegebruik. Een betere informatie-uitwisseling tussen regelgevende instanties en rechtshandhavingsinstanties moet gericht zijn op het opsporen en aanpakken van kwetsbaarheden binnen legitieme toeleveringsketens, waarbij ook rekening moet worden gehouden met het risico op verplaatsing van het probleem, waaronder een verschuiving naar illegale productie, als gevolg van gerichte maatregelen om het aanbod te beperken.
Aanpak van schade door opioïden blijft problematisch
Gebruik van meerdere middelen en verschillende opioïden draagt bij aan sterfgevallen door drugs
In 2024 deden zich in de Europese Unie naar schatting minstens 7 600 sterfgevallen voor die rechtstreeks verband hielden met drugsgebruik. In de meeste gevallen ging het om het gebruik van meer dan één middel, wat wijst op steeds complexere patronen van drugsgebruik, waaronder polygebruik. Opioïden, meestal in combinatie met andere stoffen, vormen nog steeds de groep stoffen die het vaakst betrokken zijn bij drugsgerelateerde sterfgevallen. Opioïden anders dan heroïne, waaronder methadon, buprenorfine, zeer potente synthetische opioïden en pijnstillende geneesmiddelen die opioïden bevatten, worden in sommige landen in verband gebracht met een substantieel aantal sterfgevallen door een overdosis. Zeer potente synthetische opioïden zoals nitazenen zijn in verband gebracht met een golf van dodelijke en niet-dodelijke intoxicaties in Europa. Met uitzondering van enkele Baltische landen spelen deze drugs echter geen belangrijke rol in de routinematig gerapporteerde gegevens op EU-niveau. Plotselinge verschuivingen op de drugsmarkt kunnen echter leiden tot de snelle opkomst van andere zeer potente synthetische opioïden, zoals orfines. Het EUDA coördineert een netwerk van forensische en toxicologische laboratoria om de analysecapaciteit te vergroten en eerstelijnsinzichten te verschaffen. Dit bevordert een snelle uitwisseling van informatie en risicobeoordeling om de nationale autoriteiten te ondersteunen bij het uitvoeren van toezichtstaken.
Wat de aanpak betreft, is de belangrijkste strategie het aanbieden van een behandeling met opioïdeagonisten aan mensen die daar behoefte aan hebben. Vanuit het oogpunt van de volksgezondheid zijn er in de EU-lidstaten recent zorgen ontstaan over de dreigende beperking van de beschikbaarheid van op buprenorfine gebaseerde opioïdeagonistbehandeling, die wordt gebruikt door ongeveer 36 % van de cliënten die een opioïdeagonistbehandeling ondergaan. Problemen bij de toegang tot geneesmiddelen kunnen de continuïteit van de behandeling bemoeilijken, wat problemen kan opleveren in verband met de beschikbaarheid van gelijkwaardige formuleringen en ook kan leiden tot mogelijke risico’s voor patiënten die van product moeten veranderen. Bovendien zijn er steeds meer aanwijzingen dat een betere beschikbaarheid van opioïdeantagonisten, zoals naloxon, kan helpen om dodelijke overdoses met opioïden te voorkomen. Naloxon wordt in alle landen al gebruikt in klinische settings, maar in 2025 rapporteerden 19 Europese landen ook programma’s voor thuisgebruik van naloxon, hoewel de beschikbaarheid daarvan binnen en tussen landen verschilt. Hieruit blijkt dat het nog steeds een uitdaging is om de toegang tot naloxon in alle settings en voor alle groepen te waarborgen.
Potente nieuwe synthetische opioïden blijven hun intrede doen in Europa
Nieuwe synthetische opioïden zijn vaak zeer potent, waardoor het risico op levensbedreigende intoxicatie toeneemt. In de afgelopen vijf jaar heeft driekwart van de EU-lidstaten melding gemaakt van een nitazeen en meer dan een derde van een orfine. Het EU-systeem voor vroegtijdige waarschuwing inzake nieuwe psychoactieve stoffen ontvangt steeds meer meldingen van namaakgeneesmiddelen die nitazeenopioïden bevatten. Hoewel deze tabletten voornamelijk worden gebruikt door mensen die risicovol opioïdengebruik vertonen, bestaat er ook bezorgdheid dat ze zich zouden kunnen verspreiden onder groepen die geen tolerantie voor opioïden hebben, waaronder jongeren. Daarnaast wordt er in toenemende mate meldingen gemaakt van orfines, wat waarschijnlijk verband houdt met het algemene verbod op nitazenen dat in juli 2025 in China van kracht werd. Orfines zijn in verband gebracht met acute niet-dodelijke intoxicaties en sterfgevallen in de EU-lidstaten. Hoewel er slechts beperkte farmacologische gegevens beschikbaar zijn, vertonen orfines qua structuur gelijkenissen met brorfine, een potente opioïde, wat erop wijst dat ademhalingsdepressie het belangrijkste gezondheidsrisico vormt. Het EUDA is in het voorjaar van 2026 begonnen met de beoordeling van cychloorfine en spirochloorfine. De Europese Commissie zal de bevindingen gebruiken om te bepalen of formele risicobeoordelingen nodig zijn. Het op passende schaal versterken van het aanbod van behandelingen en schadebeperkende diensten om tegemoet te komen aan de behoeften van risicogroepen is van cruciaal belang om de huidige en toekomstige schade door nieuwe, potentere synthetische opioïden te beperken.
Sterfgevallen als gevolg van gebruik van fentanyl onderstrepen de noodzaak van waakzaamheid
Fentanyl is een zeer potente synthetische opioïde, die in Europa al vele jaren in verband wordt gebracht met sterfgevallen door een overdosis. De geografische spreiding is echter tot een klein aantal landen beperkt. Wat het aanbod betreft, is fentanyl deels beschikbaar als illegaal verhandeld medicijn en deels afkomstig uit illegale productie. Tussen 2024 en 2025 speelde fentanyl een rol bij meer dan 100 drugsgerelateerde sterfgevallen in Bulgarije en werden er meerdere kilo’s fentanylhoudend materiaal in beslag genomen. De herhaaldelijke grote inbeslagnames, de geografische verspreiding en de onbekende bronnen van productie en aanvoer van fentanyl wijzen erop dat de kans op verdere problemen met fentanyl in Bulgarije en daarbuiten aanzienlijk is. In 2024 meldden Spanje en Nederland vier inbeslagnames van de fentanylprecursor N-boc-4-piperidon van in totaal 30 kg. Het is nog onduidelijk of de zendingen bedoeld waren voor productiefaciliteiten in de EU of werden doorgevoerd op weg naar bestemmingen buiten de EU. Het verbeteren van de toegang tot behandeling met opioïdeagonisten, omruilprogramma’s voor naalden en spuiten en thuisgebruik van naloxon blijven essentieel voor het aanpakken van de bestaande problemen met opioïden en het waarborgen van paraatheid en veerkracht tegen verschuivingen op de opioïdenmarkt.
Veerkrachtige Europese heroïnemarkt gedreven door opiumvoorraden en een diversificatie van de productie
De relatieve stabiliteit van het aanbod aan heroïne in Europa is gedeeltelijk toe te schrijven aan de aanwezigheid van grote opiumvoorraden in Afghanistan, die in 2025 naar schatting ongeveer 12 000 ton bedroegen. Geavanceerde technieken voor het verwerken en versnijden van de drug en een tactisch beheer van de voorraad door drugsnetwerken hebben er eveneens voor gezorgd dat heroïne ondanks de afname van de opiumpapaverteelt in Afghanistan beschikbaar bleef. Dit maakt een heroïnetekort in Europa op korte tot middellange termijn minder waarschijnlijk. In landen langs belangrijke smokkelroutes worden nog steeds grote hoeveelheden heroïne in beslag genomen, en in 2024 zijn er in de Europese Unie meerdere locaties ontmanteld waar heroïne werd versneden en verpakt. Ook Pakistan, en met name de aan Afghanistan grenzende provincie Beloetsjistan, waar belangrijke zeehavens liggen die een rol spelen in de drugshandel naar Europa, is in opkomst als bron van opium en heroïne. Uit de analyse van satellietbeelden blijkt dat er in 2025 op meer dan 9 000 hectare opiumpapaver werd verbouwd, waarmee de productie van Afghanistan mogelijk werd geëvenaard. Elders in Azië bereikte de opiumpapaverteelt in Myanmar in 2025 een hoogtepunt in tien jaar tijd van meer dan 45 000 hectare. Europese landen zullen de komende jaren alert moeten blijven op tekenen van verschuivingen in de markt, waaronder een toename van het gebruik van synthetische opioïden of stimulerende middelen.
In het kort
Brongegevens
De gegevens die worden gebruikt voor het genereren van infographics en grafieken op deze pagina zijn hieronder te vinden.
De volledige reeks brongegevens voor het Europees Drugsrapport 2026, inclusief metagegevens en methodologische aantekeningen, is beschikbaar in onze gegevenscatalogus.
De deelverzameling van deze gegevens die wordt gebruikt om infographics, grafieken en soortgelijke elementen te genereren op deze pagina is hieronder te vinden.