Zrozumienie sytuacji narkotykowej w Europie w 2026 r. – najważniejsze zmiany (Europejski raport narkotykowy 2026)
Europejski raport narkotykowy 2026 przedstawia obraz sytuacji narkotykowej w Europie na podstawie najnowszych dostępnych danych. Nakładające się rynki istniejących już na rynku i nowych narkotyków w Europie ciągle ewoluują, a sytuację dodatkowo komplikuje pojawienie się na nich produktów farmaceutycznych używanych w sposób pozamedyczny oraz podrobionych, co rozszerza zakres zagrożeń i stanowi bezprecedensowe wyzwanie dla dotychczasowych modeli reagowania. Poniżej przedstawiamy krótki komentarz analityczny dotyczący kluczowych zagadnień związanych z polityką i praktyką w dziedzinie narkotyków, które pojawiły się w tegorocznym raporcie.
Strona ta stanowi część Europejskiego raportu narkotykowego 2026 – corocznego przeglądu sytuacji narkotykowej w Europie sporządzonego przez EUDA.
Ostatnia aktualizacja: 9 czerwca 2026 r.
Sytuacja narkotykowa w Europie w 2026 r. – przegląd
Nowe zagrożenia dla konsumentów związane z powszechną dostępnością narkotyków
Dostępność nielegalnych środków odurzających w Europie pozostaje wysoka i na rynku obecnych jest wiele substancji, często o dużej sile działania lub czystości. Są to między innymi nowe substancje, w przypadku których świadomość konsumentów i wiedza naukowa o zagrożeniach dla zdrowia są ograniczone, a także środki odurzające o większej sile działania, z którymi wiąże się zwiększone prawdopodobieństwo spowodowania poważnych szkód. W przypadku narkotyków takich jak konopie indyjskie dostępne są obecnie różnorodne produkty, natomiast w przypadku grup substancji takich jak opioidy i substancje pobudzające zwiększyła się różnorodność sprzedawanych substancji. Utrzymują się obawy związane z rosnącym poziomem ryzyka, zwłaszcza wśród grup szczególnie wrażliwych i marginalizowanych, w tym dotyczące zatruć i zgonów spowodowanych spożyciem narkotyków lub nowych substancji o dużej sile działania – niekiedy nieświadomie – zawartych w mieszankach narkotykowych i tabletkach, w szczególności w kontekście politoksykomanii.
Niepewność geopolityczna, w tym konflikty i destabilizacja państw w sąsiedztwie Unii Europejskiej oraz w innych regionach, a także ich skutki dla handlu i gospodarki, wywierają jak dotąd niejasny wpływ na rynek narkotykowy i wzorce używania substancji w Europie. Na rosnącą złożoność zjawiska narkomanii wpływają również postęp technologiczny, zmieniające się szlaki i metody przemytu narkotyków oraz rosnące zagrożenia dla zdrowia wynikające z coraz większej integracji rynków nielegalnych środków odurzających i nowych substancji psychoaktywnych. Aby uniknąć kontroli prawnych i regulacyjnych oraz ukierunkowanych działań organów ścigania, producenci narkotyków nadal stosują reaktywną strategię zastępowania, przechodząc z jednych prekursorów chemicznych na drugie i wprowadzając na rynek nowe rodzaje narkotyków. Ogólnie rzecz biorąc, stwarza to trudne warunki dla realizacji polityki antynarkotykowej, potencjalnie obciążając modele reagowania w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa i ograniczając możliwości. Tę dynamiczną sytuację uwzględniono w strategicznych ramach UE w zakresie narkotyków, zatwierdzonych przez Radę Unii Europejskiej w marcu 2026 r. Ramy te obejmują strategię UE w dziedzinie narkotyków oraz komunikat Komisji Europejskiej w sprawie planu działania przeciwko nielegalnemu handlowi narkotykami. Strategiczna reakcja Europy obejmuje zaostrzenie przepisów dotyczących kontroli prekursorów oraz wzmocnienie koordynacji, współpracy i budowania potencjału wraz z partnerami międzynarodowymi. W tym kontekście EUDA nieustannie opracowuje nowe narzędzia i usługi, aby wspierać europejską reakcję na zmieniające się zagrożenia i pojawiające się wyzwania w zakresie gotowości.
Szybsza identyfikacja nowych narkotyków i pojawiających się trendów ma zasadnicze znaczenie dla gotowości w zakresie polityki
Coraz większe przenikanie się rynków nielegalnych środków odurzających i nowych substancji psychoaktywnych, w tym leków podrobionych lub używanych w sposób pozamedyczny, zwiększa ryzyko nagłych zmian w asortymencie substancji dostępnych w sprzedaży detalicznej. Może to zwiększyć narażenie ludzi na nieprzewidywalne zagrożenia dla zdrowia wynikające z nieświadomego stosowania substancji o dużej sile działania pojawiających się na rynku. Przykładowo są to syntetyczne kannabinoidy zawarte w płynach do e-papierosów, nowe substancje psychoaktywne sprzedawane pod fałszywą nazwą jako proszki i tabletki zawierające opioidy lub środki pobudzające, a także naturalne produkty z konopi indyjskich połączone ze związkami syntetycznymi.
W tym kontekście coraz większego znaczenia nabiera szybkie identyfikowanie zmian zachodzących na rynkach narkotykowych oraz we wzorcach używania, aby decydenci, planiści i praktycy byli na nie przygotowani. Korzystając ze sprawdzonych narzędzi monitorujących oraz we współpracy z siecią Reitox, EUDA nieustannie wspiera rozwój najnowocześniejszych systemów, które mają pomóc w zapewnieniu bardziej aktualnych analiz. Obejmują one Europejskie internetowe badanie ankietowe na temat narkotyków oraz inicjatywy na poziomie miast obejmujące analizę ścieków komunalnych, nagłe zgłoszenia do szpitali, analizę pozostałości ze strzykawek, punkty kontroli substancji i pomieszczenia do konsumpcji narkotyków. Sieć laboratoriów kryminalistycznych i toksykologicznych EUDA wspiera i uzupełnia europejski system wczesnego ostrzegania, europejski system powiadamiania o narkotykach oraz system oceny zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa EUDA w celu szybkiej oceny pojawiających się problemów i ostrzegania o nich. Opracowywane są nowe zbiory danych EUDA dotyczące incydentów związanych z produkcją narkotyków i prekursorów narkotyków. Dzięki wszystkim tym narzędziom EUDA umożliwiającym bardziej aktualne monitorowanie na wielu poziomach będziemy mogli pogłębić naszą wiedzę na temat sprzedawanych narkotyków oraz szkód związane z konkretnymi substancjami i ich mieszankami, co z kolei pozwoli nam skuteczniej wspierać opracowywanie strategii i działań zaradczych.
Zmieniające się metody przemytu narkotyków stanowią wyzwanie dla organów ścigania i obciążają zasoby
Europejski rynek narkotykowy jest napędzany i kształtowany przez elastyczne globalne łańcuchy dostaw, przy czym nielegalne środki odurzające i prekursory chemiczne są przemycane z różnych regionów świata. Infiltracja komercyjnych łańcuchów dostaw nadal odgrywa kluczową rolę w handlu hurtowym, który napędza rynki narkotykowe, o czym świadczą regularne konfiskaty dużych dostaw narkotyków w europejskich portach. Komercyjny transport kontenerowy nadal jest narażony na nadużycia ze strony sieci przemytu narkotyków, które stosują wyrafinowane metody ukrywania towarów za pomocą środków fizycznych i chemicznych, w połączeniu z korupcją, zastraszaniem i przemocą wobec kluczowych pracowników łańcucha dystrybucji. W związku z nasileniem działań organów ścigania i służb celnych w głównych portach europejskich oraz utworzeniem sojuszu portów europejskich, sieci przemytu narkotyków zróżnicowały swoje szlaki, metody i sposoby ukrywania towarów, korzystając z licznych sposobów działania. Coraz częstsze wykorzystywanie transferów na morzu z wykorzystaniem różnego rodzaju statków, platform półzanurzalnych, dronów oraz metod głębokiego ukrycia sprawia, że dla organów ścigania i służb celnych stały się one celem trudniejszym do przewidzenia, bardziej rozproszonym i wymagającym większych zasobów. Ponadto coraz powszechniejsze formy handlu narkotykami oparte na technologiach, takie jak wykorzystanie dronów na różnych etapach łańcucha dostaw nielegalnych środków odurzających – w tym do przemycania narkotyków do więzień – są trudne do zwalczania, i uwypuklają potrzebę zacieśnienia współpracy międzysektorowej.
Sieci przestępcze wykorzystują młodych ludzi znajdujących się w trudnej sytuacji do prowadzenia handlu narkotykami i popełniania aktów przemocy
Nielegalny obrót środkami odurzającymi wiąże się z zastraszaniem i przemocą w całej Europie. Pomimo że trudno to monitorować, jest coraz więcej dowodów z wielu krajów na to, że niektórzy młodzi ludzie, zwłaszcza już mieszkający w ubogich i zmarginalizowanych społecznościach, mogą być narażeni na aktywną rekrutację do handlu narkotykami. Szczególnie niepokojący jest fakt, że przemoc jest zlecana młodym ludziom poprzez rozwiązania typu przemoc jako usługa. Chodzi tu o sytuacje, w których młodzi ludzie dopuszczają się takich czynów jak zastraszanie, napaść czy zabójstwo pod kierownictwem przestępców, którzy zapewniają im planowanie, broń, transport i finansowanie. W odpowiedzi na tę sytuację Unia Europejska wprowadziła ramy przeciwdziałania rekrutacji, wspierane przez partnerstwa na rzecz bezpieczeństwa cyfrowego z platformami mediów społecznościowych, a także działania mające na celu podnoszenie świadomości i rozwijanie umiejętności cyfrowych. Działania organów ścigania obejmują zakłócanie oparte na analizie sieci, skupianie się na kluczowych pośrednikach i osobach ułatwiających proceder, ściślejszą integrację ze środkami finansowymi i środkami bezpieczeństwa wewnętrznego oraz skoordynowane działania w państwach członkowskich UE.
Zmieniające się problemy związane z narkotykami w Europie podkreślają kluczową rolę profilaktyki opartej na dowodach
Zmniejszenie obciążeń związanych z chorobami zakaźnymi wymaga inwestycji w usługi i sprzęt
Osoby przyjmujące narkotyki drogą iniekcji są bardziej narażone na zakażenie wirusami krwiopochodnymi, w tym wirusem HIV oraz wirusami zapalenia wątroby typu C, B i A. W ujęciu historycznym, w Europie heroina była substancją najczęściej kojarzoną z przyjmowaniem narkotyków drogą iniekcji, jednak inne substancje, w tym środki pobudzające, leki opioidowe oraz nowe substancje psychoaktywne, są również przyjmowane drogą iniekcji, zarówno w połączeniu z innymi substancjami, jak i osobno. Używanie środków pobudzających wiąże się z częstszym przyjmowaniem narkotyków drogą iniekcji oraz praktykami seksualnymi wysokiego ryzyka i doprowadziło do wystąpienia lokalnych ognisk zakażeń wirusem HIV w Europie.
W Europie osoby przyjmujące narkotyki drogą iniekcji są bardziej narażone na przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, a ta droga podania pozostaje najczęstszym czynnikiem ryzyka w przypadku nowych diagnoz zakażenia wirusem HCV. Pomimo że nie ma szczepionki przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu C (HCV), istnieją skuteczne metody leczenia, a niektóre kraje wykazały, że dzięki powszechnemu dostępowi do leczenia oraz działaniom na rzecz ograniczania szkód można znacznie zmniejszyć częstość występowania HCV wśród osób przyjmujących narkotyki drogą iniekcji, stosując odpowiednio finansowane, zdecentralizowane i zintegrowane podejście do profilaktyki, badań i leczenia. W 2025 r. epidemia wirusowego zapalenia wątroby typu A, przenoszonego z człowieka na człowieka, wystąpiła w Czechach, na Węgrzech, w Austrii i na Słowacji, przy czym odnotowano 39 zgonów. W wielu przypadkach znaczna część zakażeń dotyczyła osób doświadczających bezdomności oraz osób używających narkotyków. Systematyczne oferowanie szczepień przeciwko HBV i HAV w zakładach karnych, jak również w innych placówkach, jest wspierane przez wspólny zestaw narzędzi ECDC-EUDA i wytyczne ECDC-EUDA.
Ogólnie rzecz biorąc, zapobieganie przenoszeniu chorób zakaźnych i ich powstrzymywanie wymagają wyższego poziomu świadczenia zintegrowanych usług w zakresie profilaktyki i ograniczania szkód. W niektórych krajach nadal występują trudności związane z finansowaniem oraz bariery w dostępie do odpowiednich działań, takich jak badania na obecność chorób zakaźnych i kierowanie do opieki, programy wymiany igieł i strzykawek oraz leczenie z zastosowaniem agonisty receptorów opioidowych.
Zapewnienie odpowiedniego sprzętu służącego ograniczaniu szkód ma kluczowe znaczenie dla umożliwienia osobom używającym narkotyków zmniejszenia ryzyka zakażeń krwiopochodnych oraz obniżenia prawdopodobieństwa urazów związanych z wstrzykiwaniem narkotyków i śmiertelnych przedawkowań. W niedawno wydanym miniprzewodniku EUDA szczegółowo opisano tę interwencję, która jest zazwyczaj stosowana w przypadku osób używających narkotyków w sposób wysoce ryzykowny i mających ograniczony dostęp lub nieposiadających dostępu do środków higienicznych stosowanych przy iniekcji, paleniu lub wdychaniu. Ponadto zazwyczaj udziela się wskazówek dotyczących prawidłowego stosowania tych produktów, bezpiecznego usuwania ich po użyciu oraz możliwości przejścia na mniej ryzykowne sposoby podawania.
Produkty z konopi indyjskich i zawierające kannabinoidy ulegają zmianom, podobnie jak związane z nimi problemy
Szeroka gama produktów z konopi indyjskich budzi obawy dotyczące zdrowia publicznego
W Europie nielegalna marihuana i haszysz pozostają najczęściej dostępnymi rodzajami konopi indyjskich. Szacuje się, że w ubiegłym roku marihuany użyło około 15,4 mln młodych dorosłych w Europie, a obecnie marihuana stanowi przyczynę około jednej trzeciej przypadków skierowania na leczenie odwykowe w Europie. Z wielu powodów rynek staje się coraz bardziej złożony. W kilku państwach członkowskich UE można obecnie legalnie kupować lub uprawiać niewielkie ilości konopi indyjskich. Nowe produkty z konopi indyjskich są dostępne zarówno na rynku nielegalnych środków odurzających, jak i na rynku komercyjnym. Na rynku pojawiają się produkty zawierające niskie stężenia THC, substancje mogące pochodzić z roślin konopi indyjskich, takie jak kannabidiol (CBD), bądź obie te substancje. Na rynku można znaleźć produkty z konopi indyjskich zafałszowane silnymi kannabinoidami syntetycznymi; ostatnio na szerszą skalę dostępne stały się również półsyntetyczne kannabinoidy. Dostęp wyciągów i produktów jadalnych o dużej sile działania wiązano z przypadkami ostrych zatruć na szpitalnych oddziałach ratunkowych. Szersza dostępność różnorodnych i silnie działających produktów z konopi indyjskich zwiększa ryzyko potencjalnych szkód oraz utrudnia ich ocenę i opracowanie odpowiedniego leczenia. W celu zaspokojenia obecnych i przyszłych potrzeb priorytetem jest zwiększenie zdolności reagowania w ramach usług zdrowotnych związanych ze szkodami wynikającymi z używania konopi indyjskich oraz z leczeniem.
Nielegalne źródła pochodzenia i szlaki dostaw konopi indyjskich w Europie ewoluują
Sieci przemytu konopi indyjskich dywersyfikują swoje szlaki i metody działania. Hiszpańskie organy ścigania skonfiskowały drony i motorówki przewożące marihuanę, a w 2025 r. władze belgijskie i holenderskie odnotowały wzrost liczby konfiskat marihuany w kontenerach transportowych w portach morskich – w portach w Antwerpii i Rotterdamie skonfiskowano po około 21 ton, pochodzących głównie z Kanady. Ponadto konopie indyjskie są obecnie przemycane do Europy ze Stanów Zjednoczonych oraz, w mniejszym stopniu, z Tajlandii. Wydaje się prawdopodobne, że dynamika rynków w Ameryce Północnej, związana ze zmianami w przepisach, w tym silną konkurencją, nadprodukcją i spadkiem cen, może skłonić europejskich przemytników do zaopatrywania się w konopie indyjskie właśnie tam. W listopadzie 2025 r. EUDA opublikowała swój pierwszy w historii komunikat za pośrednictwem europejskiego systemu powiadamiania o narkotykach, w którym zwróciła uwagę na potencjalne zagrożenia związane z konopiami indyjskimi pochodzącymi z Ameryki Północnej, wynikające z wysokiej mocy tych produktów oraz zanieczyszczenia potencjalnie niebezpiecznymi pestycydami. Nie wiadomo jeszcze, czy zmiany te zapowiadają strukturalną transformację rynku, czy też są jedynie zjawiskiem przejściowym, tym niemniej stanowią one wyzwanie dla władz i podkreślają potrzebę podjęcia ukierunkowanych działań oraz zacieśnienia międzynarodowej współpracy w tej dziedzinie.
Zmiany w polityce dotyczącej konopi indyjskich uwypuklają rolę monitorowania i oceny
Niektóre państwa członkowskie UE zmieniły swoją politykę dotyczącą używania konopi indyjskich przez osoby dorosłe lub są w trakcie jej przeglądu. Pomimo że nowe modele regulacji dotyczących konopi indyjskich różnią się zakresem i etapem wdrażania, zasadniczo obejmują środki zapobiegawcze, ograniczoną uprawę domową oraz monitorowanie i ocenę. Czechy, Niemcy, Luksemburg i Malta zezwalają na ograniczoną uprawę domową. W Niemczech oraz na Malcie zezwala się także na sprzedaż non-profit członkom zarejestrowanych stowarzyszeń hodowców, natomiast w Niderlandach prowadzi się eksperyment polegający na sprzedaży konopi indyjskich wyhodowanych w kontrolowanych obiektach za pośrednictwem coffeeshopów. Wspomniane zmiany w zakresie polityki są na wczesnym etapie realizacji i różnią się w zależności od państwa. Do końca 2025 r. Niemcy i Luksemburg opublikowały okresowe sprawozdania z oceny, w których uwzględniono wstępne dane dotyczące różnych celów w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa. Oczekuje się, że dalsze monitorowanie i ocena dostarczą wniosków przydatnych dla kształtowania polityki. Aby pomóc decydentom w dziedzinie kontroli konopi indyjskich, EUDA opracowuje zestaw narzędzi dotyczących polityki w zakresie konopi indyjskich.
Dostępność i atrakcyjność półsyntetycznych kannabinoidów nadal stwarzają zagrożenie dla zdrowia
Kannabinoidy półsyntetyczne to chemicznie zmodyfikowane formy naturalnych kannabinoidów. W następstwie wprowadzenia międzynarodowych ograniczeń dotyczących HHC (heksahydrokannabinolu) na rynku pojawiło się wiele innych półsyntetycznych kannabinoidów, co odzwierciedla nieustanny cykl tworzenia nowych substancji służących obejściu ograniczeń prawnych. Niepokojąca jest również kwestia produkcji półsyntetycznych kannabinoidów z CBD, którą obecnie analizuje EUDA. W 2024 r. w Unii Europejskiej zlikwidowano co najmniej trzy zakłady zajmujące się produkcją THC lub półsyntetycznych kannabinoidów. Pomimo że wpływ półsyntetycznych kannabinoidów na ludzi pozostaje słabo zbadany, z doniesień wynika, że jest on podobny do wpływu THC, a działania niepożądane mogą wahać się od łagodnych do ciężkich zatruć, czasami wymagających leczenia szpitalnego. Istnieją obawy dotyczące ich potencjału wywoływania epizodów psychotycznych, a także możliwości nadużywania i powodowania uzależnienia. Oprócz ryzyka przypadkowego przedawkowania wynikającego z niejasności dotyczących dawkowania, szybkie upowszechnianie się e-papierosów i produktów jadalnych zawierających kannabinoidy syntetyczne i półsyntetyczne – zwłaszcza żelków – stanowi zagrożenie dla zdrowia publicznego, ponieważ mogą one przyciągać nowych, potencjalnie młodszych konsumentów.
Wapowanie jako metoda używania zyskuje na popularności
Większość przypadków wapowania lub używania e-papierosów wiąże się z wykorzystaniem produktów zawierających nikotynę, ale mogą to też być inne substancje. W badaniu ESPAD z 2024 r. z udziałem uczniów w wieku 15–16 lat uznano używanie e-papierosów za problem. Z badań wynika, że używanie e-papierosów wśród nastolatków znacznie wzrosło i stanowi obecnie kluczowy element wzorców używania substancji psychoaktywnych przez młodzież w Europie. Średnio 44% uczniów w krajach objętych badaniem ESPAD przyznało, że przynajmniej raz w życiu korzystało z e-papierosów. Ogólnie rzecz biorąc, tendencja wzrostowa w zakresie używania e-papierosów kontrastuje ze spadkiem popularności tradycyjnych papierosów, co sugeruje raczej zmianę sposobu dostarczania nikotyny niż ogólne ograniczenie jej spożycia. Na uwagę zasługuje wczesne rozpoczęcie używania, przy czym znaczna część osób deklaruje, że po raz pierwszy spróbowała narkotyków w wieku 13 lat lub młodszym, co budzi obawy w odniesieniu do długotrwałego uzależnienia.
Ogólnie rzecz biorąc, wraz z rozwojem zjawiska e-palenia wiele państw członkowskich UE zgłosiło przypadki konfiskaty płynów do e-papierosów zawierających syntetyczne i półsyntetyczne kannabinoidy. Szersza dostępność tych produktów wiąże się z różnymi zagrożeniami dla zdrowia, w tym z przypadkowym spożyciem oraz zmiennym poziomem ekspozycji wynikającym z potencjalnych różnic w składzie poszczególnych partii. Ponadto zdolności adaptacyjne technologii e-papierosów stwarzają możliwości rozszerzenia jej zastosowania na inne nowe substancje psychoaktywne, wykraczające poza kannabinoidy, w tym silne nowe syntetyczne opioidy, co wiąże się z wynikającymi z tego zagrożeniami dla zdrowia.
Dostępność kokainy budzi obawy dotyczące zdrowia
Powszechna dostępność kokainy napędzana przez różnorodne taktyki przemytu
W skali globalnej produkcja kokainy w Ameryce Południowej osiągnęła najwyższy poziom w historii, a dane dotyczące ścieków komunalnych potwierdzają, że jej używanie wciąż rośnie w wielu europejskich miastach. Dane dotyczące konfiskat są bardziej złożone: w 2024 r. państwa członkowskie UE zgłosiły więcej konfiskat kokainy, ale także niższą ogólną ilość skonfiskowanej kokainy, choć łączna ilość pozostaje wyższa niż w 2022 r. Pomimo że na tym etapie nie można wyciągnąć jednoznacznych wniosków, dane wskazują na to, że w okresie wzmożonej aktywności policji i służb celnych doszło do przestawienia się na mniejsze lub bardziej rozdrobnione przesyłki oraz bardziej zróżnicowane szlaki i metody przemytu. Pomimo że transport hurtowy kokainy w komercyjnych kontenerach przez porty morskie nadal zapewnia jej dużą dostępność, handlarze stosują również inne metody, aby uniknąć wykrycia. Pojawia się coraz więcej doniesień o wykorzystywaniu mniejszych portów, transferach na morzu przy użyciu różnego rodzaju statków, załogowych i bezzałogowych półzanurzalnych platform, dronów oraz o złożonych fizycznych i chemicznych metodach maskowania. Ostatnie duże konfiskaty na morzu, dokonane na statkach handlowych i łodziach motorowych, a także wyrafinowane sposoby ukrywania towarów w produktach spożywczych przewożonych drogą lotniczą odzwierciedlają tę tendencję.
Każdego roku w Europie likwidowanych jest wiele nielegalnych laboratoriów przetwarzania kokainy, głównie w Holandii, ale w 2024 r. zakłady takie zlikwidowano również w pięciu innych państwach członkowskich UE, w tym zakłady zajmujące się wtórną ekstrakcją kokainy chemicznie ukrytej w innych materiałach, takich jak tworzywa sztuczne. Do Europy w dużych ilościach przemyca się wolną zasadę kokainy i pastę z koki w celu przetworzenia ich na chlorowodorek kokainy. Ogólnie rzecz biorąc, służby celne i organy ścigania muszą radzić sobie z coraz bardziej nieprzewidywalnymi i rozproszonymi szlakami przemytu, metodami i sposobami ukrywania narkotyków, a także z produkcją kokainy w Europie, co powoduje, że warunki działania wymagają coraz większych zasobów i wiążą się z koniecznością zacieśnienia współpracy międzyagencyjnej oraz partnerstw transgranicznych.
Rosnące wyzwania dla zdrowia publicznego związane z kokainą
Po marihuanie kokaina pozostaje jednym z najczęściej używanych nielegalnych środków odurzających w Europie, a wskaźniki takie jak analiza ścieków komunalnych wskazują na coraz szerszy zasięg geograficzny i społeczny jej dystrybucji. Oprócz sporadycznego używania przez osoby lepiej zintegrowane społecznie, kokaina jest również palona i wstrzykiwana przez grupy osób używających narkotyków, które należą do grup wysokiego ryzyka i są bardziej marginalizowane. Raporty z pomieszczeń do konsumpcji narkotyków oraz wyniki analizy pozostałości ze strzykawek wskazują na złożone i obarczone wysokim ryzykiem wzorce używania, w tym używania drogą iniekcji oraz łącznego używania z opioidami, takimi jak heroina.
Kokaina zajmuje również wysokie miejsce wśród nielegalnych środków odurzających pod względem wpływu na zdrowie publiczne. Jest to główna przyczyna przypadków ostrych zatruć narkotykami w szpitalach prowadzących nadzór i ma często związek ze zgonami związanymi z narkotykami, przy czym odpowiada za około jedną czwartą wszystkich przypadków ostrych zatruć według najnowszych dostępnych danych z 20 krajów. Narkotyk jest również często zgłaszany w przypadku zapotrzebowania na leczenie, a wskaźniki sugerują, że problem staje się coraz poważniejszy i nie stabilizuje się. Obecne dowody potwierdzają skuteczność interwencji psychospołecznych, w tym terapii poznawczo-behawioralnej oraz systemu gratyfikacji i kar. Nie ma jednak wystarczająco dowodów na to, aby stosować jakiekolwiek leczenie farmakologiczne, chociaż trwają badania nad formami leczenia agonistami receptorów. W tym obszarze często brakuje zintegrowanych usług w zakresie leczenia uzależnień i zdrowia psychicznego, dlatego też wskazane jest rozszerzenie oferty dostosowanej do indywidualnych potrzeb, choć może to stanowić pewne wyzwanie.
Crack jest źródłem obaw w niektórych miastach
Crack pozostaje widocznym i potencjalnie narastającym problemem w wielu miastach europejskich, choć nierównomierne monitorowanie utrudnia ustalenie, w jakim stopniu odzwierciedla szersze rozprzestrzenienie geograficzne, większą dostępność czy też częstsze zgłaszanie przypadków. Dostępne dane wskazują, że substancji tej używają głównie grupy silnie marginalizowane, zwłaszcza w kontekście bezdomności, ubóstwa społeczno-ekonomicznego oraz politoksykomanii, podczas gdy osoby bardziej zintegrowane społecznie mogą być niedoreprezentowane w statystykach. Wydaje się, że ten rozwój sytuacji wynika z dużej dostępności kokainy, łatwości lokalnej konwersji z kokainy w proszku oraz zróżnicowanej dynamiki lokalnych rynków detalicznych narkotyków. Zwiększona dostępność cracku może prowadzić do poważnych szkód zdrowotnych, obecności otwartych scen narkotykowych, powtarzających się interwencji w szpitalnych oddziałach ratunkowych oraz ogólnie chaotycznych warunków życia, co może skutkować tym, że osoby dotknięte tym problemem będą miały do czynienia z rozdrobnioną opieką i przerywanym przebiegiem leczenia. W niektórych miastach odnotowano przypadki przemocy wynikające z lokalnej dynamiki rynku detalicznego narkotyków, co stanowi wyzwanie dla służb zajmujących się ochroną zdrowia, sprawami społecznymi i bezpieczeństwem publicznym. Najnowsze dane wskazują, że choć liczba osób rozpoczynających leczenie z powodu problemów związanych z crackiem pozostaje na stosunkowo niskim poziomie, to jednak rośnie. Co więcej prawie jedna czwarta z nich to kobiety, co podkreśla potrzebę świadczenia usług uwzględniających potrzeby związane z płcią. Niektóre placówki umożliwiające przyjmowanie narkotyków pozwalają na bezpieczniejsze używanie cracku, przy czym placówki w 12 miastach odnotowały przypadki używania cracku w pierwszej połowie 2025 r. Ogólnie rzecz biorąc, używanie cracku stanowi coraz większe obciążenie dla podmiotów zajmujących się ograniczaniem szkód i leczeniem, które muszą reagować na potrzeby grupy borykającej się z poważnymi problemami zdrowotnymi i społecznymi.
Narkotyki syntetyczne stwarzają zróżnicowane zagrożenia dla zdrowia
Reagowanie na zmiany w produkcji narkotyków syntetycznych i prekursorów syntetycznych
Produkcja nielegalnych środków odurzających stanowi zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa publicznego, narażając na niebezpieczeństwo służby porządkowe, służby ratownicze oraz środowisko naturalne. Laboratoria produkcji narkotyków syntetycznych zlikwidowane w Unii Europejskiej w 2024 r. produkowały wiele różnych substancji, w tym amfetaminę, metamfetaminę, syntetyczne katynony i MDMA. Niektóre nielegalne laboratoria wytwarzają wiele różnych syntetycznych środków pobudzających, których produkcja wymaga podobnych prekursorów i sprzętu. O innowacyjności procesów produkcyjnych świadczą konfiskaty substancji chemicznych wykorzystywanych do wytwarzania prekursorów potrzebnych do produkcji narkotyków syntetycznych. Wykorzystanie szerszej gamy chemikaliów do produkcji nowych substancji i przeprowadzania różnych procesów syntezy tworzy zmieniające się i złożone wyzwanie dla służb celnych, organów ścigania i organów regulacyjnych. Producenci nielegalnych środków odurzających nieustannie przechodzą na stosowanie substancji chemicznych niepodlegających kontroli, aby uniknąć międzynarodowych ograniczeń dotyczących prekursorów. Na potwierdzenie tego cyklu w 2024 r. skonfiskowano duże ilości pochodnych glicydowych BMK i PMK wykorzystywanych do produkcji amfetaminy i MDMA. Wstępne dane z 2025 r. wskazują, że pojawiły się nowe alternatywy dla BMK, które będą przedmiotem ocen ryzyka EUDA w 2026 r. Te preprekursory są chemicznie podobne do sklasyfikowanych prekursorów, są tworzone specjalnie w celu obejścia środków kontroli i zazwyczaj nie mają żadnego znanego legalnego zastosowania. W proponowanym przez Komisję Europejską nowym rozporządzeniu w sprawie kontroli prekursorów powiększone są kompetencje EUDA w zakresie monitorowania i oceny ryzyka oraz ustanawia się w nim ogólnounijny rejestr prekursorów narkotykowych, wzmacniając tym samym działania przeciwko produkcji nielegalnych środków odurzających i przyczyniając się do zatrzymania importu prekursorów.
Wzrost podaży syntetycznych katynonów napędzany przez import i produkcję
Syntetyczne katynony są coraz bardziej powszechne w niektórych częściach Europy jako przystępne cenowo alternatywy dla nielegalnych substancji pobudzających, takich jak amfetamina i kokaina. Pomimo że niezamierzona konsumpcja tych substancji w mieszankach narkotykowych i tabletkach nadal pozostaje problemem, katynony są celowo stosowane jako niedrogie alternatywy. Z danych europejskiego systemu wczesnego ostrzegania wynika, że N–etylnorpentedron (NEP), substancja obecnie objęta kontrolą na mocy prawa UE, była w 2025 r. nielegalnie sprzedawana jako 3-MMC, inny katynon, co doprowadziło do przypadkowej konsumpcji i zatruć.
Dane pochodzące z punktów kontroli substancji wskazują, że syntetyczne katynony są celowo stosowane, choć katynon wykryty w próbce często różni się od tego, o którym myślano, że był zakupiony. Odzwierciedla to dynamiczny charakter produkcji katynonów i powoduje ciągłe zmiany w zakresie zagrożeń dla zdrowia. Zgodnie z najnowszymi danymi odnotowano wzrost liczby zgłoszonych konfiskat i importu syntetycznych katynonów w Unii Europejskiej, natomiast duże konfiskaty prekursorów oraz likwidacja znacznej liczby nielegalnych laboratoriów wskazują, że produkcja syntetycznych katynonów w Europie, a zwłaszcza w Polsce, nadal pozostaje duża. Można również dostrzec oznaki zmierzania w kierunku silniejszych związków, o czym świadczy rosnąca liczba laboratoriów wytwarzających alfa-PVP (α-pirolidynowalerofenon). Substancja ta charakteryzuje się wyjątkowo silnym działaniem i może wywoływać pobudzenie, paranoję, agresję oraz psychozę. W 2026 r. EUDA przeprowadziła ocenę ryzyka wielu prekursorów syntetycznych katynonów w celu wsparcia działań mających na celu ograniczenie ich podaży.
Rosnące zagrożenia dla zdrowia związane z pojawieniem się ketaminy na rynkach narkotykowych
Ketamina jest legalnie stosowanym środkiem znieczulającym i przeciwbólowym stosowanym w medycynie, którego się jednak nadużywa, często w klubach nocnych, i zazwyczaj jest wciągana przez nos w postaci proszku. Narkotyk ten wydaje się być coraz bardziej dostępny w Europie. Spośród respondentów europejskiego internetowego badania ankietowego na temat narkotyków z 2024 r. (niereprezentatywnego badania) 14% osób, które używały narkotyków w ciągu ostatniego roku, zgłosiło spożycie ketaminy, głównie w kontekście politoksykomanii, w połączeniu z innymi narkotykami i alkoholem. Monitoring ścieków komunalnych dostarcza dalszych sygnałów wskazujących na coraz większe rozpowszechnienie tej substancji, przy czym większość europejskich miast dysponujących wystarczającymi danymi odnotowała wzrost poziomu pozostałości ketaminy w latach 2024–2025. Wzory łącznego używania znajdują również odzwierciedlenie w danych dotyczących ostrych objawów zatrucia – w 2024 r. kokaina była substancją najczęściej zgłaszaną w połączeniu z ketaminą w przypadkach ostrej toksyczności zgłoszonych do szpitali prowadzących nadzór w ramach sieci Euro-DEN. Pojawiają się również doniesienia o mieszaniu ketaminy ze stymulantami w koktajlach narkotykowych znanych jako „różowa kokaina”. Dane z punktów kontroli substancji pokazują jednak, że większość zbadanych próbek ketaminy zawierała wyłącznie zamierzony narkotyk, co wskazuje, że łączenie ketaminy z innymi narkotykami może często być zamierzone. Z najnowszego raportu EUDA wynika, że większość ketaminy przechwyconej w Europie pochodzi z legalnej produkcji w Indiach i jest importowana w ilościach hurtowych do państw członkowskich UE, głównie do Niemiec, a następnie trafia na rynek nielegalny.
Ketamina jest zazwyczaj wciągana przez nos i wiąże się z zależnymi od dawki ostrymi i przewlekłymi skutkami ubocznymi, w szczególności z uszkodzeniami pęcherza moczowego, wynikającymi z intensywnego używania. Liczba osób rozpoczynających specjalistyczne leczenie w związku z używaniem ketaminy pozostaje niska, choć w ciągu ostatnich pięciu lat, których dotyczą dane, wzrosła czterokrotnie. Dostęp do leczenia oraz ścieżki skierowań do opieki specjalistycznej nadal stanowią wyzwanie dla osób mających problemy zdrowotne związane z ketaminą, co wymaga zapewnienia lepszego dostępu do odpowiednich usług oraz ukierunkowanych działań profilaktycznych i informacyjnych dotyczących zagrożeń dla osób, które mogą nie być świadome ryzyka zdrowotnego związanego z używaniem ketaminy. Wzmocniona wymiana informacji między organami regulacyjnymi a organami ścigania powinna w szczególności być skupiona na identyfikowaniu i eliminowaniu słabych punktów w legalnych łańcuchach dostaw, przy jednoczesnym uwzględnieniu ryzyka przeniesienia działalności, w tym przejścia na nielegalną produkcję, wynikającego z ukierunkowanych działań mających na celu ograniczenie podaży.
Szkody spowodowane przez opioidy nadal stanowią wyzwanie dla reagowania
Politoksykomania i różnorodne opioidy przyczyniają się do wzrostu śmiertelności spowodowanej narkotykami
W 2024 r. w Unii Europejskiej odnotowano co najmniej szacowanych 7 600 zgonów bezpośrednio związanych z używaniem narkotyków. Większość z nich związanych było z używaniem więcej niż jednej substancji, co odzwierciedla coraz bardziej złożone wzorce używania narkotyków, w tym politoksykomanię. Opioidy, zwykle w połączeniu z innymi substancjami, nadal są grupą substancji najczęściej przyczyniającymi się do zgonów związanych z narkotykami. Opioidy inne niż heroina, w tym metadon, buprenorfina, syntetyczne opioidy o dużej sile działania i leki przeciwbólowe zawierające opioidy, są związane ze znacznym odsetkiem zgonów spowodowanych przedawkowaniem w niektórych krajach. Syntetyczne opioidy o dużej sile działania, takie jak nitazeny, bywają kojarzone z ogniskami zatruć ze skutkiem śmiertelnym i bez skutku śmiertelnego w Europie. Jednakże, z wyjątkiem niektórych krajów bałtyckich, narkotyki te nie wyróżniają się w rutynowych danych na poziomie UE. Niemniej jednak gwałtowne zmiany na rynku narkotykowym mogą prowadzić do szybkiego pojawienia się innych syntetycznych opioidów o dużej sile działania, takich jak orfiny. EUDA koordynuje sieć laboratoriów kryminalistycznych i toksykologicznych w celu zwiększenia zdolności analitycznych i zapewnienia wniosków z pierwszej linii. Umożliwia to szybką wymianę informacji i ocenę ryzyka, wspierając tym samym organy krajowe w prowadzeniu działań monitorujących.
Jeśli chodzi o reagowanie, podstawową strategią jest zapewnienie leczenia agonistami opioidowymi osobom, które tego potrzebują. Z punktu widzenia zdrowia publicznego w państwach członkowskich UE pojawiły się ostatnio obawy dotyczące zagrożeń dla dostępności leczenia z zastosowaniem agonisty receptorów opioidowych na bazie buprenorfiny, z której korzysta około 36% osób objętych tym leczeniem. Trudności w dostępie do leków mogą utrudniać ciągłość leczenia, budząc wątpliwości co do dostępności równoważnych preparatów, a także niosąc ze sobą potencjalne ryzyko związane z koniecznością zmiany preparatu przez pacjentów. Ponadto coraz więcej dowodów wskazuje na to, że zwiększenie dostępności agonistów receptorów opioidowych, takich jak nalokson, może pomóc w zapobieganiu przedawkowaniom ze skutkiem śmiertelnym. Pomimo że nalokson jest stosowany w warunkach klinicznych we wszystkich krajach, do 2025 r. odnotowano programy wydawania naloksonu do użytku domowego w 19 krajach europejskich, choć jego dostępność różni się zarówno w obrębie poszczególnych krajów, jak i między nimi, uwypuklając wyzwanie, jakim pozostaje zapewnienie wystarczającego dostępu do naloksonu we wszystkich środowiskach i wśród wszystkich grup
W Europie wciąż pojawiają się nowe syntetyczne opioidy o dużej sile działania
Nowe syntetyczne opioidy często mają bardzo dużą siłę działania, a ich stosowanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zatrucia zagrażającego życiu. W ciągu ostatnich pięciu lat trzy czwarte państw członkowskich UE zgłosiło obecność nitazenu, a ponad jedna trzecia – orfiny. W ramach europejskiego systemu wczesnego ostrzegania o nowych substancjach psychoaktywnych odnotowuje się coraz więcej zgłoszeń dotyczących podrabianych leków zawierających opioidy nitazenowe. Pomimo że tabletki te są stosowane głównie przez osoby używające opioidów w sposób obarczony wysokim ryzykiem, istnieją również obawy, że mogą one stać się popularne wśród grup społecznych bez tolerancji na opioidy, w tym wśród młodzieży. Ponadto odnotowuje się wzrost liczby zgłoszeń dotyczących orfin, prawdopodobnie w związku z nałożeniem w lipcu 2025 r. ogólnego zakazu stosowania nitazenów w Chinach. Orfiny są powiązane z ostrymi zatruciami bez skutku śmiertelnego oraz zgonami w państwach członkowskich UE. Pomimo, że dostępne dane farmakologiczne są ograniczone, orfiny są pod względem struktury podobne do brorfiny, silnego opioidu, co sugeruje, że głównym zagrożeniem dla zdrowia jest depresja oddechowa. Wiosną 2026 r. EUDA rozpoczęła przeglądy cychlorfiny i spirochlorfiny, a wyniki tych przeglądów zostaną wykorzystane przez Komisję do podjęcia decyzji, czy konieczne jest przeprowadzenie formalnych ocen ryzyka. Kluczowe znaczenie dla ograniczenia obecnych i przyszłych szkód spowodowanych przez nowe, silnie działające syntetyczne opioidy ma wzmocnienie dostępu do leczenia i placówek zajmujących się redukcją szkód w stopniu odpowiednim do potrzeb grup społecznych wysokiego ryzyka.
Zgony spowodowane używaniem fentanylu uwypuklają konieczność zachowania czujności
Fentanyl, syntetyczny opioid o dużej sile działania, jest od wielu lat kojarzony ze zgonami spowodowanymi przedawkowaniem w Europie, choć zjawisko to ogranicza się do niewielkiej liczby krajów. Pod względem podaży fentanyl jest czasem produktem leczniczym używanym w sposób pozamedyczny, a czasem jest wytwarzany nielegalnie. W latach 2024–2025 fentanyl był przyczyną ponad 100 zgonów związanych z narkotykami w Bułgarii. Skonfiskowano również wiele kilogramów substancji zawierających ten narkotyk. Powtarzające się konfiskaty dużych partii, rozprzestrzenianie się tego zjawiska na coraz większym obszarze oraz nieznane źródła produkcji i handlu fentanylem zwiększają ryzyko pojawienia się kolejnych problemów związanych z tą substancją w Bułgarii i poza jej granicami. W 2024 r. Hiszpania i Holandia zgłosiły cztery przypadki przechwycenia prekursora fentanylu, N-boc-4-piperydonu, o łącznej masie 30 kilogramów. Nie wiadomo, czy przesyłki były przeznaczone do zakładów produkcyjnych w UE, czy też były przewożone tranzytem do miejsc poza UE. Zwiększenie dostępu do leczenia z zastosowaniem agonisty receptorów opioidowych, programów rozdawania igieł i strzykawek oraz naloksonu do użytku domowego pozostaje kluczowym elementem w walce z obecnymi problemami dotyczącymi opioidów oraz w zapewnieniu gotowości i odporności na zmiany na rynku opioidów.
Odporny europejski rynek heroiny jest napędzany przez zapasy opium oraz dywersyfikację produkcji
Względną stabilność dostępności heroiny w Europie przypisuje się częściowo istnieniu dużych zapasów w Afganistanie, które w 2025 r. oszacowano na około 12 000 ton opium. Zaawansowane metody przetwarzania i fałszowania oraz taktyczne zarządzanie dostawami przez sieci przemytu narkotyków również przyczyniły się do utrzymania dostępności heroiny, pomimo zmniejszonych upraw maku lekarskiego w Afganistanie. W związku z tym w perspektywie krótko- i średnioterminowej prawdopodobieństwo wystąpienia niedoboru heroiny w Europie jest mniejsze. W krajach położonych na głównych szlakach przemytu nadal dochodzi do konfiskat dużych ilości heroiny, a w 2024 r. w Unii Europejskiej zlikwidowano wiele miejsc, w których zajmowano się tworzeniem domieszek i pakowaniem heroiny. Pakistan, a zwłaszcza prowincja Beludżystan, granicząca z Afganistanem i posiadająca duże porty morskie wykorzystywane w handlu narkotykami do Europy, stał się również źródłem opium i heroiny; analiza zdjęć satelitarnych wskazuje, że w 2025 r. uprawy maku lekarskiego zajmowały ponad 9 000 hektarów, co potencjalnie może dorównać produkcji afgańskiej. W innych częściach Azji uprawa maku lekarskiego w Mjanmie osiągnęła w 2025 r. najwyższy poziom od dziesięciu lat, zajmując ponad 45 000 hektarów. W nadchodzących latach kraje europejskie będą musiały zachować czujność wobec oznak zmian na rynku, w tym wzrostu popularności używania syntetycznych opioidów lub środków pobudzających.
W skrócie
Dane źródłowe
Dane wykorzystane do opracowania infografik i wykresów na tej stronie można znaleźć poniżej.
Pełny zestaw danych źródłowych do Europejskiego raportu narkotykowego 2026, w tym metadane i uwagi metodyczne, jest dostępny w naszym katalogu danych.
Część tych danych, wykorzystanych do wygenerowania infografik, wykresów i innych elementów na tej stronie, można znaleźć poniżej.