Podaż, produkcja i prekursory narkotyków — bieżąca sytuacja w Europie (Europejski raport narkotykowy 2023)

Z analizy wskaźników podaży dla powszechnie stosowanych w UE nielegalnych substancji odurzających wynika, że ich dostępność jest wysoka niezależnie od rodzaju substancji. Na tej stronie zamieszczono omówienie podaży narkotyków w Europie, bazujące na najnowszych danych i uzupełnione o najnowsze trendy czasowe w odniesieniu do konfiskat narkotyków i przestępstw z nimi związanych, a także o dane za rok 2021 dotyczące produkcji narkotyków i konfiskaty prekursorów.

Strona ta stanowi część Europejskiego raportu narkotykowego 2023 — corocznego przeglądu sytuacji narkotykowej w Europie dokonanego przez EMCDDA.

Table of contents/Search

Table of contents/Search

Search within the book

Operator

Any match

Exact term match only

Select any filter and click on Search to see results

Close

Ostatnia aktualizacja: 16 czerwca 2023 r.

Dywersyfikacja produkcji narkotyków syntetycznych stanowi wyższe ryzyko dla zdrowia publicznego, społeczeństwa i środowiska

Z analizy wskaźników podaży dla powszechnie stosowanych w UE nielegalnych substancji odurzających wynika, że ich dostępność jest wysoka niezależnie od rodzaju substancji. Ponadto na rynku panuje obecnie stosunkowo powszechna dostępność większego zakresu substancji odurzających, często o dużej sile działania bądź wysokiej czystości. Są to między innymi nowe lub unowocześnione substancje, w przypadku których świadomość konsumentów i wiedza naukowa o zagrożeniach dla zdrowia mogą być ograniczone. Coraz bardziej zróżnicowane stają się także zarówno postaci, w jakich substancje mogą być dostępne na rynku, jak i — w niektórych przypadkach — drogi podania wykorzystywane do konsumpcji substancji. W znacznej mierze takie zmiany zwiększają obawy o przyrost ogólnego używania nielegalnych substancji oraz o rosnące zagrożenia związane z niektórymi substancjami. W szczególności niepokojąca jest możliwość, że osoby używające narkotyków są narażone na wyższe ryzyko negatywnych skutków zdrowotnych, w tym zatrucia i zgonu, po skonsumowaniu — również nieświadomym — silniej działających lub unowocześnionych substancji.

Istotnym czynnikiem wpływającym na dużą dostępność substancji odurzających w Europie jest globalizacja metod działania zorganizowanych grup przestępczych. Istnieją przesłanki wskazujące na bliższą współpracę europejskich producentów substancji odurzających i przemytników z międzynarodowymi siatkami przestępczymi, co sprawia, że drogi przepływu narkotyków do i z UE są skuteczniejsze. Różnorakie kraje w Ameryce Południowej, zachodniej i południowej Azji oraz północnej Afryce pozostają znaczącymi obszarami pochodzenia nielegalnych narkotyków wprowadzanych do Europy, a Chiny i Indie — istotnym źródłem nowych substancji psychoaktywnych, przy czym rola Indii w kontekście pewnych substancji zdaje się rosnąć. Jako pochodzenie prekursorów narkotyków i powiązanych związków chemicznych często wymienia się właśnie Chiny.

W ostatnich kilku latach wciąż konfiskowano duże ilości narkotyków transportowanych w kontenerach, co sugeruje, że pandemia znacząco nie zaburzyła tej drogi przemytu. Z innych obszarów płyną doniesienia o tym, że rynek znacznie przystosował się do zakłóceń wywołanych wprowadzeniem różnych środków w czasie pandemii, a być może także trwającą wojną w Ukrainie. Istnieje powszechna obawa, że działalność przemytnicza związana z narkotykami coraz częściej dotyka legalnej infrastruktury komercyjnej w obszarze globalnego handlu. Udokumentowano próby przeniknięcia do łańcucha dostaw i wykorzystywania kluczowego personelu — przez zastraszanie lub skorumpowanie. Dlatego też organy ścigania przykładają coraz większą wagę do walki z tym zagrożeniem. W szerszej perspektywie, a zwłaszcza w przypadku krajów, przez które duże ilości narkotyków są wprowadzane do Europy lub gdzie są wytwarzane, decydenci i opinia publiczna coraz częściej zgadzają się, że przeciwdziałanie przemocy i praktykom korupcyjnym towarzyszącym działaniom na rynku substancji odurzających to kwestia zyskująca na znaczeniu.

W Europie wciąż powiększa się skala i złożoność wytwarzania nielegalnych substancji odurzających, a kontynent ten pozostaje obszarem produkcji konopi indyjskich i narkotyków syntetycznych, przy czym konopie są przeważnie przeznaczone na rynek europejski, a narkotyki syntetyczne są wytwarzane również na potrzeby rynków pozaeuropejskich. W 2021 r. w UE zlikwidowano łącznie 434 laboratoria wytwarzające nielegalne narkotyki syntetyczne, w tym niektóre działające na dużą skalę. Analiza takich miejsc ujawniła nie tylko znaczne możliwości produkcyjne syntetycznych substancji odurzających w Europie, lecz także rosnące zróżnicowanie sposobów wytwarzania niektórych narkotyków. W 2021 r., w porównaniu z 2020 r., liczba zlikwidowanych laboratoriów wytwarzających kokainę i metamfetaminę wzrosła, nie zmieniła się w przypadku amfetaminy, a w przypadku syntetycznych katynonów nieco zmalała. Zmalało też — o 1/4 — wykrywanie miejsc wytwarzania MDMA, co może odzwierciedlać przejście na produkcję innych substancji syntetycznych. Dane te należy jednak interpretować z ostrożnością ze względu na zarówno potencjalny wpływ pandemii na działania policji i zgłoszenia, jak i wpływ wielu czynników na skuteczność służb w wykrywaniu miejsc wytwarzania. Wykrycie oddzielnych miejsc wytwarzania kokainy, ekstrakcji, stosowania domieszek i pakowania w rzeczy samej sugeruje, że wytwarzanie kokainy w Europie jest dobrze ugruntowane, a w celu ułatwienia wprowadzenia tego narkotyku na kontynent stosowane są bardziej innowacyjne sposoby.

Innowacje w sposobach produkcji są również widoczne na podstawie niedawno skonfiskowanych substancji chemicznych, które mogą posłużyć do otrzymywania prekursorów koniecznych do wytwarzania amfetaminy, metamfetaminy i MDMA, a tym samym do obejścia stosowanych środków kontroli, mających ograniczać dostępność tych narkotyków. Istnieją też doniesienia o przemycie zamaskowanych chemicznie syntetycznych pochodnych katynonu, które po wwiezieniu mają być przekształcane w katynony nadające się do sprzedaży na terytorium UE.

Między 2017 a 2020 r. wykrywano także — choć niezbyt często — laboratoria łączone lub miejsca wytwarzające wiele substancji odurzających. Laboratoria takie wytwarzają zwykle w jednym miejscu wiele różnych stymulantów, jak amfetamina czy MDMA z metamfetaminą. Co ciekawe, w 2021 r. więcej państw członkowskich zgłaszało likwidację miejsc wytwarzania metamfetaminy i konfiskaty prekursorów do jej produkcji, rosną więc obawy, że dostępność tego narkotyku może rozprzestrzenić się na więcej krajów. Należy mieć na względzie, że wytwarzana metamfetamina jest zwykle przeznaczona do wywozu na bardziej dochodowe, pozaeuropejskie rynki. Wzrost liczby wykrywanych laboratoriów i konfiskat prekursorów wskazuje, że Polska jest prawdopodobnie ważnym europejskim obszarem wytwarzania syntetycznych katynonów. Nie wiadomo, jaka część takiej produkcji jest przeznaczona na rynek europejski, a jaka — na wywóz do państw spoza Europy.

Wykorzystanie większej grupy substancji chemicznych zarówno do otrzymywania nowych substancji, jak i do zmiany sposobu syntezy bardziej znanych substancji odurzających to duże wyzwanie dla organów celnych, organów ścigania i regulacji prawnych. Wytwarzanie nielegalnych syntetycznych substancji odurzających w UE — przeznaczonych do wywozu i na rynki lokalne — wciąż stanowi zagrożenie dla zdrowia publicznego: dla osób konsumujących potencjalnie szkodliwe substancje oraz ze względu na lokalne szkody w środowisku związane z wytwarzaniem. Ponieważ głównym celem infiltracji przez zorganizowane grupy przestępcze są kluczowe łańcuchy dostaw, próby przekupstwa pracowników i urzędników stają się coraz ważniejszym elementem negatywnego wpływu działalności rynków nielegalnych substancji na społeczności z powodu przemocy i praktyk korupcyjnych towarzyszących takiej działalności.

Kluczowe dane i tendencje

Tendencje w zakresie podaży narkotyków

• Ogólnie rzecz biorąc, zindeksowane tendencje wskazują, że między 2011 a 2021 r. wzrosła ilość wszystkich narkotyków skonfiskowanych w UE — zwłaszcza w ciągu ostatnich 5 lat — choć w ostatnich 3 latach wahały się ilości konfiskowanych amfetaminy i metamfetaminy.

• Największy wzrost między 2011 a 2021 r. zaobserwowano w przypadku kokainy (+416%), marihuany (+260%), metamfetaminy (+135%), heroiny (+126%), MDMA (+123%), haszyszu (+77%) i amfetaminy (+42%). W Europie istnieją znaczne rynki konsumpcyjne tych substancji odurzających, prawdopodobne jest jednak, że wzrost skonfiskowanych ilości odzwierciedla, co najmniej częściowo, większą rolę Europy jako miejsca wytwarzania, wywozu lub tranzytu tych narkotyków.

• Interpretacja tendencje w zakresie konfiskat narkotyków jest trudna, ponieważ na takie zatrzymania wpływają strategie i priorytety policji oraz organów ścigania, sukcesy bądź niepowodzenia grup przemytniczych w unikaniu wykrycia oraz zasadnicze zmiany w dostępności substancji i ich używaniu.

• W 2021 r. w UE zgłoszono około miliona konfiskat, przy czym najczęściej zatrzymywano produkty z konopi indyjskich — stanowiły one aż 3/4 wszystkich konfiskat.

• Pod względem liczbowym w 2021 r. (względem 2011 r.) dokonano mniej konfiskat haszyszu (-37%), marihuany (-6%), kokainy (-3%), amfetaminy (-18%) i heroiny (-40%). Może być to odzwierciedleniem zmian w praktykach policji, nie zaś zmian we wzorach konsumpcji lub dostępności substancji odurzających.

• Między 2011 a 2021 r. największy przyrost liczby konfiskat dotyczył metamfetaminy (+121%) i MDMA (+42%).

Tendencje w zakresie przestępstw związanych z narkotykami

• W 2021 r. zgłoszono w UE szacunkowo 1,5 miliona przestępstw związanych z narkotykami, co stanowiło wzrost o 24% od 2011 r. Ponad 3/4 tych przestępstw (77%, 1,1 miliona) dotyczyło używania lub posiadania na użytek własny.

• Spośród szacowanej liczby 1,5 miliona przestępstw związanych z narkotykami substancję wskazano w przypadku niespełna miliona przestępstw, z czego 746 000 dotyczyło posiadania lub używania, 180 000 było związanych z podażą, a 11 600 stanowiły przestępstwa innego typu. Definicje przestępstwa związanego z podażą mogą się różnić między poszczególnymi krajami.

• Przy około 566 000 przestępstw zgłoszonych w 2021 r., w przypadku których znana była substancja odurzająca, konopie indyjskie występowały w ponad 3/4 przestępstw związanych z używaniem lub posiadaniem (76%) oraz w ponad połowie przestępstw związanych z podażą (55%, 100 000). Przewaga konopi indyjskich w przypadku przestępstw związanych zarówno z podażą, jak i z posiadaniem odzwierciedla główną pozycję tego narkotyku wśród nielegalnych substancji, a także jego znaczenie w kontekście polityki.

• Liczba przestępstw związanych z podażą narkotyków była wyższa niż w 2011 r. w przypadku wszystkich narkotyków poza heroiną.

Dane za 2021 r. dotyczące produkcji i prekursorów w Unii

• Konopie indyjskie: Państwa członkowskie w 2021 r. zgłosiły 11 600 konfiskat, co odpowiada 4,3 miliona roślin i 32,5 tony materiału (2,8 miliona roślin i 50 ton materiału w 2020 r.).

• Heroina: W UE (Holandia) w 2021 r. zlikwidowano 3 miejsca wytwarzania heroiny (4 w 2020 r.). Belgia, Łotwa i Holandia zgłosiły 4 konfiskaty prekursora do wytwarzania heroiny — bezwodnika octowego — w ilości 5730 litrów (5110 litrów w 2020 r.).

• Kokaina: W 2021 r. w UE zgłoszono zlikwidowanie 34 laboratoriów kokainowych (23 w 2020 r.). Hiszpania poinformowała o zlikwidowaniu 16 laboratoriów kokainowych, Belgia — 11 lokalizacji przetwarzających kokainę, a Holandia — 7 laboratoriów prowadzących wtórną ekstrakcję kokainy (z czego część prowadziła działalność na dużą skalę). Ponadto w Holandii wykryto 14 lokalizacji zajmujących się stosowaniem domieszek i pakowaniem. Konfiskaty dużych ilości prekursora (nadmanganianu potasu) w Holandii (637 kilogramów w ramach 2 konfiskat) i Belgii (387 kilogramów w ramach 2 konfiskat) potwierdzają, że etapy wytwarzania kokainy są w UE prowadzone na dużą skalę.

• W 2021 r. 7 państw członkowskich informowało o zlikwidowaniu 105 laboratoriów amfetaminowych (102 w 2020 r.): Niemcy (35), Holandia (32), Polska (25), Belgia, Bułgaria i Hiszpania (4) oraz Szwecja (1). W Niemczech i w Polsce były to laboratoria przekształcające, w których amfetamina w postaci oleju była przetwarzana na amfetaminę w postaci proszku (odpowiednio 28 i 15 lokalizacji). Według niemieckich władz olej w takich laboratoriach przekształcających zwykle pochodzi z Holandii.

• Metamfetamina: 12 państw członkowskich doniosło o zlikwidowaniu 261 laboratoriów metamfetaminowych (213 w 2020 r.), w tym wielu średnich i dużych laboratoriów w Belgii (9) i Holandii (15). W Czechach w 2021 r. wykryto 188 głównie małych i średnich laboratoriów metamfetaminowych (182 w 2020 r.). Ilość skonfiskowanych prekursorów — efedryny i pseudoefedryny — zgłoszona przez 15 państw członkowskich za 2021 r. wyniosła 723 kilogramy (w postaci zarówno proszku, jak i tabletek; 955 kilogramów w 12 państwach członkowskich w 2020 r.).

• Ponadto w 2021 r. w UE skonfiskowano 5100 litrów BMK (4750 litrów w 2020 r.) i 4,5 tony MAMDPA, substancji przeznaczonej do wytwarzania PMK wykorzystywanego w produkcji MDMA, oraz 9,7 tony MAPA, substancji służącej do wytwarzania BMK wykorzystywanego w produkcji amfetaminy bądź metamfetaminy.

• MDMA: W 2021 r. Holandia zgłosiła 12 laboratoriów MDMA (21 w 2020 r.), Belgia — 2, a Francja — 1. O miejscach tabletkowania MDMA donosiły Polska (2) i Hiszpania (1). Ilość skonfiskowanych prekursorów MDMA wzrosła w 2021 r. do 2,5 tony (2 tony w 2020 r.).

• Katynony: W 2021 r. zlikwidowano 15 miejsc wytwarzania syntetycznych katynonów (18 w 2020 r.), z czego 14 w Polsce i 1 w Holandii, a niektóre były laboratoriami działającymi na dużą skalę. W miejscu wykrycia laboratorium MDMA we Francji w 2021 r. przetwarzano także 3-metylometkatynon (3-MMC). Ilość skonfiskowanych w 2021 r. prekursorów do wytwarzania syntetycznych katynonów wyniosła 555 kilogramów, z czego ponad połowę skonfiskowano w Polsce (311 kilogramów).

• W 2019 r. holenderska policja skonfiskowała 350 kilogramów niekontrolowanego analogu chemicznego 3-MMC, tj. N-acetylo-3-MMC, pochodzącego z Indii i najprawdopodobniej przeznaczonego do przekształcenia po wwiezieniu w kontrolowaną substancję, jaką jest 3-MMC.

• Inne substancje odurzające: Holandia poinformowała o zlikwidowaniu 1 laboratorium ketaminowego.

• Składowiska odpadów: W 2021 r. zgłoszono łącznie 228 składowisk odpadów z produkcji narkotyków i wykorzystywanego przy tym sprzętu (195 w 2020 r.) — 24 w Belgii i 204 w Holandii.

Dane źródłowe

Dane wykorzystane do opracowania infografik i wykresów na tej stronie można znaleźć poniżej.

Pokaż tabele z danymi źródłowymi

O tej stronie 

Zalecany sposób wskazania źródła: Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (2023), Europejski raport narkotykowy 2023: tendencje i dynamika, https://www.emcdda.europa.eu/publications/european-drug-report/2023_en

Identyfikatory:

HTML: TD-AT-23-001-PL-Q
ISBN: 978-92-9497-865-3
DOI: 10.2810/161905