Νέες ψυχοδραστικές ουσίες – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη (Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2025)

Η αγορά των νέων ψυχοδραστικών ουσιών χαρακτηρίζεται από τον μεγάλο αριθμό ουσιών που έχουν εμφανιστεί στον τομέα αυτό, καθώς νέες χημικές ενώσεις ανιχνεύονται κάθε χρόνο. Στη σελίδα αυτή θα βρείτε μια επισκόπηση της κατάστασης των ναρκωτικών για τις νέες ψυχοδραστικές ουσίες στην Ευρώπη, η οποία υποστηρίζεται από πληροφορίες για τις κατασχέσεις από το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ για ουσίες που εντοπίζονται για πρώτη φορά στην Ευρώπη. Στις νέες ουσίες που καλύπτονται περιλαμβάνονται τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή, οι συνθετικές καθινόνες, τα νέα συνθετικά οπιοειδή και τα νιταζένια. 

Η σελίδα αυτή αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής έκθεσης για τα ναρκωτικά 2025, της ετήσιας επισκόπησης του EUDA σχετικά με την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ευρώπη.

Table of contents/Search

Table of contents/Search

Search within the book

Operator

Any match

Exact term match only

Select any filter and click on Search to see results

Close

Τελευταία επικαιροποίηση: 5 Ιουνίου 2025

Ανησυχίες προκαλούν οι πρωτοφανείς όγκοι, οι ισχυρές νέες ουσίες και η ακούσια χρήση

Η αγορά των νέων ψυχοδραστικών ουσιών χαρακτηρίζεται από τον μεγάλο αριθμό ουσιών που έχουν εμφανιστεί στον τομέα αυτό καθώς και από το γεγονός ότι κάθε χρόνο εξακολουθούν να ανιχνεύονται νέες. Ο όρος «νέες ψυχοδραστικές ουσίες» καλύπτει ευρύ φάσμα τύπων ουσιών που δεν ελέγχονται από διεθνείς συμφωνίες για τον έλεγχο των ναρκωτικών, αν και ορισμένες από αυτές ενδέχεται να υπόκεινται σε εθνικά κανονιστικά μέτρα. Για δεύτερη συνεχή χρονιά, οι υπηρεσίες επιβολής του νόμου στα κράτη μέλη της ΕΕ ανέφεραν στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ ποσότητα-ρεκόρ νέων ψυχοδραστικών ουσιών, η οποία ανήλθε σε 41,4 τόνους ναρκωτικών που εισήχθησαν ή κατασχέθηκαν.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι οι παραγωγοί ναρκωτικών εξακολουθούν να δημιουργούν νέες ουσίες για να αποφύγουν τους νομικούς ελέγχους, καθώς 47 νέες ψυχοδραστικές ουσίες κοινοποιήθηκαν για πρώτη φορά το 2024. Ο αριθμός αυτός προσεγγίζει τον ετήσιο αριθμό που κατά κανόνα αναφερόταν μεταξύ 2016 και 2022. Επιπλέον, το 2023 εντοπίστηκαν στην αγορά περίπου 350 νέες ουσίες που είχαν αναφερθεί προηγουμένως, αν και συνήθως σε μικρές ποσότητες.

Γενικά, οι κίνδυνοι αυτών των νέων ενώσεων για την υγεία δεν είναι επαρκώς κατανοητοί, αν και ορισμένες από αυτές θέτουν σαφώς έντονο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών ή ακόμη και θανατηφόρων δηλητηριάσεων ή άλλων προβλημάτων υγείας στους χρήστες. Με την πάροδο του χρόνου, οι νομοθετικοί έλεγχοι και άλλα κανονιστικά μέτρα που λαμβάνονται στην Ευρώπη και σε τρίτες χώρες προέλευσης φαίνεται να έχουν συμβάλει στη μείωση του αριθμού των νέων ψυχοδραστικών ουσιών που εμφανίζονται για πρώτη φορά κάθε χρόνο, ιδίως εκείνων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο ειδικής στόχευσης, όπως τα παράγωγα φαιντανύλης και τα συνθετικά κανναβινοειδή. Ωστόσο, εξακολουθούν να εμφανίζονται άλλες ουσίες σχεδιασμένες με σκοπό την παράκαμψη της νομοθεσίας, με την Κίνα και την Ινδία να συνεχίζουν να αποτελούν σημαντικές χώρες προέλευσης αυτών των ουσιών ή των πρόδρομων ουσιών που απαιτούνται για την παραγωγή τους.

Οι πιθανές δηλητηριάσεις από συνθετικά κανναβινοειδή εξακολουθούν να αποτελούν πηγή ανησυχίας

Το 2024, οι ευρωπαϊκές χώρες εντόπισαν 20 νέα κανναβινοειδή, εκ των οποίων τα 18 ήταν ημισυνθετικά κανναβινοειδή, τα οποία αντιπροσώπευαν πάνω από το 40 % των νέων ουσιών που αναφέρθηκαν για πρώτη φορά στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ εκείνο το έτος.

Παρά τις ενδείξεις για σημαντική μείωση της διαθεσιμότητας των συνθετικών κανναβινοειδών το 2023, αυτές οι ουσίες εξακολουθούν να αποτελούν απειλή για τη δημόσια υγεία, επηρεάζοντας ιδίως ευάλωτους πληθυσμούς, όπως τους κρατουμένους στις φυλακές. Τα συνθετικά κανναβινοειδή είναι συχνά ουσίες υψηλής δραστικότητας και ενέχουν κινδύνους δηλητηρίασης. Οι ενώσεις αυτές μπορεί επίσης να πωλούνται καταχρηστικά ή να χρησιμοποιούνται για τη νόθευση προϊόντων κάνναβης και ημισυνθετικών κανναβινοειδών εν αγνοία των καταναλωτών, γεγονός που αυξάνει τους κινδύνους για την υγεία. Αυτό μπορεί περιλαμβάνει τα βρώσιμα προϊόντα κάνναβης (τρόφιμα, συχνά με τη μορφή γλυκών, που συνήθως εγχέονται με εκχύλισμα κάνναβης), τα οποία έχουν γίνει ευρύτερα διαθέσιμα στην παράνομη ευρωπαϊκή αγορά από το 2021.

Μετά την εφαρμογή από την Κίνα γενικών νομικών μέτρων ελέγχου τον Ιούλιο του 2021, διακόπηκε η προμήθεια σχεδόν όλων των γνωστών συνθετικών κανναβινοειδών στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα να μειωθεί η διαθεσιμότητα κυρίαρχων ενώσεων, όπως οι MDMB-4en-PINACA και ADB-BUTINACA. Οι παραγωγοί αντέδρασαν εισάγοντας νέες ενώσεις, όπως οι OXIZID, η χρήση των οποίων δεν έγινε ποτέ διαδεδομένη. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ουσίες αυτές παρασκευάζονται πλέον στην Ευρώπη, καθώς το 2023 υπήρξαν αναφορές για παραγωγή τους σε μικρό αριθμό παράνομων εργαστηρίων, από όπου κατασχέθηκαν πάνω από 148 κιλά της πρόδρομης ουσίας MDMB-INACA (Γράφημα 7.1).

Πηγή: Ελληνική Αστυνομία, Συντονιστικό Όργανο Δίωξης Ναρκωτικών – Εθνική Μονάδα Πληροφοριών (ΣΟΔΝ-ΕΜΠ), Γενικό Χημείο του Κράτους.

Η διαθεσιμότητα συνθετικών κανναβινοειδών στην Ευρώπη μπορεί να επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως οι αλλαγές στην εγχώρια παραγωγή, η πιθανή επανεμφάνιση προηγουμένως δημοφιλών παλαιότερων ενώσεων και η εμφάνιση νέων εγκαταστάσεων παραγωγής μεγάλης κλίμακας εκτός Κίνας. Παράλληλα με τις εξελίξεις στην αγορά των συνθετικών κανναβινοειδών, η διαθεσιμότητα των ημισυνθετικών κανναβινοειδών αυξήθηκε μετά τη νομιμοποίηση της παραγωγής και πώλησης κάνναβης στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2018.

Τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή ενέχουν άγνωστους κινδύνους για την υγεία των καταναλωτών

Τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή είναι χημικά τροποποιημένες μορφές των κανναβινοειδών που βρίσκονται στο φυτό της κάνναβης. Αναφέρθηκαν για πρώτη φορά στην Ευρώπη το 2022, όπου κυκλοφόρησαν στην αγορά ως νόμιμες εναλλακτικές επιλογές αντί της κάνναβης και της delta-9-THC. Έως το τέλος του 2024 είχαν εντοπιστεί 24 ημισυνθετικά κανναβινοειδή στις αγορές ναρκωτικών της Ευρώπης. Οι ουσίες αυτές εξαπλώνονται ταχέως και έχουν ληφθεί μέτρα για τον έλεγχό τους. Η HHC (εξαϋδροκανναβινόλη), η οποία εντοπίστηκε πρώτη, αναφέρεται σε 27 ευρωπαϊκές χώρες και καταχωρίζεται ως ελεγχόμενη ουσία σε τουλάχιστον 22 κράτη μέλη της ΕΕ. Η επιτροπή εμπειρογνωμόνων για την εξάρτηση από τα ναρκωτικά του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας συνέστησε τον Νοέμβριο του 2024 να υπόκειται η ουσία σε διεθνή έλεγχο. Άλλα ημισυνθετικά κανναβινοειδή που είναι επίσης ευρέως διαθέσιμα στην Ευρώπη είναι η εξαϋδροκανναβινόλη-O-οξική (HHC-O), η εξαϋδροκανναβιφορόλη (HHC-P), η δέλτα-9-τετραϋδροκανναβιφορόλη (δέλτα-9-THCP) και η οξική εξαϋδροκανναβιφορόλη (HHC-P-O-A).

Αρχικά, εισήχθησαν ημισυνθετικά κανναβινοειδή από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως σήμερα παράγονται και αυτά στην Ευρώπη (Γράφημα 7.2). Έχει επίσης εξελιχθεί η παραγωγή από ενώσεις που προέρχονται από CBD και από κάνναβη χαμηλής περιεκτικότητας σε THC, όπως η HHC, και πλέον περιλαμβάνει φαινομενικά πλήρως συνθετικά προϊόντα, όπως η HHC-P.

Πηγή: DIICOT – Περιφερειακή Υπηρεσία Ιασίου, επιχείρηση «Dream Factory».

Παρότι οι επιδράσεις των ημισυνθετικών κανναβινοειδών στον άνθρωπο δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς, τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι είναι παρόμοιες με αυτές της κάνναβης, με τους κινδύνους ανεπιθύμητων ενεργειών να κυμαίνονται από ήπια έως σοβαρή δηλητηρίαση και να απαιτούν ενίοτε θεραπεία σε νοσοκομείο. Ορισμένες χώρες αναφέρουν αυξανόμενο αριθμό περιστατικών δηλητηρίασης που σχετίζονται με τις εν λόγω ουσίες, πλην όμως προς το παρόν δεν γίνεται συστηματική υποβολή στοιχείων. Η φαρμακολογική ομοιότητα των ημισυνθετικών κανναβινοειδών με τη δέλτα-9-THC εγείρει ανησυχίες σχετικά με τη δυνατότητά τους να προκαλέσουν ψυχωτικά επεισόδια, καθώς και πιθανή κατάχρηση και εξάρτηση.

Τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή είναι ευρέως διαθέσιμα μέσω διαδικτύου και, σε ορισμένες χώρες, μέσω φυσικών σημείων λιανικής πώλησης, συμπεριλαμβανομένων των καταστημάτων με προϊόντα ατμίσματος και των εξειδικευμένων καταστημάτων που πωλούν κάνναβη χαμηλής περιεκτικότητας σε THC και προϊόντα CBD. Μπορεί επίσης να πωλούνται σε καταστήματα ψιλικών (περίπτερα) και σε μηχανήματα αυτόματης πώλησης σε κάποιες χώρες. Τα κύρια προϊόντα είναι αρωματισμένα βρώσιμα προϊόντα και προϊόντα ατμίσματος, καθώς και κάνναβη με χαμηλή περιεκτικότητα THC που έχει ψεκαστεί ή αναμειχθεί με κανναβινοειδή. Η προσβασιμότητά τους και το θεωρούμενο νόμιμο καθεστώς τους μπορεί να προσελκύσει τόσο τους χρήστες κάνναβης όσο και τα άτομα που κάνουν χρήση για πρώτη φορά, στα οποία περιλαμβάνονται ενδεχομένως νέοι και παιδιά. Η ομοιότητα των βρώσιμων προϊόντων με τα κοινά τρόφιμα, ιδίως με τα γλυκά, εγείρει επίσης σημαντικές ανησυχίες σχετικά με την τυχαία κατανάλωση, ιδίως από παιδιά.

Από την εργαστηριακή ανάλυση προέκυψε ότι τα προϊόντα μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ως προς τις συγκεντρώσεις των ημισυνθετικών κανναβινοειδών, με ορισμένα από τα αυτά να περιέχουν πολύ μεγάλες ποσότητες. Τα προϊόντα μπορεί να περιέχουν αδήλωτα κανναβινοειδή, όπως δέλτα-9-THC ή δέλτα-8-THC, ή νέες ημισυνθετικές ενώσεις, σε διάφορες συγκεντρώσεις. Τα ημισυνθετικά κανναβινοειδή που περιέχονται –τα οποία μπορεί να διαφέρουν ως προς τη δραστικότητά τους– και οι συγκεντρώσεις τους μπορεί να διαφέρουν σημαντικά μεταξύ προϊόντων και παρτίδων. Συνολικά, αυτή η μεταβλητότητα και η έλλειψη προβλεψιμότητας ενέχει δυνητικό κίνδυνο δηλητηρίασης για τους χρήστες.

Η ταχεία εξάπλωση προϊόντων ατμίσματος και βρώσιμων προϊόντων –ιδίως ζελέ– είναι ιδιαίτερα ανησυχητική από πλευράς δημόσιας υγείας. Η προσβασιμότητα και η ελκυστικότητά τους μπορεί να προσελκύσει νέους, πιθανώς νεότερης ηλικίας, καταναλωτές οι οποίοι διαφορετικά δεν θα χρησιμοποιούσαν ή δεν θα είχαν πρόσβαση σε παράνομη κάνναβη, ούτε θα ήθελαν να καπνίσουν κανναβινοειδή. Επιπλέον, η βραδύτερη απορρόφηση των κανναβινοειδών από βρώσιμα προϊόντα και η καθυστερημένη εμφάνιση των αρχικών επιδράσεων σε σύγκριση με το άτμισμα ή το κάπνισμα μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα οι χρήστες να τα καταναλώνουν σε πολλαπλές δόσεις, με κίνδυνο τοξικότητας. Αυτό μπορεί να επιδεινωθεί από το γεγονός ότι οι καταναλωτές συχνά δεν γνωρίζουν τη σωστή δοσολογία ή καταναλώνουν μεγαλύτερες δόσεις από τις συνιστώμενες, αυξάνοντας περαιτέρω τους κινδύνους δηλητηρίασης. Τον Ιούνιο του 2024, η Ουγγαρία ανέφερε 30 περιστατικά οξέων μη θανατηφόρων δηλητηριάσεων που σχετίζονταν με «ζελεδάκια» τα οποία περιείχαν δύο ισχυρά ημι-συνθετικά κανναβινοειδή.

Συνθετικές καθινόνες: οι μεγάλης κλίμακας εισαγωγές και η παραγωγή της ΕΕ δημιουργούν ευρύτερη διαθεσιμότητα

Οι συνθετικές καθινόνες έχουν καθιερωθεί ως υποκατάστατα διεγερτικών ουσιών, όπως η αμφεταμίνη και η κοκαΐνη, σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης. Παρότι η ακούσια κατανάλωση μειγμάτων και δισκίων ναρκωτικών εξακολουθεί να αποτελεί πηγή ανησυχίας, ορισμένοι καταναλωτές μπορεί να θεωρούν ότι οι διαφορετικές αυτές διεγερτικές ουσίες είναι λειτουργικά ισοδύναμες ως προς τις επιδράσεις τους και να τις αναζητούν σκόπιμα. Η αγορά έχει εξελιχθεί σημαντικά από το φαινόμενο των «νόμιμων διεγερτικών» την περίοδο 2014-2015, όταν εμφανίστηκαν σχεδόν 30 νέες καθινόνες κάθε χρόνο, σε σύγκριση με μόλις επτά το 2024. Το 2023 εντοπίστηκαν επίσης περισσότερες από 60 συνθετικές καθινόνες που είχαν αναφερθεί προηγουμένως στην αγορά ναρκωτικών της ΕΕ.

Παρά την εμφάνιση λιγότερων νέων ουσιών, οι ποσότητες που αναφέρονται από τις αρχές επιβολής του νόμου ως εισαγωγές και κατασχέσεις έχουν φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα. Οι ποσότητες που αναφέρονται ετησίως αυξήθηκαν κατά 10 τόνους φτάνοντας τους 37 τόνους το 2023 στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ τα προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι οι μεγάλες ποσότητες συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του 2024. Το μεγαλύτερο μέρος αφορούσε μικρό αριθμό μαζικών εισαγωγών από την Ινδία, κυρίως μέσω των Κάτω Χωρών. Μετά τα πρόσφατα μέτρα ελέγχου που ελήφθησαν στις Κάτω Χώρες για τις ουσίες 3-MMC και 3-CMC, τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι η 2-MMC αναδύεται ως υποκατάστατο. Αν και δεν είναι αντιπροσωπευτικά σε εθνικό επίπεδο, τα στοιχεία από 12 υπηρεσίες ανάλυσης ναρκωτικών σε 10 κράτη μέλη της ΕΕ από το πρώτο εξάμηνο του 2024 δείχνουν ότι τα μισά δείγματα (σκόνες και δισκία) που πωλούνται ως 3-MMC περιέχουν αντ’ αυτού 2-MMC. Ως ένδειξη σκόπιμης αγοράς, από όλα τα δείγματα που βρέθηκαν να περιέχουν καθινόνες, το 88 % (558) υποβλήθηκαν ως τέτοια, ενώ η παρουσία καθινονών στο υπόλοιπο 12 % (76) των δειγμάτων, κυρίως MDMA, ήταν αποτέλεσμα καταχρηστικής πώλησης ή νόθευσης.

Οι μεγάλες κατασχέσεις πρόδρομων ουσιών το 2023 υποδηλώνουν ότι η παραγωγή συνθετικών καθινονών παραμένει σημαντική στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ιδίως στην Πολωνία (Γράφημα 7.3). Το μέγεθος και η κλίμακα των εγκαταστάσεων παραγωγής που εξαρθρώθηκαν από τις αρχές επιβολής του νόμου ποικίλλουν από μικρού όγκου «εργαστήρια σε κουζίνες» έως εγκαταστάσεις υψηλότερης απόδοσης, αλλά παρουσιάζουν αύξηση από το 2021 (βλ. επίσης Προσφορά ναρκωτικών ουσιών, παραγωγή και πρόδρομες ουσίες — η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη).

Σημείωση: Κατάσχεση από την Κεντρική Υπηρεσία Αστυνομικής Έρευνας.

Ενώ οι 3-MMC και 3-CMC κυριαρχούν στην αγορά τα τελευταία χρόνια, οι λιγότερο κοινές καθινόνες, όπως η άλφα-πυρρολιδινοϊσοεξανοφαινόνη (άλφα-PHiP, που ενίοτε πωλείται ως «Flakka») και η N-αιθυλονορπεντεδρόνη (NEP), μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα υγείας σε τοπικό επίπεδο. Αυτές οι μικρότερης κλίμακας τάσεις μπορεί να μην εντοπιστούν έγκαιρα από τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας και να προκαλέσουν, ενδεχομένως, σοβαρή βλάβη πριν τον εντοπισμό τους. Ο EUDA διενήργησε πρόσφατα αξιολογήσεις κινδύνου για τρεις νέες συνθετικές καθινόνες: τη 2-μεθυλομεθκαθινόνη (2-MMC), την 4-βρομομεθκαθινόνη (4-BMC) και τη Ν-αιθυλονορπεντεδρόνη (NEP).

Απειλητικά για τη ζωή οπιοειδή νιταζενίων εξακολουθούν να εμφανίζονται στην αγορά ναρκωτικών της ΕΕ

Τα νέα συνθετικά οπιοειδή είναι συχνά υψηλής δραστικότητας, γεγονός που σημαίνει ότι μια μικρή ποσότητα μπορεί να αρκεί για την παραγωγή μεγάλου αριθμού τυπικών δόσεων για πώληση από εμπόρους στον δρόμο και μπορεί να ενέχει αυξημένο κίνδυνο απειλητικής για τη ζωή δηλητηρίασης. Από το 2012, δύο διαφορετικά κύματα ισχυρών οπιοειδών έχουν αποτελέσει απειλή για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη. Το πρώτο, μεταξύ 2012 και 2019, προκλήθηκε από 38 παράγωγα φαιντανύλης και οδήγησε σε τουλάχιστον 8 καταγεγραμμένες εξάρσεις δηλητηριάσεων, που επέφεραν 285 θανάτους, κατ’ εκτίμηση. Οι νομικοί έλεγχοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και την Κίνα είχαν ως αποτέλεσμα την ταχεία εξαφάνιση των εν λόγω ουσιών. Από το 2019 έχουν αντικατασταθεί από υψηλής δραστικότητας οπιοειδή «νιταζένια» βενζιμιδαζόλης. Με βάση τα πρόσφατα στοιχεία, αυξάνεται η διαθεσιμότητα και οι κίνδυνοι που συνδέονται με τα οπιοειδή νιταζένια.

Το 2024 κοινοποιήθηκαν επίσημα στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ επτά νέα συνθετικά οπιοειδή, όλα νιταζένια, ο υψηλότερος αριθμός που κοινοποιήθηκε σε ένα έτος. Από το 2019, τουλάχιστον 21 κράτη μέλη της ΕΕ αναφέρουν πλέον την παρουσία ενός νιταζενίου.

Τα οπιοειδή νιταζένια έχουν συνδεθεί με θανάτους που οφείλονται στα ναρκωτικά στην Ευρώπη, καθώς, σύμφωνα με αναφορές του 2023 από την Εσθονία (62 από τους 119 θανάτους) και τη Λετονία (101 από τους 154 θανάτους), οι ουσίες αυτές ευθύνονται για αυξανόμενο ποσοστό θανάτων από υπερβολική δόση στις εν λόγω χώρες. Λόγω της υψηλής δραστικότητας και της πρωτοτυπίας τους, υπάρχουν ανησυχίες ότι τα οπιοειδή νιταζένια μπορεί να μην ανιχνεύονται συστηματικά σε διαδικασίες που χρησιμοποιούνται συνήθως στη μεταθανάτια τοξικολογία. Τουλάχιστον 159 θάνατοι σχετίζονταν με τη φαιντανύλη και τα παράγωγα φαιντανύλης στην Ευρώπη το 2022. Πολλοί εξ αυτών συνδέθηκαν με φαιντανύλη που εκτράπηκε από τη θεραπευτική χρήση, σε αντίθεση με τη φαιντανύλη που παράγεται για την αγορά παράνομων ναρκωτικών ουσιών.

Το 2023, η ποσότητα σκόνης νιταζενίων που ανιχνεύθηκε στην Ευρώπη τριπλασιάστηκε σε σύγκριση με το 2022 και έφτασε τα 10 κιλά. Σύμφωνα με αναφορές στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ, παρατηρείται επίσης τελευταία σημαντική αύξηση της διαθεσιμότητας φαρμακευτικών προϊόντων απομίμησης που περιέχουν οπιοειδή νιταζένια στην Ευρώπη. Τα προϊόντα αυτά συνήθως μιμούνται τα νόμιμα συνταγογραφούμενα φάρμακα, ιδίως την οξυκωδόνη και, σε μικρότερο βαθμό, τις βενζοδιαζεπίνες, όπως τη διαζεπάμη και την αλπραζολάμη. Η φαινομενικά νόμιμη εμφάνιση αυτών των δισκίων ενδέχεται επίσης να επιτείνει τις πιθανές απειλές για την υγεία, συμβάλλοντας σε μια εσφαλμένη αίσθηση ασφάλειας των ατόμων που τα χρησιμοποιούν. Αν και γενικά λαμβάνονται από υψηλού κινδύνου χρήστες οπιοειδών, υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τη δυνατότητά τους να εξαπλωθούν σε ευρύτερους πληθυσμούς χωρίς ανοχή στα οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένων των νέων (Γράφημα 7.4). Κατά τη διάρκεια του 2023, οι αρχές σε 8 χώρες κατάσχεσαν σχεδόν 24 000 δισκία που περιείχαν νιταζένια, σε σύγκριση με μόλις 430 δισκία το 2022. Τα προκαταρκτικά στοιχεία από το 2024 επιβεβαιώνουν αυτήν την τάση, καθώς περισσότερα από 50 000 δισκία κατασχέθηκαν σε 9 κράτη μέλη της ΕΕ. Παρότι ο αριθμός των κατασχέσεων παραμένει σχετικά μικρός, τα στοιχεία αυτά μπορεί να υποδηλώνουν πιθανή επέκταση της αγοράς για τις εν λόγω απειλητικές για τη ζωή ουσίες. Τα εν λόγω φαρμακευτικά προϊόντα απομίμησης ενέχουν σημαντικό κίνδυνο σοβαρής δηλητηρίασης λόγω της υψηλής δραστικότητας των νιταζενίων, ιδίως για άτομα χωρίς ανοχή στα οπιοειδή. Τον Ιούνιο του 2024, η Ιρλανδία ανέφερε περίπου 20 μη θανατηφόρα περιστατικά υπερβολικής δόσης που σχετίζονταν με παραποιημένα δισκία βενζοδιαζεπίνης που περιείχαν πρωτονιταζίνη.

Πηγή: Σουηδικό Τελωνειακό Εργαστήριο.

Το ευρωπαϊκό τοπίο των οπιοειδών εξακολουθεί να έρχεται αντιμέτωπο με πιθανές αλλαγές που προκύπτουν από τις διεθνείς εξελίξεις. Η απαγόρευση που επέβαλαν οι Ταλιμπάν στην καλλιέργεια της οπιούχου παπαρούνας στο Αφγανιστάν από τον Απρίλιο του 2022 έχει μειώσει σημαντικά την παραγωγή οπίου, αλλά ο βαθμός στον οποίο αυτό θα μπορούσε να περιορίσει την προμήθεια ηρωίνης στην Ευρώπη παραμένει ασαφής, καθώς υπάρχουν αποθέματα οπίου εντός του Αφγανιστάν. Σε κάποιες χώρες, οποιοδήποτε κενό προκύψει στην προσφορά μπορεί να καλυφθεί με νέα συνθετικά οπιοειδή και άλλες ουσίες. Ωστόσο, η επέκταση του ελέγχου της Κίνας στα οπιοειδή νιταζένια το 2024, που πλέον καλύπτει 10 ουσίες, μπορεί να ανακατευθύνει την αγορά μακριά από κυρίαρχες ενώσεις, όπως η μετονιταζίνη και η πρωτονιταζίνη, στρέφοντάς τη προς νέα παράγωγα ή εναλλακτικές κατηγορίες οπιοειδών. Για παράδειγμα, από τα μέσα του 2024, παρατηρείται μικρή αλλά σημαντική αύξηση των ανιχνεύσεων ουσιών που ανήκουν στην κατηγορία «ορφίνες», με πέντε χώρες να αναφέρουν την κυκλορφίνη (μια βενζιμιδαζολόνη) και δύο να ανιχνεύουν σπιροχλορφίνη (σπιροτριαζόλη). Παρότι δεν υπάρχουν επί του παρόντος διαθέσιμα φαρμακολογικά δεδομένα για τις εν λόγω ουσίες, η δομική τους ομοιότητα με τη βρορφίνη, ένα ισχυρό οπιοειδές, υποδηλώνει ότι βασικός κίνδυνος για την υγεία είναι πιθανότατα η αναπνευστική καταστολή (βλ. επίσης Ηρωίνη και άλλα οπιοειδή – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη).

Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν βασικές προκλήσεις όσον αφορά την ετοιμότητα, και την επιτακτική ανάγκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και για τα εθνικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και τα συνδεδεμένα εργαστηριακά δίκτυά τους, να είναι συνεχώς προετοιμασμένα να ανιχνεύουν και να αντιμετωπίζουν νεοεμφανιζόμενα παράγωγα νιταζενίων και άλλα νέα συνθετικά οπιοειδή. Γενικότερα, η διαθεσιμότητα συνθετικών οπιοειδών υψηλής δραστικότητας απαιτεί να επανεξετάσουμε κατά πόσον εξακολουθούν να είναι κατάλληλες οι τρέχουσες προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται για την πρόληψη, τη θεραπεία και τη μείωση των επιβλαβών συνεπειών που σχετίζονται με τη χρήση οπιοειδών παραμένουν κατάλληλες για τον επιδιωκόμενο σκοπό. Για παράδειγμα, έχει προταθεί η επανεξέταση των προσεγγίσεων για την παροχή του ανταγωνιστή των οπιοειδών ναλοξόνης, καθώς τα μοντέλα φροντίδας μπορεί να χρειαστεί να προσαρμοστούν ώστε να ανταποκρίνονται αποτελεσματικότερα σε όσους έχουν κάνει χρήση νέων συνθετικών οπιοειδών ή μειγμάτων που περιέχουν νέα συνθετικά οπιοειδή και άλλες ουσίες (βλ. επίσης Θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη και Μείωση της βλάβης – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη).

Βλ. επίσης την έκθεση του EUDA και της Ευρωπόλ για το 2024 Αγορά ναρκωτικών της ΕΕ: Νέες ψυχοδραστικές ουσίες – Διεξοδική ανάλυση και την έκθεση του EUDA Υγειονομικές και κοινωνικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που οφείλονται στα ναρκωτικά.

Βασικά στοιχεία και τάσεις

Νέες ψυχοδραστικές ουσίες:

• Στο τέλος του 2024, ο EUDA παρακολουθούσε 1 000 νέες ψυχοδραστικές ουσίες, 47 από τις οποίες αναφέρθηκαν για πρώτη φορά στην Ευρώπη το 2024 (Γράφημα 7.5 και Πίνακας 7.1).
• Περίπου 350 νέες ψυχοδραστικές ουσίες ανιχνεύθηκαν σε κατασχέσεις το 2023 (Γράφημα 7.6).
• Το 2024, το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ έλαβε αναφορές για 20 νέα κανναβινοειδή, με αποτέλεσμα ο συνολικός αριθμός των υπό παρακολούθηση ουσιών να ανέλθει σε 277.
• Από το 2009, έχουν εντοπιστεί συνολικά 88 νέα οπιοειδή στην ευρωπαϊκή αγορά ναρκωτικών, ενώ το 2024 κοινοποιήθηκαν 7 νέες ουσίες, οι οποίες ήταν στο σύνολό τους οπιοειδή νιταζένια υψηλής δραστικότητας, τα οποία μπορεί να είναι εκατοντάδες φορές πιο δραστικά από την ηρωίνη. Μέχρι σήμερα, έχουν εντοπιστεί 22 νιταζένια στην Ευρώπη (Γράφημα 7.7).

Κατασχέσεις νέων ψυχοδραστικών ουσιών

• Το 2023, στα κράτη μέλη της ΕΕ πραγματοποιήθηκαν 33 710 από τις 110 868 κατασχέσεις ή εισαγωγές νέων ψυχοδραστικών ουσιών που αναφέρθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Νορβηγία και την Τουρκία, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 99,9 % των 41,4 τόνων που αναφέρθηκαν (30,5 τόνοι το 2023) (Γράφημα 7.8). Η αύξηση οφείλεται στον μικρό αριθμό περιπτώσεων που αφορούσαν καθινόνες (3-CMC, 2-MMC) (Γράφημα 7.9). Επιπλέον, κατασχέθηκαν 1 286 λίτρα υγρών που περιείχαν νέες ψυχοδραστικές ουσίες, κυρίως GBL (437 λίτρα) και 3-CMC (432 λίτρα).
• Το 2023, μόλις 4 ουσίες αντιπροσώπευαν πάνω από το 90 % της ποσότητας των νέων ψυχοδραστικών ουσιών που αναφέρθηκαν από τις αρχές επιβολής του νόμου στην ΕΕ: 3 καθινόνες (3-CMC, 2-MMC και N-αιθυλονορπεντεδρόνη, που ανήλθαν στους 33,8 τόνους) και κεταμίνη (2,9 τόνοι, σε σύγκριση με τους 2,8 τόνους που αναφέρθηκαν το 2022) (Γράφημα 7.9).
• Το 2023, 24 χώρες ανέφεραν κατάσχεση 81 κιλών (234 κιλά το 2022) συνθετικών κανναβινοειδών και 181 κιλών (47 κιλά το 2022) ημισυνθετικών κανναβινοειδών ως φυτικού υλικού. Η κατασχεθείσα ποσότητα συνθετικών κανναβινοειδών σε σκόνη μειώθηκε σημαντικά, από 503 κιλά το 2022 σε 10 κιλά το 2023. Φτάνοντας τα 149 κιλά και τα 210 λίτρα, η HHC αντιπροσώπευε το μεγαλύτερο μέρος των κατασχεθέντων ημισυνθετικών κανναβινοειδών. Τα προϊόντα φυτικής κάνναβης με χαμηλή περιεκτικότητα σε THC που περιέχουν συνθετικά ή ημισυνθετικά κανναβινοειδή αντιπροσώπευαν περίπου το 50 % του κατασχεθέντος υλικού, ήτοι 131 κιλά (76 κιλά το 2022), το οποίο αναφέρθηκε από 15 χώρες.
• Το 2023, οι χώρες ανέφεραν 927 κατασχέσεις και 22 κιλά συνθετικών οπιοειδών στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ, ποσότητα αυξημένη από τα 17 κιλά που κατασχέθηκαν το 2022. Ειδικότερα, η κατασχεθείσα ποσότητα νιταζενίων τριπλασιάστηκε από 3 σε 10 κιλά το 2023. Από τις κατασχέσεις νέων οπιοειδών που αναφέρθηκαν, το 24 % περιείχε καρφαιντανύλη, το 24 % περιείχε πρωτονιταζίνη, το 23 % περιείχε μετονιταζίνη και το 20 % περιείχε τραμαδόλη. Κατασχέθηκαν συνολικά 22 κιλά υλικού, εκ των οποίων το 32 % (7 κιλά) περιείχαν καρφαιντανύλη, και το 29 % (6,4 κιλά) περιείχαν πρωτονιταζίνη και 22 % (4,8 κιλά) περιείχαν τραμαδόλη. Οι περισσότερες κατασχέσεις συνθετικών οπιοειδών πραγματοποιήθηκαν στη βόρεια Ευρώπη, με την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Πολωνία να αναφέρουν το 77 % των κατασχέσεων και το 76 % (16,7 κιλά) της κατασχεθείσας ποσότητας. Η Ισπανία ανέφερε 4,6 % των κατασχέσεων συνθετικών οπιοειδών και 21 % (4,7 κιλά) της κατασχεθείσας ποσότητας, κυρίως λόγω δύο κατασχέσεων τραμαδόλης.

Επικράτηση της χρήσης νέων ψυχοδραστικών ουσιών

• Οι εθνικές εκτιμήσεις της χρήσης νέων ψυχοδραστικών ουσιών κατά το τελευταίο έτος (εξαιρουμένης της κεταμίνης και της GHB) μεταξύ νεαρών ενηλίκων (ηλικίας 15 έως 34 ετών) κυμαίνονται από 0,1 % στη Λετονία και τη Νορβηγία έως 5,1 % στη Ρουμανία.
• Μεταξύ των μαθητών ηλικίας 15 έως 16 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με την έρευνα ESPAD στον μαθητικό πληθυσμό για το 2024, εκτιμάται ότι η μέση χρήση νέων ψυχοδραστικών ουσιών καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής ήταν 2,6 %, κυμαινόμενη από 0,6 % έως 6,4 %, ενώ η αντίστοιχη χρήση συνθετικών κανναβινοειδών κυμαινόταν από 1,0 % έως 16 %, η χρήση συνθετικών καθινονών από 0,4 % έως 3,7 % και η χρήση συνθετικών οπιοειδών από 0,6 % έως 2,2 %. Η μέση επικράτηση της χρήσης νέων ψυχοδραστικών ουσιών καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής ήταν η ίδια για τα αγόρια και τα κορίτσια.
• Στην ευρωπαϊκή διαδικτυακή έρευνα για τα ναρκωτικά του 2024, μια μη αντιπροσωπευτική έρευνα σε άτομα που κάνουν χρήση ναρκωτικών, το 16 % των ερωτηθέντων είχε κάνει χρήση νέων ψυχοδραστικών ουσιών τους τελευταίους 12 μήνες. Το 21 % εξ αυτών ανέφερε ότι χρησιμοποίησε τις ουσίες αυτές μαζί με φυτική κάνναβη και το 15 % μαζί με MDMA/έκσταση στο τελευταίο επεισόδιο χρήσης. Όσον αφορά τη χρήση μεμονωμένων ουσιών τους τελευταίους 12 μήνες, το 14 % των ερωτηθέντων ανέφεραν ότι είχαν χρησιμοποιήσει ημισυνθετικά κανναβινοειδή, το 3 % συνθετικά κανναβινοειδή και το 9 % συνθετικές καθινόνες. Περίπου το 70 % των συμμετεχόντων που χρησιμοποίησαν νέες ψυχοδραστικές ουσίες δήλωσαν ότι έκαναν χρήση της ουσίας «για να φτιαχτούν ή να διασκεδάσουν».

Συντομογραφίες

Πρωτογενή δεδομένα

Το πλήρες σύνολο των πρωτογενών δεδομένων για την Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2025, συμπεριλαμβανομένων των μεταδεδομένων και των μεθοδολογικών σημειώσεων, διατίθεται στον κατάλογο δεδομένων μας.

Ένα υποσύνολο αυτών των δεδομένων, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία ενημερωτικών γραφημάτων, διαγραμμάτων και παρόμοιων στοιχείων της παρούσας σελίδας, παρατίθεται στη συνέχεια.