Λοιμώδη νοσήματα που συνδέονται με τα ναρκωτικά – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη (Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2025)
Οι χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών κινδυνεύουν να προσβληθούν από λοιμώξεις εξαιτίας της κοινής χρήσης ενέσιμων συνέργων. Στη σελίδα αυτή μπορείτε να βρείτε την πιο πρόσφατη ανάλυση σχετικά με τα λοιμώδη νοσήματα που συνδέονται με τα ναρκωτικά στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων βασικών στοιχείων για τις λοιμώξεις από τον ιό HIV και τους ιούς της ηπατίτιδας B και C.
Η σελίδα αυτή αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής έκθεσης για τα ναρκωτικά 2025, της ετήσιας επισκόπησης του EUDA σχετικά με την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ευρώπη.
Τελευταία επικαιροποίηση: 5 Ιουνίου 2025
Τα λοιμώδη νοσήματα που συνδέονται με τη χρήση ναρκωτικών εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση
Οι χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να προσβληθούν από τους ιούς της ηπατίτιδας Β και C (HVB και HCV αντίστοιχα) και τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας (HIV), εξαιτίας της κοινής χρήσης ενέσιμων συνέργων. Οι εν λόγω λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν χρόνιες παθήσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές βλάβες στην υγεία, ακόμη και τον θάνατο.
Τα κενά στις παρεμβάσεις για τη μείωση των βλαβών και η χρήση διεγερτικών εμποδίζουν την ΕΕ να επιτύχει τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης για τον HIV
Οι νέες κοινοποιήσεις κρουσμάτων HIV αποτελούν δείκτη τόσο του επιπέδου μετάδοσης του ιού όσο και του αντίστοιχου επιπέδου των απαιτούμενων παρεμβάσεων πρόληψης. Ενώ ο συνολικός αριθμός κοινοποιήσεων νέων λοιμώξεων HIV στην Ευρωπαϊκή Ένωση που συνδέονται με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών μειώθηκε στις 980 το 2023 (1 088 το 2022), το ποσοστό των 2,18 νέων λοιμώξεων ανά εκατομμύριο πληθυσμού παρέμεινε στα επίπεδα προ της πανδημίας COVID-19 (Γράφημα 10.1). Αυτό μπορεί να οφείλεται εν μέρει στην επιστροφή των υπηρεσιών υγείας στα επίπεδα λειτουργίας πριν από την πανδημία. Ένας άλλος πιθανός παράγοντας που συνέβαλε σε αυτό είναι η αυξημένη μετακίνηση ατόμων που έχουν διαγνωσθεί με HIV στις ευρωπαϊκές χώρες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τα δεδομένα αυτά πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς δεν είναι απαραιτήτως ενδεικτικά της αύξησης των ποσοστών νέων λοιμώξεων, ούτε θέτουν απαραιτήτως υπό αμφισβήτηση τη μακροπρόθεσμη μείωση των νέων κοινοποιήσεων κρουσμάτων HIV.
Οι προσεγγίσεις μείωσης της βλάβης θεωρούνται πλέον θεμελιώδεις για τη μείωση της μετάδοσης του HIV στα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών ουσιών, ιδίως η παροχή αποστειρωμένου εξοπλισμού για ενέσιμη χρήση, μεταξύ άλλων στις φυλακές και μέσω των φαρμακείων. Παρόλα αυτά, υπάρχουν σήμερα αρκετά ζητήματα που υπογραμμίζουν την ανάγκη ανανέωσης των προσπαθειών για ενίσχυση των υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να αντιμετωπιστεί η επιβάρυνση των λοιμωδών νοσημάτων και να διατηρηθεί η πρόοδος που επιτεύχθηκε κατά της μετάδοσης του HIV τα προηγούμενα έτη. Στα ζητήματα αυτά συγκαταλέγονται η μειωμένη διαθεσιμότητα αποστειρωμένου εξοπλισμού για ενέσιμη χρήση σε ορισμένες χώρες και η ανεπαρκής γεωγραφική κάλυψη. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στα δύο τρίτα των κρατών μελών της ΕΕ, ο ετήσιος μέσος αριθμός αποστειρωμένων συρίγγων που διανέμονται ανά χρήστη ενέσιμων ναρκωτικών παραμένει κάτω από τον στόχο του ΠΟΥ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει μειωθεί (Γράφημα 10.2). Επίσης, η γεωγραφική κάλυψη (Γράφημα 10.3) της παροχής αποστειρωμένων συρίγγων παραμένει ανεπαρκής σε αρκετές χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Κροατία, η Κύπρος, η Λιθουανία, η Ουγγαρία, η Μάλτα, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Σλοβακία. Στη Βουλγαρία, όπου εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες στη χρηματοδότηση και στις προμήθειες για τη μείωση της βλάβης, οι υπηρεσίες θεραπείας απεξάρτησης ανέφεραν σημαντική αύξηση του ποσοστού θετικότητας του HIV, μιας υποκατάστατης μεταβλητής του επιπολασμού του HIV, στα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών, η οποία ανήλθε σε 16 % στη Σόφια, την πρωτεύουσα της χώρας, το 2023. Επιπλέον, η Ευρώπη συνεχίζει να παρατηρεί αυξημένη διαθεσιμότητα διαφόρων διεγερτικών ουσιών, συμπεριλαμβανομένης της κοκαΐνης, της αμφεταμίνης, των συνθετικών καθινονών και, σε μικρότερο βαθμό, της μεθαμφεταμίνης. Η ενέσιμη χρήση διεγερτικών ουσιών συνδέεται με πιο συχνά και επιβλαβή πρότυπα ενέσιμης χρήσης ναρκωτικών. Την τελευταία δεκαετία, η Ευρώπη έχει αντιμετωπίσει τουλάχιστον επτά καταγεγραμμένες επιδημικές εξάρσεις HIV που αποδίδονται στην ενέσιμη χρήση διεγερτικών (Γράφημα 10.4). Καθώς η διαθεσιμότητα διεγερτικών εξακολουθεί να αυξάνεται, ο κίνδυνος περαιτέρω επιδημικών εξάρσεων έρχεται να προστεθεί στις προκλήσεις για την πρόληψη του HIV που θέτουν τα μακροχρόνια προβλήματα της Ευρώπης με τα οπιοειδή. Τέλος, η εμπειρία της Ευρώπης από τις επιδημικές εξάρσεις του HIV που σχετίζονταν με την ενέσιμη χρήση διεγερτικών έχει δείξει ότι απαιτούνται σχετικά υψηλά επίπεδα υπηρεσιών μείωσης της βλάβης για την πρόληψη και τον περιορισμό τέτοιων συμβάντων. Κατά συνέπεια, οι χώρες με ανεπαρκή επίπεδα υπηρεσιών σε σχέση με το μέγεθος των εκτιμώμενων προβλημάτων ενέσιμης χρήσης ναρκωτικών παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένες σε πιθανές επιδημικές εξάρσεις του HIV.
Παράλληλα με την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση επιδημικών εξάρσεων, η σύνδεση όλων των χρηστών ναρκωτικών που είναι θετικοί στον HIV με τη θεραπεία εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις από μελέτες οροεπιπολασμού που διενεργήθηκαν μεταξύ 2021 και 2023, ο επιπολασμός του HIV στα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών υπερβαίνει το 15 % στην Εσθονία, την Ελλάδα, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Πολωνία και τη Ρουμανία. Σύμφωνα με τους στόχους του ΠΟΥ όσον αφορά τη συνεχή υγειονομική περίθαλψη των ατόμων που ζουν με HIV, μέχρι το 2030 το 95% των ατόμων που ζουν με HIV θα πρέπει να το γνωρίζουν αυτό, το 95% αυτών των ατόμων θα πρέπει να λαμβάνουν αντιρετροϊκή αγωγή και το 95% των ατόμων που βρίσκονται σε αγωγή πρέπει να έχουν επιτυχημένη καταστολή του ιικού φορτίου, προκειμένου να υποστηριχθεί η επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης. Το 2023, τα κράτη μέλη της ΕΕ ανέφεραν 186 κοινοποιήσεις κρουσμάτων AIDS που συνδέονταν με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών (0,41 ανά εκατομμύριο πληθυσμού), κάτι που υποδηλώνει είτε καθυστερημένη διάγνωση του HIV, είτε ανεπαρκή πρόσβαση σε θεραπεία, είτε χαμηλή συμμόρφωση ορισμένων ασθενών, με συνέπεια να προκαλούνται ασθένειες και θάνατοι που θα μπορούσαν να προληφθούν. Τα ποσοστά κρουσμάτων AIDS που συνδέονταν με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών ήταν υψηλότερα από 1 ανά εκατομμύριο στη Βουλγαρία, την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Λετονία, τη Λιθουανία και τη Ρουμανία, κάτι που υποδεικνύει σημαντικά κενά στη συνέχεια της περίθαλψης του HIV για τον συγκεκριμένο βασικό πληθυσμό.
Μείωση σε επίπεδο πόλεων της χρόνιας συνδεόμενης με ναρκωτικά λοίμωξης από HCV
Στην Ευρώπη, οι χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών παρουσιάζουν επίσης μεγάλη επιβάρυνση από τη χρόνια ιογενή ηπατίτιδα, η δε ενέσιμη χρήση ναρκωτικών παραμένει ο συνηθέστερος παράγοντας κινδύνου για νέες διαγνώσεις HCV. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, τουλάχιστον το 36 % του συνολικού επιπολασμού της χρόνιας λοίμωξης από HCV στα κράτη μέλη της ΕΕ, τη Νορβηγία και την Ισλανδία συνδέεται με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών. Υπάρχουν επίσης στοιχεία που δείχνουν ότι οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης, όπως τα προγράμματα χορήγησης βελονών και συρίγγων, καθώς και η παροχή θεραπείας με αγωνιστές οπιοειδών, μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού HCV. Όπως προαναφέρθηκε, η κάλυψη και η πρόσβαση σε αυτές τις παρεμβάσεις διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών (Γράφημα 10.3). Για την αντιμετώπιση των βλαβών που συνδέονται με τη λοίμωξη HCV, είναι σημαντικός ο εντοπισμός των ατόμων που παραμένουν χρονίως προσβληθέντες από τον ιό, καθώς διατρέχουν κίνδυνο κίρρωσης και καρκίνου και μπορούν να μεταδώσουν τον ιό σε άλλους όταν ανταλλάσσουν σύνεργα ενέσιμης χρήσης που έρχονται σε επαφή με το αίμα τους. Ωστόσο, σε πολλές χώρες υφίστανται φραγμοί όσον αφορά τη διενέργεια διαγνωστικών εξετάσεων και θεραπείας του HCV, με αποτέλεσμα πολλές λοιμώξεις από τον ιό HCV να μην διαγιγνώσκονται και να μην αντιμετωπίζονται.
Οι διαχρονικές τάσεις στον επιπολασμό της ιαιμικής ή ενεργού λοίμωξης HCV στα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών (ΧΕΝ) είναι χρήσιμες για την παρακολούθηση του αντικτύπου της πρόληψης και της θεραπείας. Ο EUDA παρακολουθεί την πρόοδο μέσω του βαρόμετρου εξάλειψης της ιογενούς ηπατίτιδας. Μεταξύ των χωρών που υποβάλλουν αναφορές στον EUDA, η Ισπανία, η Σουηδία και η Νορβηγία διαθέτουν στοιχεία ότι έχουν επιτύχει σημαντική μείωση του επιπολασμού της ιαιμικής ηπατίτιδας C με την πάροδο του χρόνου, όπως μετράται με τον HCV-RNA στο πλαίσιο μελετών οροεπιπολασμού σε επίπεδο πόλης στα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών που χρησιμοποιούν υπηρεσίες μείωσης της βλάβης. Στη Στοκχόλμη, ο επιπολασμός μειώθηκε από 64 % το 2015 σε 30 % το 2021· στη Μαδρίτη, μειώθηκε από 41 % σε 20 % μεταξύ 2015 και 2022. Η μεγαλύτερη μείωση παρατηρήθηκε στο Όσλο, όπου ο επιπολασμός μειώθηκε από 46 % το 2015 σε 7 % το 2023, επιτυγχάνοντας έτσι τον στόχο μείωσης κατά 80 % που έθεσε ο ΠΟΥ. Στην κύρια φυλακή του Λουξεμβούργου –ένα περιβάλλον όπου η χρήση ναρκωτικών αποτελεί συνήθη πηγή έκθεσης στον HCV– ο επιπολασμός με βάση τον έλεγχο HCV-RNA κατά την εισαγωγή μειώθηκε από 10 % το 2015 σε λιγότερο από 5 % το 2021. Οι ενθαρρυντικές αυτές τάσεις αναφέρονται από πόλεις, στις οποίες έχει εφαρμοστεί αποκεντρωμένη και ολοκληρωμένη προσέγγιση πρόληψης, εξέτασης και θεραπείας για τον βασικό πληθυσμό των χρηστών ναρκωτικών. Διάφορες πτυχές αυτής της προσέγγισης, η οποία εγκρίθηκε στις κοινές οδηγίες των EUDA-ECDC (βλ. παρακάτω), εφαρμόζονται σε όλες τις πόλεις, για παράδειγμα στη Μαδρίτη, η οποία παρέχει αυξημένη πρόσβαση σε υπηρεσίες μείωσης της βλάβης για χρήστες υπηρεσιών εκτός δομών και προσφέρει δωρεάν εξετάσεις και εξατομικευμένες παραπομπές σε περίθαλψη όταν απαιτείται επίσκεψη σε νοσοκομείο. Στη Στοκχόλμη, οι υπηρεσίες διαγνωστικής εξέτασης και θεραπείας παρέχονται, στο μέτρο του δυνατού, στο ίδιο μέρος. Το Λουξεμβούργο προσπαθεί να διασφαλίζει ότι οι χρήστες που λαμβάνουν διάγνωση όσο βρίσκονται στη φυλακή ολοκληρώνουν τη θεραπεία τους και συνδέονται με υπηρεσίες υγείας μετά την αποφυλάκιση. Σε γενικές γραμμές, η αποκεντρωμένη και ολοκληρωμένη προσέγγιση αποσκοπεί στη διατήρηση του υψηλού επιπέδου κάλυψης των υπηρεσιών πρόληψης και μείωσης της βλάβης για την πρόληψη των επαναλοιμώξεων. Παρότι η προσέγγιση αυτή απαιτεί επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους, θεωρείται οικονομικά αποδοτική από πολλές απόψεις, καθώς μπορεί να σώσει ζωές και να μειώσει την επιβάρυνση σε άλλους πόρους μακροπρόθεσμα.
Οι συρροές σεξουαλικά μεταδιδόμενων λοιμώξεων αναδεικνύουν την ανάγκη για ολοκληρωμένη φροντίδα των χρηστών ναρκωτικών
Πρόσφατα, ανιχνεύθηκε μια συρροή σύφιλης, μιας σεξουαλικά μεταδιδόμενης βακτηριακής λοίμωξης, σε χρήστες ναρκωτικών στο Λουξεμβούργο. Συνολικά, εντοπίστηκαν 23 περιστατικά μεταξύ Νοεμβρίου 2023 και Σεπτεμβρίου 2024. Μεταξύ αυτών ήταν οκτώ γυναίκες, κάποιες από τις οποίες είχαν αναφέρει ότι ασκούσαν σεξουαλική εργασία για να χρηματοδοτούν τη χρήση ναρκωτικών και κρίθηκαν περιθωριοποιημένες και δεν είχαν έρθει σε επαφή με βασικές υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης. Παρά το συνολικά υψηλό επίπεδο υπηρεσιών μείωσης της βλάβης που παρέχει το Λουξεμβούργο, η εμφάνιση αυτής της συρροής λοιμώξεων και η σύνδεσή της με τη χρήση ναρκωτικών αναδεικνύουν την ευαλωτότητα των περιθωριοποιημένων πληθυσμών, που μπορεί να μην έρχονται σε επαφή με τις υπηρεσίες. Φαίνεται επίσης ότι αν δεν είχε διενεργηθεί έρευνα για την επιδημική έξαρση του HIV, η συρροή των λοιμώξεων μπορεί να μην είχε εντοπιστεί. Επομένως, είναι πιθανό να υπάρχουν παρόμοιες συρροές που δεν έχουν εντοπιστεί.
Σε άλλους πληθυσμούς, η χρήση παράνομων διεγερτικών και άλλων ναρκωτικών για τη διευκόλυνση ομαδικών σεξουαλικών επαφών, ενίοτε παρατεταμένης διάρκειας, σε μια μικρή πληθυσμιακή υποομάδα ανδρών που έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες, είναι γνωστή ως chemsex. Οι ουσίες που χρησιμοποιούνται στη συγκεκριμένη πρακτική περιλαμβάνουν συνθετικά διεγερτικά, κατασταλτικά και διασχιστικά, ενώ η υψηλού κινδύνου χρήση ναρκωτικών και οι υψηλού κινδύνου σεξουαλικές συμπεριφορές μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται, οπότε είναι σημαντικό να υλοποιούνται και σε αυτόν τον τομέα δράσεις προσέγγισης και μείωσης της βλάβης. Η υψηλού κινδύνου χρήση ορισμένων από τις ουσίες αυτές, μεταξύ άλλων ενδοφλέβια, εκθέτει τα άτομα σε κίνδυνο προσβολής από λοιμώδη νοσήματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται ιοί που μεταδίδονται μέσω του αίματος, όπως ο HIV και ο HCV, αλλά και άλλα νοσήματα όπως η ευλογιά των πιθήκων, η σιγγέλωση και η ηπατίτιδα Α, συρροές των οποίων εντοπίστηκαν μεταξύ ανδρών που είχαν σεξουαλικές επαφές με άνδρες σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ το 2023. Επίσης, οι χρήστες διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο οξείας τοξικότητας από ναρκωτικά και άλλων προβλημάτων υγείας. Τα άτομα που κάνουν χρήση ναρκωτικών κατ' αυτόν τον τρόπο συχνά δεν προσέρχονται ως χρήστες σε κλινικές απεξάρτησης, αλλά ενδέχεται να έρχονται σε επαφή με άλλες υπηρεσίες, περιλαμβανομένων των υπηρεσιών σεξουαλικής υγείας.
Όταν κρίνεται κλινικά σκόπιμο, η παροχή οικονομικά προσιτής και προσβάσιμης προφύλαξης πριν από την έκθεση για την πρόληψη του HIV σε όλους όσοι την έχουν ανάγκη, συμπεριλαμβανομένων των χρηστών ναρκωτικών, υποστηρίζεται από τις οδηγίες του EUDA και του ECDC ως ένα στοιχείο συνδυασμού υπηρεσιών πρόληψης. Ωστόσο, τα στοιχεία σχετικά με τη βελτιστοποιημένη χρήση της προφύλαξης πριν από την έκθεση για τους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών ακόμα συγκεντρώνονται. Μετά από περιστατικά πιθανής έκθεσης στον HIV, οι οδηγίες υποστηρίζουν επίσης την πρόσβαση σε προφύλαξη μετά την έκθεση. Οι υπηρεσίες άμεσης πρόσβασης που παρέχουν προφύλαξη πριν και μετά την έκθεση ενδέχεται συχνά να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη χρηματοδότηση των θεραπειών. Αυτό μπορεί να παρεμποδίζει τις προσπάθειες πρόληψης, όταν αυτές οι θεραπείες είναι κλινικά ενδεδειγμένες.
Η εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων για τη μείωση της βλάβης στους πληθυσμούς που εκτίθενται σε αυτούς τους σχετιζόμενους με τα ναρκωτικά παράγοντες κινδύνου εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση, και απαιτείται σχεδιασμός ειδικά προσαρμοσμένων παρεμβάσεων. Στην Ευρώπη, οι υπηρεσίες απεξάρτησης από τα ναρκωτικά και θεραπείας σεξουαλικών νοσημάτων χρηματοδοτούνται συνήθως χωριστά, έχουν διαφορετικά κριτήρια επιλεξιμότητας και σπανίως συστεγάζονται. Ως εκ τούτου, δυσχεραίνεται η παροχή ολοκληρωμένης φροντίδας σε άτομα που εκτίθενται στον διπλό κίνδυνο των σεξουαλικών επαφών χωρίς προφύλαξη και της υψηλού κινδύνου χρήσης ουσιών, στο πλαίσιο της σεξουαλικοποιημένης χρήσης ουσιών.
Απαιτούνται μεγαλύτερες επενδύσεις στις ευρωπαϊκές υπηρεσίες για τα ναρκωτικά προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΕ έχουν δεσμευτεί να εφαρμόσουν τις παγκόσμιες στρατηγικές του ΠΟΥ για τον τομέα της υγείας με στόχο την εξάλειψη του AIDS και των επιδημιών της ιογενούς ηπατίτιδας και των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων έως το 2030. Ωστόσο, για την επίτευξη των στόχων αυτών απαιτείται περαιτέρω αύξηση των επενδύσεων στις υπηρεσίες μείωσης της βλάβης, στις διαγνωστικές εξετάσεις και στη σύνδεση με τη θεραπεία, καθώς η παροχή υπηρεσιών σε πολλές χώρες παραμένει ανεπαρκής. Επομένως, απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες για την πρόληψη μελλοντικών επιδημικών εξάρσεων και τη μείωση της μετάδοσης, ώστε να μειωθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο η επιβάρυνση των ασθενειών που προκαλούνται από τους ιούς HIV, HCV, HBV και άλλες λοιμώξεις μεταξύ των ατόμων που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών.
Η κοινές οδηγίες του EUDA και του ECDC σχετικά με την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμωδών νοσημάτων μεταξύ των ατόμων που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών ουσιών υποστηρίζουν την εφαρμογή εξατομικευμένων υπηρεσιών διενέργειας διαγνωστικών εξετάσεων σε επίπεδο κοινότητας. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι διαγνωστικές εξετάσεις εκτός των επίσημων χώρων υγειονομικής περίθαλψης, για παράδειγμα σε υπηρεσίες εκτός δομών, και τονίζεται το πώς η πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση των διαγνωστικών εξετάσεων και η διασύνδεση με τη φροντίδα είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση αυτών των επίμονων ανισοτήτων στον τομέα της υγείας. Οι χωρίς αποκλεισμούς προσεγγίσεις για τη μείωση της βλάβης, και ιδίως η παροχή αποστειρωμένου εξοπλισμού για ενέσιμη χρήση, μεταξύ άλλων στις φυλακές και μέσω των φαρμακείων, θεωρούνται πλέον θεμελιώδους σημασίας για τη μείωση της μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων στους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών. Ωστόσο, η κάλυψη και η πρόσβαση σε δωρεάν παροχή βελονών και συρίγγων παραμένουν ανεπαρκείς σε πολλές χώρες, καθώς μόλις 7 από τις 25 χώρες που διαθέτουν διαθέσιμα στοιχεία επιτυγχάνουν τους στόχους του ΠΟΥ για την παροχή υπηρεσιών το 2023 (Γράφημα 10.2). Παραμένει αναγκαίο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να θέτουν ως βασική προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία την εξασφάλιση χρηματοδότησης για τις υπηρεσίες μείωσης της βλάβης που παρέχονται στους χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών.
Γράφημα 10.3. Διαθεσιμότητα προγραμμάτων διανομής συρίγγων και βελονών στην Ευρώπη σε περιφερειακό επίπεδο, 2023 ή το πιο πρόσφατο διαθέσιμο έτος
Τα δεδομένα αφορούν τα επίπεδα NUTS 2 ή 3. Για πληροφορίες σχετικά με την ονοματολογία των εδαφικών στατιστικών μονάδων (NUTS ) επισκεφθείτε τον δικτυακό τόπο της Eurostat. Η έλλειψη δεδομένων για τα επίπεδα NUTS 2 ή 3 δεν σημαίνει ότι η παρέμβαση δεν είναι διαθέσιμη εντός μιας χώρας.
Βασικά στοιχεία και τάσεις
HIV/AIDS
- Το 2023, ο αριθμός των νέων κρουσμάτων HIV που συνδέονται με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών ουσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώθηκε σε 980 (2,18 ανά εκατομμύριο κατοίκους), σε σύγκριση με 1 088 το προηγούμενο έτος (Γράφημα 10.5).
- Η Ιρλανδία, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Λετονία, η Λιθουανία και το Λουξεμβούργο αναφέρουν ποσοστό κοινοποίησης κρουσμάτων HIV που μπορεί να αποδοθεί στην ενέσιμη χρήση ναρκωτικών σε ποσοστό άνω των 5 ανά εκατομμύριο κατοίκων.
- Τα νέα κρούσματα HIV που συνδέονταν με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών αντιπροσώπευαν το 5,6 % του συνόλου των νέων κοινοποιήσεων με γνωστή οδό μετάδοσης το 2023. Το ίδιο έτος, τα κρούσματα HIV που συνδέονται με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών αντιπροσώπευαν πάνω από το 10 % των νέων κοινοποιήσεων στη Λετονία (24 %), τη Λιθουανία (19 %), την Ελλάδα (19 %), την Αυστρία (14 %), τη Φινλανδία (12 %), τη Γερμανία (11 %) και τη Νορβηγία (11 %).
- Το 2023, στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποιήθηκαν 186 νέα κρούσματα AIDS που σχετίζονταν με την ενέσιμη χρήση ναρκωτικών, με τα υψηλότερα ποσοστά κοινοποιήσεων στη Βουλγαρία, την Ελλάδα, την Κύπρο, τη Λετονία, τη Λιθουανία και τη Ρουμανία.
HCV και HBV
- Έξι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πρόσφατες εκτιμήσεις σε υποεθνικό επίπεδο για τον επιπολασμό της ενεργού λοίμωξης HCV στα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών και έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες μείωσης της βλάβης. Ο επιπολασμός της ενεργού λοίμωξης HCV, όπως προκύπτει από μελέτες οροεπιπολασμού, κυμαινόταν από λίγο λιγότερο από 7 % στο Όσλο (2023) έως 56 % στο Τάλιν (2022). Ενδιάμεσα επίπεδα παρατηρήθηκαν στη Μαδρίτη, 20 % (2022), στη Βουδαπέστη, 24 % (2021), στη Βαυαρία, 27 % (2022) και στη Στοκχόλμη, 30 % (2021).
- Το 2023, οι χρήστες ενέσιμων ναρκωτικών συνέχισαν να αντιμετωπίζουν κλινικούς ή οικονομικούς περιορισμούς όσον αφορά την πρόσβαση στην άμεσης δράσης αντιική θεραπεία για την ηπατίτιδα C σε 4 κράτη μέλη της ΕΕ.
- Οι εκτιμήσεις για τη λοίμωξη από HBV (όπως μετράται με βάση την παρουσία του επιφανειακού αντιγόνου της ηπατίτιδας Β), οι οποίες προέρχονται από τις τελευταίες μελέτες οροεπιπολασμού μεταξύ των ατόμων που κάνουν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών, ήταν υψηλότερες στην Ουγγαρία (5,8 % το 2021), τη Λετονία (5,6 % το 2022) και τη Ρουμανία (5,6 % το 2023).
- Το 2023, 20 κράτη μέλη της ΕΕ είχαν θεσπίσει πολιτική για την ιογενή ηπατίτιδα η οποία περιλάμβανε τα άτομα που έκαναν ενέσιμη χρήση ναρκωτικών ουσιών. Η ένταξη των διαγνωστικών ελέγχων και των θεραπειών για τον HCV, τον HBV και τον HIV στις υπηρεσίες μείωσης της βλάβης, τις υπηρεσίες θεραπείας ουσιοεξάρτησης και τις υγειονομικές υπηρεσίες στις φυλακές έχει μεγάλη σημασία για την επίτευξη των στόχων περί συνεχούς υγειονομικής περίθαλψης των χρηστών ενέσιμων ναρκωτικών.
Πρόσθετες λεπτομερείς πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στη δημοσίευση του EUDA με τίτλο Drug-related infectious diseases: health and social responses (Λοιμώδη νοσήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά: υγειονομικές και κοινωνικές παρεμβάσεις).
Πρωτογενή δεδομένα
Το πλήρες σύνολο των πρωτογενών δεδομένων για την Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2025, συμπεριλαμβανομένων των μεταδεδομένων και των μεθοδολογικών σημειώσεων, διατίθεται στον κατάλογο δεδομένων μας.
Ένα υποσύνολο αυτών των δεδομένων, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία ενημερωτικών γραφημάτων, διαγραμμάτων και παρόμοιων στοιχείων σε αυτήν τη σελίδα, παρατίθεται στη συνέχεια.
