Ηρωίνη και άλλα οπιοειδή – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη (Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2025)
Η ηρωίνη παραμένει το πιο διαδεδομένο παράνομο οπιοειδές στην Ευρώπη και ευθύνεται για σημαντικό ποσοστό της επιβάρυνσης της υγείας που αποδίδεται στη χρήση παράνομων ουσιών. Το πρόβλημα των οπιοειδών στην Ευρώπη, ωστόσο, εξακολουθεί να εξελίσσεται με τρόπους που είναι πιθανό να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα στον τομέα αυτό. Στη σελίδα αυτή μπορείτε να βρείτε την πιο πρόσφατη ανάλυση της κατάστασης των ναρκωτικών για την ηρωίνη και άλλα οπιοειδή στην Ευρώπη, όπως, μεταξύ άλλων, της επικράτησης της χρήσης, της ζήτησης θεραπείας, των κατασχέσεων, της τιμής, της καθαρότητας και των βλαβών.
Η σελίδα αυτή αποτελεί μέρος της Ευρωπαϊκής έκθεσης για τα Ναρκωτικά 2025, της ετήσιας επισκόπησης του EUDA σχετικά με την κατάσταση των ναρκωτικών στην Ευρώπη.
Τελευταία επικαιροποίηση: 5 Ιουνίου 2025
Η αγορά ηρωίνης και οπιοειδών στην Ευρώπη εξακολουθεί να δημιουργεί προκλήσεις για τη μείωση των βλαβών και τη θεραπεία
Η ηρωίνη παραμένει το πιο διαδεδομένο παράνομο οπιοειδές στην Ευρώπη και ευθύνεται για σημαντικό ποσοστό της επιβάρυνσης της υγείας που αποδίδεται στη χρήση παράνομων ουσιών. Το φαινόμενο των οπιοειδών στην Ευρώπη, ωστόσο, εξακολουθεί να εξελίσσεται με τρόπους που είναι πιθανό να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα στον τομέα αυτό.
Τα στοιχεία σχετικά με την έναρξη θεραπείας ουσιοεξάρτησης και άλλοι δείκτες δείχνουν ότι, συνολικά, ο πληθυσμός των χρηστών ηρωίνης στην Ευρώπη γηράσκει. Μεταξύ του 2013 και του 2023, η μέση ηλικία όλων των χρηστών που εισέρχονται σε εξειδικευμένα κέντρα ουσιοεξάρτησης από την ηρωίνη και εκείνων που το κάνουν για πρώτη φορά αυξήθηκε, όπως και το ποσοστό των ηλικιωμένων χρηστών (βλ. Γράφημα 6.1 και Γράφημα 6.2). Οι αλλαγές στα χαρακτηριστικά όσων αναζητούν βοήθεια υποδηλώνουν όλο και περισσότερο ότι οι υπηρεσίες καλύπτουν πλέον ένα πιο σύνθετο φάσμα αναγκών υγειονομικής και κοινωνικής υποστήριξης. Εκτός από την άμεση αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με τα ναρκωτικά, υπάρχει η ανάγκη πρόληψης ή θεραπείας ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία, καθώς και η αντίστοιχη απαίτηση για τη δημιουργία αποτελεσματικών διυπηρεσιακών συνεργασιών και οδών παραπομπής με τις γενικές υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής υποστήριξης.
Παρόλο που η ηρωίνη εξακολουθεί να ευθύνεται για πολλούς θανάτους που σχετίζονται με οπιοειδή (βλ. Θάνατοι που οφείλονται στα ναρκωτικά – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη), άλλα οπιοειδή έχουν γίνει πιο διαδεδομένα. Επιπλέον, αν και η ηρωίνη παρέμεινε το πιο συχνά αναφερόμενο οπιοειδές στα περιστατικά οξείας τοξικότητας από ναρκωτικά σε παρατηρητήρια νοσηρότητας του Euro-DEN το 2023, σε ορισμένες πόλεις, άλλα οπιοειδή –φάρμακα αγωνιστές οπιοειδών, αναλγητικά φάρμακα ή νέα συνθετικά οπιοειδή υψηλής δραστικότητας– έχουν ξεπεράσει την ηρωίνη ως αιτία τέτοιων περιστατικών. Αν και το σύνολο αυτό των δεδομένων δεν είναι αντιπροσωπευτικό σε εθνικό επίπεδο, παρέχει μια εικόνα για το πώς τα προβλήματα που σχετίζονται με τα οπιοειδή μπορεί να μεταβάλλονται σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, τα δεδομένα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή, καθώς ορισμένες αλλαγές στον τομέα αυτό φαίνεται να αντικατοπτρίζουν τον θετικό αντίκτυπο των μακροπρόθεσμων πολιτικών για τη μείωση της ζήτησης ηρωίνης, την αποθάρρυνση των νέων χρηστών και την παροχή κατάλληλων και αποτελεσματικών θεραπευτικών παρεμβάσεων. Παρόλα αυτά, ίσως αξίζει τώρα να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στα μέτρα που λαμβάνονται για τη μείωση του κινδύνου εκτροπής των οπιοειδών που προορίζονται για θεραπευτική χρήση στην παράνομη αγορά. Υπάρχει εν προκειμένω μια σημαντική επιφύλαξη: η επιδίωξη του στόχου αυτού δεν θα πρέπει να δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια στην παροχή θεραπείας με αγωνιστές οπιοειδών, η κάλυψη της οποίας παραμένει ανεπαρκής σε ορισμένες χώρες.
Έχουν επίσης παρατηρηθεί αλλαγές στην οδό χορήγησης της ηρωίνης. Μεταξύ των περιστατικών που διακομίζονται σε θεραπευτικές υπηρεσίες, η ενέσιμη χρήση τόσο μεταξύ των χρηστών που ξεκινούν θεραπεία για πρώτη φορά όσο των χρηστών που είχαν ακολουθήσει θεραπεία στο παρελθόν έχει μειωθεί την τελευταία δεκαετία. Ωστόσο, με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία, η καθοδική τάση επιβραδύνεται (βλ. Γράφημα 6.3 και Ενέσιμη χρήση ναρκωτικών στην Ευρώπη – η τρέχουσα κατάσταση). Η μετάβαση από την ενέσιμη χρήση σε άλλες οδούς χορήγησης, κυρίως κάπνισμα/εισπνοή, θα μπορούσε να αντικατοπτρίζει την επίδραση διαφόρων παραγόντων, όπως τον αντίκτυπο των προσπαθειών μείωσης και πρόληψης των βλαβών και τις αλλαγές στη διαθεσιμότητα των ναρκωτικών, οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν τα πρότυπα χρήσης. Μόλις το 20 % των χρηστών που ξεκινούν θεραπεία για προβληματική χρήση αναφέρουν πλέον ως κύρια οδό χορήγησης την ενέσιμη χρήση. Η εν λόγω εξέλιξη είναι σημαντική, καθώς η ενέσιμη χρήση ναρκωτικών συνδέεται ιδιαίτερα με σειρά αρνητικών αποτελεσμάτων για την υγεία. Λιγότερο θετική εξέλιξη, όπως αναλύεται σε άλλο σημείο της παρούσας έκθεσης, αποτελεί το γεγονός ότι, συνολικά, τα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ουσιών φαίνεται να κάνουν ενέσιμη χρήση ενός ευρύτερου φάσματος ουσιών, με τα διεγερτικά (τα οποία τείνουν να καταναλώνονται σε ενέσιμη μορφή συχνότερα από τα οπιοειδή) να αναφέρονται συχνότερα. Ανησυχία προκαλούν επίσης τα χαμηλά, και σε ορισμένες περιπτώσεις μειούμενα, επίπεδα παροχής αποστειρωμένων συριγγών που παρατηρούνται σε ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ (βλ. επίσης Ενέσιμη χρήση ναρκωτικών στην Ευρώπη – η τρέχουσα κατάσταση).
Παράλληλα με την παρουσία ενός ευρύτερου φάσματος οπιοειδών και άλλων ουσιών στην αγορά ναρκωτικών της Ευρώπης, η χρήση πολλαπλών ουσιών από άτομα που κάνουν κυρίως χρήση οπιοειδών εξακολουθεί να αποτελεί βασική ανησυχία για την υγεία, καθώς αυξάνει τους διάφορους κινδύνους. Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι τα στοιχεία από διάφορους δείκτες υποδηλώνουν ότι η ηρωίνη και άλλα οπιοειδή χρησιμοποιούνται συχνά σε συνδυασμό με άλλες ουσίες, όπως αλκοόλ, βενζοδιαζεπίνες ή διεγερτικά, όπως κοκαΐνη, κρακ και αμφεταμίνες. Η χρήση πολλαπλών ουσιών που περιλαμβάνει οπιοειδή και άλλα κατασταλτικά της αναπνοής αυξάνει τον κίνδυνο θανατηφόρου υπερβολικής δόσης, και τα στοιχεία τόσο από καθιερωμένες όσο και από νέες πηγές παρέχουν μια ένδειξη για την ταυτόχρονη χρήση πολλαπλών ουσιών ως χαρακτηριστικό των τοπικών προτύπων χρήσης ναρκωτικών. Το 2023, τρεις στους πέντε χρήστες που ξεκίνησαν εξειδικευμένη θεραπεία απεξάρτησης στην Ευρώπη οι οποίοι ανέφεραν ένα οπιοειδές ως κύρια χρησιμοποιούμενη ουσία, ανέφεραν και μια δευτερεύουσα ουσία. Σε τοπικό επίπεδο, το 2023, πάνω από το ένα τρίτο των επειγόντων επεισοδίων που αναφέρθηκαν από 13 χώρους επιτηρούμενης χρήσης ναρκωτικών σε 9 κράτη μέλη της ΕΕ στο Ευρωπαϊκό δίκτυο χώρων επιτηρούμενης χρήσης ναρκωτικών συνδέονταν με χρήση πολλαπλών ουσιών. Τα στοιχεία από το ESCAPE, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα συλλογής και ανάλυσης συρίγγων, καταδεικνύουν ότι τα πρότυπα πολλαπλής χρήσης ουσιών διαφέρουν από χώρα σε χώρα και ανά ενέσιμο οπιοειδές. Αν και η ηρωίνη ανιχνεύθηκε συχνά σε σύριγγες παράλληλα με άλλα ναρκωτικά ή νοθευτικές ουσίες, σε εγκαταστάσεις στο Βίλνιους (Λιθουανία) και στο Τάλιν (Εσθονία), τα νέα συνθετικά οπιοειδή ήταν συχνά η μόνη δραστική ουσία που ανιχνεύθηκε στις σύριγγες. Στη Θεσσαλονίκη (Ελλάδα) και στην Πράγα (Τσεχία), βρέθηκε συχνά βουπρενορφίνη, μόνη της ή μαζί με ναλοξόνη, κάτι που αντικατοπτρίζει πιθανότατα τη σύνθεση των φαρμακευτικών παρασκευασμάτων.
Οι μεταβολές στην παραγωγή και τη διακίνηση ηρωίνης μπορεί να αλλάξουν την ευρωπαϊκή αγορά ηρωίνης
Η απαγόρευση της καλλιέργειας της οπιούχου παπαρούνας, η οποία θεσπίστηκε από τους Ταλιμπάν τον Απρίλιο του 2022, έχει μειώσει σημαντικά την παραγωγή οπίου και ηρωίνης στο Αφγανιστάν, την κύρια πηγή του ναρκωτικού για την Ευρώπη. Το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (UNODC) εκτιμά μείωση της καλλιέργειας οπίου κατά 95 % το 2023 στα 10 800 εκτάρια, σε σύγκριση με τα 232 000 εκτάρια το 2022. Πιο πρόσφατα στοιχεία του UNODC υποδεικνύουν ότι η καλλιέργεια παπαρούνας παρέμεινε σε πολύ χαμηλά επίπεδα το 2024, στα 12 800 εκτάρια. Εάν διατηρηθεί, η μείωση της παραγωγής οπίου και ηρωίνης στο Αφγανιστάν είναι πιθανό να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα της ηρωίνης στην Ευρώπη, αν και είναι δύσκολο να προβλεφθεί πότε και πώς μπορεί αυτό να συμβεί σε διάφορα κράτη μέλη της ΕΕ. Διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν τη διακίνηση της παράνομης ηρωίνης από το Αφγανιστάν στην Ευρώπη, κάποιοι από τους οποίους δεν είναι επαρκώς κατανοητοί, όπως η κοινωνικοοικονομική κατάσταση των γεωργών της υπαίθρου και των ιδιοκτητών γης του Αφγανιστάν, καθώς και η πιθανή ύπαρξη αποθεμάτων οπίου και ηρωίνης, τα οποία είναι δύσκολο να εκτιμηθούν, ή οι μεταβολές στις οδούς διακίνησης. Δεδομένης της οικονομικής και ανθρωπιστικής κρίσης στο Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν ενδέχεται να αντιμετωπίσουν εγχώριες πιέσεις για άρση της απαγόρευσης, καθώς η καλλιέργεια οπίου αποτελούσε στο παρελθόν σημαντική πηγή εισοδήματος. Όλες αυτές οι εξελίξεις υπογραμμίζουν την ανάγκη να βελτιωθεί η παρακολούθηση της κατάστασης των ναρκωτικών στο Αφγανιστάν. Ο EUDA ξεκίνησε ένα νέο έργο στον τομέα αυτό για την ενίσχυση της ετοιμότητας και την παροχή στρατηγικών πληροφοριών στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής της ΕΕ.
Στην Ευρώπη, ορισμένοι δείκτες δείχνουν ότι η αγορά ηρωίνης έχει συρρικνωθεί τα τελευταία 10 χρόνια. Παρά τις μεγάλες διακυμάνσεις στις κατασχεθείσες ποσότητες, οι μακροπρόθεσμες τάσεις στην τιμή και την καθαρότητα και στον αριθμό των κατασχέσεων υποδηλώνουν ότι η προσφορά μπορεί να έχει αυξηθεί σε σχέση με τη ζήτηση κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου (βλ. Στοιχεία σχετικά με την αγορά ηρωίνης και άλλων οπιοειδών, παρακάτω). Ωστόσο, αυτό μπορεί να αλλάζει, όπως φαίνεται από τα πιο πρόσφατα στοιχεία για τις κατασχέσεις από βασικές χώρες κατά μήκος της κύριας οδού διακίνησης, την Τουρκία και τη Βουλγαρία, και ενδεχομένως από μια αξιοσημείωτη μείωση στην καθαρότητα της ηρωίνης το 2023. Παρότι τα δεδομένα μπορεί να υποδηλώνουν μεταβολές που λαμβάνουν αυτήν τη στιγμή χώρα στη δυναμική της ευρωπαϊκής αγοράς ηρωίνης, απαιτείται περαιτέρω παρακολούθηση για να προσδιοριστεί αν οι πρόσφατες εξελίξεις αποτελούν άμεση συνέπεια των διαταραχών του εφοδιασμού από το Αφγανιστάν ή άλλων γεωπολιτικών παραγόντων, καθώς και πώς μπορεί να εξελιχθούν περαιτέρω και να επηρεάσουν τη διαθεσιμότητα ηρωίνης.
Πέρα από τους περιορισμούς εφοδιασμού, η ανθεκτικότητα και η προσαρμογή της αγοράς παραμένουν βασικές παράμετροι για την καλύτερη κατανόηση των ενδείξεων αλλαγής στην ευρωπαϊκή αγορά ηρωίνης. Για παράδειγμα, σύμφωνα με εκθέσεις, τα αποθέματα οπίου εντός του Αφγανιστάν ενδέχεται να συνέβαλαν στον μετριασμό των άμεσων επιπτώσεων της απαγόρευσης [Understanding the impact of the Taliban drug ban (Κατανόηση του αντικτύπου της απαγόρευσης των ναρκωτικών στο Αφγανιστάν)]. Παράλληλα, η υψηλή αξία της ευρωπαϊκής αγοράς ηρωίνης μπορεί να κάνει τον εφοδιασμό της Ευρώπης κάπως ανθεκτικότερο βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, ενώ η μείωση της διαθεσιμότητας για άλλες, λιγότερο επικερδείς αγορές μπορεί να είναι πιο άμεση. Επιπλέον, τα δίκτυα παράνομης διακίνησης είναι ιδιαίτερα ευπροσάρμοστα και ενδέχεται να αλλάζουν διαδρομές ως αποτέλεσμα της γενικής εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία και των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή –ιδίως των πρόσφατων εξελίξεων στη Συρία. Στα εξωτερικά και εσωτερικά σύνορα της Ευρώπης, τα δίκτυα διακίνησης συνεχίζουν να χρησιμοποιούν διάφορους τρόπους δράσης για να εισάγουν την ηρωίνη στις χώρες της ΕΕ. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η απόκρυψη μεγαλύτερων φορτίων μέσα σε εξοπλισμό και μηχανήματα, όπως διαπιστώθηκε σε πρόσφατη βουλγαρική κατάσχεση, και η χρήση ελαφρών αεροσκαφών, καθώς και η στόχευση περιφερειακών και μικρότερων αεροδρομίων για τη μεταφορά φορτίων χονδρικής εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως παρατηρήθηκε σε πρόσφατη ιρλανδική κατάσχεση (βλ. Γράφημα 6.4, Γράφημα 6.5 και Προσφορά ναρκωτικών ουσιών, παραγωγή και πρόδρομες ουσίες — η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη).
Σημείωση: Ναρκωτικά που κατασχέθηκαν από την Εθνική Μονάδα Ναρκωτικών και Οργανωμένου Εγκλήματος της Garda και την Υπηρεσία Τελωνείων της Φορολογικής Αρχής.
Σημείωση: Ναρκωτικά που κατασχέθηκαν από την Εθνική Τελωνειακή Υπηρεσία της Βουλγαρίας.
Ερχόμενα αντιμέτωπα με μια πιθανή διαρκή μείωση της προσφοράς ηρωίνης από το Αφγανιστάν, τα εγκληματικά δίκτυα που επιδίδονται στη διακίνηση ναρκωτικών ενδέχεται να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές. Ωστόσο, θα ήταν δύσκολο να αντικατασταθεί πλήρως η ηρωίνη από το Αφγανιστάν με προμήθειες από άλλες χώρες παραγωγής, όπως η Μιανμάρ, δεδομένης της ποσότητας οπίου και ηρωίνης που παραγόταν και είχε διακινηθεί από το Αφγανιστάν πριν από την τρέχουσα απαγόρευση. Αν και δεν πρόκειται για νέα εξέλιξη, είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι ποσότητες λευκής ηρωίνης, συνολικού βάρους 60 κιλών, που πιθανώς είχαν παρασκευαστεί εντός ή πλησίον της Μιανμάρ, κατασχέθηκαν σε διάφορες περιπτώσεις από επιβάτες εμπορικών πτήσεων που πετούσαν από την Ταϊλάνδη προς κράτη μέλη της ΕΕ το 2024 και στις αρχές του 2025. Το γεγονός αυτό μπορεί να υποδεικνύει ότι ορισμένα δίκτυα διακίνησης διερευνούν εναλλακτικές πηγές ηρωίνης εν αναμονή της μελλοντικής έλλειψης ηρωίνης στο Αφγανιστάν. Αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο κατά την οποία αναμένεται να επεκταθεί το εμπόριο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Ανησυχίες για την υγεία λόγω της πιθανής αυξημένης προσφοράς και χρήσης νέων συνθετικών οπιοειδών
Επί του παρόντος, τα νέα συνθετικά οπιοειδή διαδραματίζουν σχετικά μικρό ρόλο στην αγορά ναρκωτικών στην Ευρώπη συνολικά, αλλά αποτελούν σημαντικό πρόβλημα σε ορισμένες χώρες, και υπάρχουν ενδείξεις ότι θα μπορούσαν να διαδραματίσουν μεγαλύτερο ρόλο στα προβλήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά στην Ευρώπη στο μέλλον. Συνθετικά οπιοειδή, όπως η φαιντανύλη και τα παράγωγά της, συμπεριλαμβανομένης της καρφαιντανύλης, τα οποία είναι συνήθως πολύ πιο ισχυρά από την ηρωίνη, αναφέρονται στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ εδώ και πολλά χρόνια. Πιο πρόσφατα, στην Ευρώπη εμφανίστηκε μια νέα κατηγορία συνθετικών οπιοειδών, τα νιταζένια, ορισμένα από τα οποία είναι πολύ πιο ισχυρά από τη φαιντανύλη. Από το 2019, το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ έχει λάβει αναφορές για την παρουσία νιταζενίων στις αγορές ναρκωτικών τουλάχιστον 21 κρατών μελών της ΕΕ (βλ. Νέες ψυχοδραστικές ουσίες – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη). Οι κατασχέσεις νιταζενίων στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί με γρήγορους ρυθμούς, με την ανιχνευθείσα ποσότητα σε μορφή σκόνης να τριπλασιάζεται στα 10 κιλά το 2023. Είναι σημαντικό το ότι η διαθεσιμότητα παραποιημένων φαρμάκων που περιέχουν νιταζένια έχει επίσης αυξηθεί, καθώς αναφέρθηκε αυξανόμενη ποσότητα κατασχεθέντων δισκίων στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ από τουλάχιστον 12 χώρες το 2024. Τα προϊόντα αυτά συνήθως μιμούνται τα νόμιμα συνταγογραφούμενα φάρμακα, ιδίως την οξυκωδόνη και, σε μικρότερο βαθμό, τις βενζοδιαζεπίνες, όπως τη διαζεπάμη και την αλπραζολάμη. Αν και γενικά λαμβάνονται από υψηλού κινδύνου χρήστες οπιοειδών, υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με τη δυνατότητά τους να εξαπλωθούν σε ευρύτερους πληθυσμούς χωρίς ανοχή στα οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένων των νέων. Το 2023, νέα συνθετικά οπιοειδή ανιχνεύθηκαν από το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ για τις νέες ψυχοδραστικές ουσίες σε τουλάχιστον 20 κράτη μέλη της ΕΕ, τη Νορβηγία και την Τουρκία. Το ίδιο έτος, 8 χώρες ανέφεραν βλάβες που συνδέονταν με οπιοειδή νιταζενίων, συμπεριλαμβανομένων μη θανατηφόρων και θανατηφόρων δηλητηριάσεων, καθώς και εξάρσεων. Αναφέρθηκε επίσης ότι οπιοειδή νιταζένια πωλούνταν καταχρηστικά ως ηρωίνη στην Ιρλανδία και τη Γαλλία, και το 2024 ως βενζοδιαζεπίνες στην Ιρλανδία, και συνδέονταν με δηλητηριάσεις μεταξύ ευάλωτων ομάδων ατόμων που κάνουν χρήση ναρκωτικών στην κοινότητα και σε φυλακές.
Με εξαίρεση ορισμένες χώρες της Βαλτικής, τα νέα συνθετικά οπιοειδή δεν κατέχουν επί του παρόντος εξέχουσα θέση στα τυπικά δεδομένα που είναι διαθέσιμα σε επίπεδο ΕΕ. Παρά ταύτα, οι εξελίξεις στον τομέα αυτόν δημιουργούν ανησυχία, λόγω της πιθανότητας οι ουσίες αυτές να επηρεάσουν αρνητικά τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη στο μέλλον. Αύξηση της διαθεσιμότητας συνθετικών οπιοειδών και των συναφών βλαβών, συμπεριλαμβανομένων των θανάτων που σχετίζονται με τα ναρκωτικά, αναφέρθηκε το 2022 και το 2023 από ορισμένες βόρειες και βαλτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Εσθονίας και της Λετονίας. Συρροές ή σημαντικοί αριθμοί θανάτων και οξείας τοξικότητας που συνδέονται με τις νιταζένια αναφέρθηκαν το 2023 στη Γαλλία, το 2024 στη Γερμανία και το 2023/2024 στη Σουηδία και τη Νορβηγία. Λόγω του ότι είναι νέες ουσίες με υψηλή δραστικότητα, υπάρχουν ανησυχίες ότι τα οπιοειδή νιταζένια μπορεί να μην ανιχνεύονται συστηματικά στις διαδικασίες που χρησιμοποιούνται συνήθως στη μεταθανάτια τοξικολογική ανάλυση. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα υποεκτίμησης του αριθμού των αναφερόμενων θανάτων.
Η ενίσχυση της ετοιμότητας παραμένει ζωτικής σημασίας για την ικανότητα της Ευρώπης να αντιδρά ταχέως σε εξάρσεις δηλητηριάσεων που σχετίζονται με ισχυρά συνθετικά οπιοειδή. Το σύστημα αξιολόγησης απειλών για την υγεία και την ασφάλεια του EUDA βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο της ανάπτυξης. Η πρώτη πιλοτική αξιολόγησή του διενεργήθηκε στα τέλη του 2024, εστιάζοντας στα νιταζένια και την καρφαιντανύλη στην περιοχή της Βαλτικής. Μεταξύ των βασικών ευρημάτων της αξιολόγησης ήταν το ότι τα νιταζένια καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο εξέχουσα θέση στην αγορά ναρκωτικών της Εσθονίας και της Λετονίας, ενώ η καρφαιντανύλη παρέμενε κυρίαρχη στη Λιθουανία. Οι ουσίες αυτές φαίνεται να έχουν καλύψει ένα κενό μετά τη μείωση της φαιντανύλης και της ηρωίνης, γεγονός που αναδεικνύει την προσαρμοστικότητα των τοπικών αγορών ναρκωτικών. Η Εσθονία είναι ένα από τα λίγα κράτη μέλη της ΕΕ που έχει υποστεί μακροχρόνια αλλαγή στην αγορά οπιοειδών της μετά τη μείωση της διαθεσιμότητας ηρωίνης γύρω στο 2001, έτος κατά το οποίο θεσπίστηκε μια προηγούμενη απαγόρευση της καλλιέργειας οπίου από τους Ταλιμπάν. Ωστόσο, η απαγόρευση τελικώς ατόνησε, με αποτέλεσμα την επιστροφή της ηρωίνης στα περισσότερα άλλα κράτη μέλη της ΕΕ που έχουν σημαντικές αγορές για τη συγκεκριμένη ουσία.
Υπήρξαν εικασίες ότι εάν η διαθεσιμότητα της ηρωίνης στην Ευρώπη μειωθεί, λόγω της απαγόρευσης της καλλιέργειας οπίου από τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη διαθεσιμότητα και χρήση συνθετικών οπιοειδών. Δεδομένων των πιθανών αρνητικών συνεπειών του γεγονότος αυτού, η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί καλύτερα για τη λήψη μέτρων μείωσης των βλαβών και για την αντιμετώπιση άλλων προκλήσεων που θα μπορούσε να δημιουργήσει μια τέτοια στροφή της αγοράς.
Οι ανησυχίες στον τομέα αυτό αφορούν, μεταξύ άλλων, τη νόθευση της ηρωίνης με νέα συνθετικά οπιοειδή, την καταχρηστική πώληση νέων συνθετικών οπιοειδών και την αντικατάσταση της ηρωίνης από νέα συνθετικά οπιοειδή. Οι εξελίξεις αυτές θα μπορούσαν να αυξήσουν τον κίνδυνο περιστατικών υπερβολικής δόσης και θανάτων οφειλόμενων σε ναρκωτικά στους χρήστες οπιοειδών. Αξίζει να σημειωθεί εν προκειμένω ότι στη Βόρεια Αμερική έχει σημειωθεί δραματική αύξηση της συνδεόμενης με τα οπιοειδή θνησιμότητας τα τελευταία χρόνια, λόγω της χρήσης ισχυρών συνθετικών οπιοειδών, κυρίως παραγώγων φαιντανύλης. Ωστόσο, με βάση προηγούμενα παραδείγματα κλυδωνισμών στην αγορά ηρωίνης, είναι επίσης πιθανό τα διεγερτικά όπως η κοκαΐνη και οι συνθετικές καθινόνες να μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατα ουσιών για την ηρωίνη.
Ενώ η αυξημένη πολλαπλή χρήση ουσιών και η εναλλαγή ουσιών αποτελούν πιθανές επιπτώσεις οποιασδήποτε μείωσης της διαθεσιμότητας ηρωίνης, ένα βασικό μέσο για την πρόληψη αυτού του σεναρίου θα ήταν η επέκταση της ταχείας πρόσβασης σε θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών και συναφή υποστήριξη, καθώς και σε προγράμματα διανομής βελονών και συριγγών. Παραμένει επίσης σημαντικό να υπάρχει επαρκής πρόσβαση στη ναλοξόνη για την αναστροφή των υπερβολικών δόσεων και την πρόληψη των θανάτων που οφείλονται στα ναρκωτικά. Η παρακολούθηση των διαθέσιμων ναρκωτικών σε επίπεδο λιανικής πώλησης στις τοπικές αγορές ναρκωτικών παραμένει σημαντική για τον ταχύ εντοπισμό των αλλαγών στις προς πώληση ουσίες και της παρουσίας επικίνδυνων παρτίδων ναρκωτικών. Το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ θα συνεχίσει να διαδραματίζει βασικό ρόλο εν προκειμένω, όπως και τα νέα συστήματα ειδοποίησης για ναρκωτικά και αξιολόγησης απειλών του EUDA.
Οι περισσότερες προμήθειες νέων συνθετικών οπιοειδών, όπως τα νιταζένια, πιστεύεται ότι προέρχονται από την Κίνα και διακινούνται στην Ευρώπη. Ωστόσο, παρατηρείται στην Ευρώπη περιορισμένη παραγωγή συνθετικών οπιοειδών και δεν μπορεί να φανταστεί κανείς ότι η υφιστάμενη ικανότητα παραγωγής παράνομων συνθετικών ουσιών θα μπορούσε δυνητικά να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή συνθετικών οπιοειδών, σε περίπτωση που καταστούν ευνοϊκές οι συνθήκες της αγοράς.
Για καλύτερη κατανόηση της δυναμικής της προσφοράς ηρωίνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, βλ. την κοινή έκθεση του EUDA και της Ευρωπόλ για το 2024 Αγορά ναρκωτικών της ΕΕ: Ηρωίνη και άλλα οπιοειδή – Διεξοδική ανάλυση· βλ. επίσης την έκθεση του EUDA με τίτλο Οπιοειδή: υγειονομικές και κοινωνικές παρεμβάσεις.
Βασικά στοιχεία και τάσεις
Επικράτηση της χρήσης οπιοειδών
- Εκτιμάται ότι το 0,3 % του ενήλικου πληθυσμού της ΕΕ, ήτοι περίπου 860 000 άτομα, έκαναν χρήση οπιοειδών το 2023 (σταθερός αριθμός σε σχέση με το 2022).
Έναρξη θεραπείας απεξάρτησης από την ηρωίνη και άλλα οπιοειδή
- Το 2023, η χρήση οπιοειδών αναφέρθηκε ως κύρια αιτία της έναρξης εξειδικευμένης θεραπείας ουσιοεξάρτησης από 72 000 χρήστες ή ποσοστό 23% του συνόλου των χρηστών που ξεκίνησαν θεραπεία στην Ευρώπη. Η ηρωίνη ήταν η κύρια ουσία χρήσης για 12 000 (61 %) από τους 19 000 χρήστες που ξεκίνησαν θεραπεία για πρώτη φορά και ανέφεραν ως κύρια ουσία κατάχρησης ένα συγκεκριμένο οπιοειδές. Άλλοι 3 000 χρήστες οπιοειδών που ξεκίνησαν για πρώτη φορά θεραπεία δεν προσδιόρισαν την κύρια ουσία χρήσης τους.
- Η πλειονότητα των χρηστών που αναζητούν θεραπεία για προβλήματα που σχετίζονται με τα οπιοειδή είναι άνδρες, οι οποίοι αντιπροσώπευαν το 80 % του συνόλου των χρηστών που ξεκίνησαν θεραπεία για προβληματική χρήση οπιοειδών το 2023. Το ποσοστό αυτό παρέμεινε σχετικά σταθερό, με μικρές διακυμάνσεις μεταξύ των ετών 2018 και 2023.
- Λόγω διαταραχών στη λειτουργία των υπηρεσιών εξαιτίας της πανδημίας COVID-19, τα δεδομένα σχετικά με την έναρξη θεραπείας για την περίοδο 2020-2022 θα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι συνεχίστηκε η διαχρονικά πτωτική τάση στον αριθμό των ατόμων που εισέρχονται σε θεραπεία από την ηρωίνη (Γράφημα 6.6).
- Με βάση τα πιο πρόσφατα ευρωπαϊκά στοιχεία, μεσολαβούν 15 χρόνια (13 για τις γυναίκες και 16 για τους άνδρες) από την έναρξη της χρήσης ηρωίνης, κατά μέσο όρο σε ηλικία 23 ετών, και την έναρξη θεραπείας για προβληματική χρήση ηρωίνης, κατά μέσο όρο σε ηλικία 38 ετών. Μεταξύ 2018 και 2023, το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί αυξήθηκε κατά 5 έτη για τις γυναίκες και κατά 6 έτη για τους άνδρες.
- Τα εθνικά δεδομένα από 26 κράτη μέλη της ΕΕ δείχνουν ότι περίπου 511 000 χρήστες έλαβαν θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών το 2023 (510 000 το 2022).
Βλάβες που σχετίζονται με τη χρήση οπιοειδών
- Το 2023, ανιχνεύθηκαν οπιοειδή, συμπεριλαμβανομένης της ηρωίνης και των μεταβολιτών της, συχνά σε συνδυασμό με άλλες ουσίες, σε 7 από τα 10 περιστατικά θανατηφόρας υπερβολικής δόσης για τα οποία υπάρχουν διαθέσιμες τοξικολογικές πληροφορίες (βλ. Θάνατοι που οφείλονται στα ναρκωτικά – η τρέχουσα κατάσταση στην Ευρώπη). Επισημαίνεται ωστόσο ότι υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία μόνο για 19 κράτη μέλη της ΕΕ.
- Το 2023, η ηρωίνη παρέμεινε η τρίτη πιο συχνά αναφερόμενη ουσία στα περιστατικά οξείας τοξικότητας από ναρκωτικά στα νοσοκομεία του δικτύου Euro-DEN Plus στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Νορβηγία, αντιπροσωπεύοντας το 13 % του συνόλου των περιστατικών. Ηρωίνη βρέθηκε σε 18 από τα 22 νοσοκομεία που συμμετείχαν το 2023 στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Νορβηγία (Γράφημα 6.7).
- Η ηρωίνη αναφέρθηκε σε πάνω από το ένα πέμπτο των περιστατικών που σχετίζονται με τα ναρκωτικά στο νοσοκομείο του Drogheda (Ιρλανδία) και στα δύο νοσοκομεία του Όσλο (Νορβηγία). Τα περισσότερα περιστατικά που σχετίζονταν με την ηρωίνη αφορούσαν άνδρες ηλικίας 25 έως 45 ετών: σε 7 από τα 18 νοσοκομεία το 2023 δεν υπήρχαν περιστατικά χρηστών ηλικίας κάτω των 25 ετών. Στα μισά νοσοκομεία που ανέφεραν ηρωίνη, λιγότερο από 7 % των περιστατικών ηρωίνης αφορούσαν γυναίκες. Ανάλογα με το νοσοκομείο, οι ουσίες που αναφέρθηκαν συχνότερα μαζί με την ηρωίνη ήταν βενζοδιαζεπίνες, κοκαΐνη και αμφεταμίνη.
Στοιχεία σχετικά με την αγορά ηρωίνης και άλλων οπιοειδών
- Μετά την αύξηση των κατασχέσεων ηρωίνης το 2021 (στους 9,5 τόνους), η ποσότητα που κατασχέθηκε από τα κράτη μέλη της ΕΕ μειώθηκε κατά 16 % στους 8,0 τόνους το 2022 και έπεσε ακόμα 33 % στους 5,4 τόνους το 2023. Συνολικά, τα κράτη μέλη της ΕΕ ανέφεραν 17 000 κατασχέσεις ηρωίνης το 2023 (21 500 κατασχέσεις το 2022). Τις μεγαλύτερες ποσότητες ανέφεραν το Βέλγιο (2,9 τόνοι), η Γαλλία (1,1 τόνοι), η Ισπανία (322 κιλά) και η Ιταλία (260 κιλά). Η Τουρκία κατάσχεσε 3,3 τόνους ηρωίνης το 2023, κατά 58 % λιγότερους σε σχέση με το 2022 (8 τόνοι).
- Το 2023, η μέση καθαρότητα της καφέ ηρωίνης σε επίπεδο λιανικής κυμάνθηκε από 5 % έως 40 %, ενώ οι μισές χώρες που υπέβαλαν στοιχεία ανέφεραν μέση καθαρότητα από 13 % έως 21 %. Οι αναπροσαρμοσμένες τάσεις δείχνουν ότι η μέση τιμή της καφέ ηρωίνης μειώθηκε κατά 25 % μεταξύ 2013 και 2023. Η καθαρότητα του ναρκωτικού παρουσίασε διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και μειώθηκε σημαντικά το 2023 (Γράφημα 6.8).
- Το 2023, 20 χώρες ανέφεραν 927 κατασχέσεις νέων συνθετικών οπιοειδών, που αντιστοιχούσαν σε 22 κιλά, στο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης της ΕΕ, αυξημένες από τα 17 κιλά που κατασχέθηκαν το 2022. Ειδικότερα, η ποσότητα νιταζενίων που κατασχέθηκε το 2023 τριπλασιάστηκε, από 3 σε 10 κιλά. Από τις 927 κατασχέσεις νέων οπιοειδών που αναφέρθηκαν το 2023, το 24 % περιείχε καρφεντανίλη, το 24 % περιείχε πρωτονιταζίνη, το 23 % περιείχε μετονιταζένη και το 20 % περιείχε τραμαδόλη. Η καρφεντανίλη αντιπροσώπευε το 32 % (7,0 κιλά) των 22,0 κιλών του κατασχεθέντος υλικού, και ακολουθούσε η πρωτονιταζίνη σε ποσοστό 29 % (6,4 κιλά) και η τραμαδόλη σε ποσοστό 22 % (4,8 κιλά). Οι περισσότερες κατασχέσεις πραγματοποιήθηκαν στη βόρεια Ευρώπη, με την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία να αντιπροσωπεύουν όλες μαζί το 77 % των κατασχέσεων και το 76 % (16,7 κιλά) της κατασχεθείσας ποσότητας.
- Το 2023 αναφέρθηκαν περίπου 22 000 αδικήματα για χρήση ή κατοχή ηρωίνης.
- Δεκατέσσερις εγκαταστάσεις παραγωγής ηρωίνης εξαρθρώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2023 (10 στις Κάτω Χώρες, 3 στην Ελλάδα και 1 στη Γαλλία). Όλες οι τοποθεσίες φαίνεται να λειτουργούν ως χώροι νόθευσης και συσκευασίας ηρωίνης, πιθανόν για πώληση τόσο σε χώρες της ΕΕ όσο και σε τρίτες χώρες, ιδίως στο Ηνωμένο Βασίλειο. Επιπλέον, η Τσεχία ανέφερε εξάρθρωση 2 μη προσδιορισμένων χώρων οπιοειδών.
Πρωτογενή δεδομένα
Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία των γραφημάτων και των διαγραμμάτων της παρούσας σελίδας είναι διαθέσιμα στη συνέχεια.
Το πλήρες σύνολο των πρωτογενών δεδομένων για την Ευρωπαϊκή έκθεση για τα ναρκωτικά 2025, συμπεριλαμβανομένων των μεταδεδομένων και των μεθοδολογικών σημειώσεων, διατίθεται στον κατάλογο δεδομένων μας.
Ένα υποσύνολο αυτών των δεδομένων, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία ενημερωτικών γραφημάτων, διαγραμμάτων και παρόμοιων στοιχείων σε αυτήν τη σελίδα, παρατίθεται στη συνέχεια.
