Heroina i inne opioidy – obecna sytuacja w Europie (Europejski raport narkotykowy 2025)
Heroina pozostaje najczęściej używanym nielegalnym opioidem w Europie i odpowiada za znaczną część obciążeń zdrowotnych związanych z używaniem nielegalnych środków odurzających. Tymczasem problem opioidów w Europie nadal ewoluuje w sposób, który prawdopodobnie będzie miał istotny wpływ na to, jak rozwiązujemy problemy w tym obszarze. Na tej stronie zamieszczono najnowsze analizy sytuacji dotyczącej narkotyków – w odniesieniu do heroiny i innych opioidów – w Europie, między innymi informacje o rozpowszechnieniu używania, zapotrzebowaniu na leczenie, konfiskatach, cenie i czystości oraz szkodach.
Strona ta stanowi część Europejskiego raportu narkotykowego 2025 – corocznego przeglądu sytuacji narkotykowej w Europie sporządzonego przez EUDA.
Ostatnia aktualizacja: 5 czerwca 2025 r.
Europejski rynek heroiny i opioidów nadal stanowi wyzwanie dla działań na rzecz redukcji szkód i leczenia uzależnień.
Heroina pozostaje najczęściej używanym nielegalnym opioidem w Europie i odpowiada za znaczną część obciążeń zdrowotnych związanych z używaniem nielegalnych środków odurzających. Jednak fenomen opioidów w Europie nadal ewoluuje w sposób, który może mieć istotny wpływ na to, jak rozwiązujemy problemy w tym obszarze.
Dane dotyczące rozpoczęcia leczenia uzależnienia od narkotyków oraz inne wskaźniki pokazują, że – ogółem – grupa osób używających heroiny w Europie starzeje się. W latach 2013–2023 zwiększył się średni wiek wszystkich pacjentów podejmujących specjalistyczne leczenie uzależnienia od narkotyków w związku z używaniem heroiny, a także osób rozpoczynających takie leczenie po raz pierwszy oraz wzrósł odsetek starszych pacjentów (zob. wykres 6.1 i wykres 6.2). Zmiany w charakterystyce osób poszukujących pomocy coraz częściej oznaczają, że usługi muszą teraz odpowiadać na bardziej złożone potrzeby zdrowotne i społeczne. Oprócz bezpośredniego reagowania na problemy związane z narkotykami obejmuje to również profilaktykę i leczenie chorób związanych z wiekiem oraz wynikającą z tego konieczność nawiązania skutecznej współpracy między różnymi instytucjami oraz ustanowienia ścieżek kierowania pacjentów do ogólnych służb opieki zdrowotnej i pomocy społecznej.
Mimo że heroina nadal jest przyczyną wielu zgonów związanych z opioidami (zob. Zgony związane z narkotykami – obecna sytuacja w Europie), inne opioidy wysuwają się na pierwszy plan. Ponadto, chociaż heroina pozostała najczęściej zgłaszanym opioidem w przypadkach toksyczności ostrej związanej z narkotykami w szpitalach objętych nadzorem klinicznym Euro-DEN w 2023 r., w niektórych miastach inne opioidy – leki z grupy agonistów receptorów opioidowych, leki przeciwbólowe lub nowe silne opioidy syntetyczne – były główną przyczyną zgłoszeń częściej niż heroina. Ten zestaw danych nie jest reprezentatywny dla każdego kraju, jednak zapewnia wgląd w to, jak problemy związane z opioidami mogą zmieniać się na poziomie lokalnym. Dane te należy również interpretować ostrożnie, ponieważ niektóre zmiany w tym obszarze mogą wynikać z pozytywnego wpływu długofalowych strategii politycznych mających na celu zmniejszenie popytu na heroinę, zniechęcenie do pierwszego użycia oraz zapewnienie odpowiednich i skutecznych metod leczenia. Niemniej jednak warto obecnie poświęcić większą uwagę środkom, mającym na celu zmniejszenie ryzyka, jakim jest przenikanie na nielegalny rynek opioidów przeznaczonych do stosowania leczniczego. Należy przy tym zastrzec, że dążenie do tego celu nie powinno stwarzać dodatkowych barier dla prowadzenia leczenia z zastosowaniem agonisty receptorów opioidowych, którego zasięg w wielu krajach pozostaje niewystarczający.
Zaobserwowano również zmiany w sposobie podawania heroiny. W ciągu ostatniej dekady wśród osób rozpoczynających leczenie uzależnienia od heroiny po raz pierwszy oraz wcześniej leczonych zmniejszyła się liczba przyjmujących narkotyk drogą iniekcji. Najnowsze dane wskazują jednak na spowolnienie trendu spadkowego (zob. wykres 6.3 i Dożylnie używanie narkotyków w Europie – obecna sytuacja). Przejście od przyjmowania dożylnego do innych metod – głównie palenia/wdychania – może świadczyć o wpływie różnych czynników, w tym działań na rzecz redukcji szkód i działań profilaktycznych oraz zmian w dostępności narkotyków, które mogą wpływać na wzorce używania. Zaledwie 20% pacjentów rozpoczynających leczenie z powodu problemów związanych z uzależnieniem od heroiny wskazuje drogę dożylną jako główną drogę podania. Zmiana ta jest istotna, ponieważ dożylne przyjmowanie narkotyków jest szczególnie związane z szeregiem negatywnych skutków zdrowotnych. Mniej pozytywnym aspektem, omówionym w innych częściach niniejszego raportu, jest ogólna tendencja do przyjmowania przez osoby używające narkotyków drogą iniekcji substancji o większej różnorodności, spośród których powszechniej zgłaszane są substancje pobudzające, częściej przyjmowane dożylnie niż opioidy. Obawy budzi również niski, a w niektórych przypadkach malejący, poziom udostępniania sterylnego sprzętu do wstrzykiwań, obserwowany w niektórych państwach członkowskich UE (zob. także Dożylnie używanie narkotyków w Europie – obecna sytuacja).
Oprócz obecności na europejskim rynku narkotykowym bardziej zróżnicowanej gamy opioidów i innych substancji kluczowym problemem zdrowotnym pozostaje politoksykomania wśród osób używających głównie opioidów, ponieważ potęguje to różne zagrożenia Co ważne, dane pochodzące z kilku wskaźników sugerują, że heroina i inne opioidy są często używane w połączeniu z innymi substancjami, w tym alkoholem, benzodiazepinami i substancjami pobudzającymi, takimi jak kokaina, crack i amfetaminy. Politoksykomania, z użyciem opioidów i innych środków działających depresyjnie na układ oddechowy, zwiększa ryzyko przedawkowania ze skutkiem śmiertelnym, a dane pochodzące zarówno ze źródeł powszechnie znanych, jak i najnowszych wskazują, że jednoczesne używanie wielu substancji jest cechą lokalnych wzorców używania narkotyków. W 2023 r. trzech na pięciu pacjentów rozpoczynających specjalistyczne leczenie uzależnienia od narkotyków w Europie, którzy jako główny problem wskazali opioidy, zgłosiło również uzależnienie od innej substancji. Na poziomie lokalnym w 2023 r. ponad jedna trzecia przypadków nagłych zgłoszonych przez 13 pomieszczeń do konsumpcji narkotyków w 9 państwach członkowskich UE w europejskiej sieci pomieszczeń do konsumpcji narkotyków była związana z politoksykomanią. Dane z ESCAPE (European Syringe Collection and Analysis Project Enterprise – europejski projekt gromadzenia i analizy strzykawek) pokazują, że wzorce politoksykomanii różnią się w zależności od kraju i wstrzykiwanego opioidu. Chociaż w strzykawkach w Wilnie (Litwa) i Tallinnie (Estonia) często wykrywano heroinę wraz z innymi narkotykami lub substancjami fałszującymi, nowe syntetyczne opioidy były często jedynymi aktywnymi związkami wykrywanymi w strzykawkach. W Salonikach (Grecja) i Pradze (Czechy) buprenorfina często występowała samodzielnie lub w połączeniu z naloksonem, co prawdopodobnie odzwierciedla skład preparatów farmaceutycznych.
Zmiany w produkcji i obrocie mogą przeobrazić europejski rynek heroiny
Zakaz uprawy maku lekarskiego, wprowadzony przez talibów w kwietniu 2022 r., znacznie ograniczył produkcję opium i heroiny w Afganistanie, głównym źródle tego narkotyku w Europie, a Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC) szacuje, że w 2023 r. odnotowano spadek uprawy opium o 95% do 10 800 hektarów w porównaniu z 232 000 hektarów w 2022 r. Z nowszych danych UNODC wynika, że uprawa maku pozostała w 2024 r. na bardzo niskim poziomie, wynoszącym 12 800 hektarów. Jeśli trend się utrzyma, spadek produkcji opium i heroiny w Afganistanie prawdopodobnie wpłynie na dostępność heroiny w Europie, chociaż trudno jest przewidzieć, kiedy może to nastąpić i jak będzie wyglądała sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich UE. Na przemyt nielegalnej heroiny z Afganistanu do Europy mają wpływ różne czynniki, a niektóre z nich są słabo poznane, np. sytuacja społeczno-ekonomiczna rolników i właścicieli gruntów wiejskich w Afganistanie, prawdopodobna obecność zapasów opium i heroiny, które trudno oszacować, oraz zmiany szlaków przemytu. Biorąc pod uwagę kryzysy gospodarcze i humanitarne w Afganistanie, talibowie mogą stanąć w obliczu nacisków krajowych, aby znieść zakaz, gdyż uprawa opium była wcześniej ważnym źródłem dochodów. Podsumowując, zmiany te naświetlają potrzebę poprawy monitorowania sytuacji narkotykowej w Afganistanie. EUDA uruchomiła nowy projekt w tym obszarze, aby zwiększyć gotowość i zapewnić strategiczne informacje decydentom UE.
W Europie szereg wskaźników wskazuje na to, że rynek heroiny kurczy się od 10 lat. Pomimo znacznych wahań w skonfiskowanych ilościach – długofalowe trendy w zakresie cen i czystości oraz liczby konfiskat wskazują, że w tym okresie podaż mogła wzrosnąć w stosunku do popytu (zob. Dane dotyczące rynku heroiny i innych opioidów poniżej). Sytuacja ta może jednak ulec zmianie, na co wskazują najnowsze dane dotyczące konfiskat z kluczowych krajów wzdłuż głównego szlaku przemytu, Turcji i Bułgarii, a także prawdopodobnie znaczny spadek czystości heroiny w 2023 r. Chociaż dane mogą wskazywać na zmiany zachodzące obecnie w dynamice europejskiego rynku heroiny, konieczne jest dalsze monitorowanie, aby ustalić, czy najnowsze zmiany są bezpośrednim skutkiem zakłóceń w dostawach z Afganistanu lub konsekwencją innych czynników geopolitycznych oraz w jaki sposób mogą one ewoluować i wpływać na dostępność heroiny.
Oprócz ograniczeń związanych z podażą odporność rynku i jego zdolność adaptacyjna pozostają kluczowymi czynnikami, które należy wziąć pod uwagę, aby lepiej zrozumieć sygnały zmian na europejskim rynku heroiny. Na przykład ze zgłoszeń wynika, że zapasy opium w Afganistanie mogły pomóc złagodzić bezpośrednie skutki zakazu (zob. „Understanding the impact of the Taliban drug ban” [Zrozumieć wpływ zakazu handlu narkotykami wprowadzonego przez talibów]). W połączeniu z tym zjawiskiem wysoka wartość europejskiego rynku heroiny może sprawić, że dostawy do Europy będą w pewnym stopniu odporne w perspektywie krótko- i średnioterminowej, natomiast spadek dostępności na innych, mniej dochodowych rynkach może być natychmiastowy. Co więcej, siatki przemytnicze są bardzo elastyczne i mogą zmieniać trasy w wyniku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę i konfliktów na Bliskim Wschodzie, a zwłaszcza ostatnich wydarzeń w Syrii. Siatki przemytnicze na zewnętrznych i wewnętrznych granicach Europy wykorzystują szereg metod działania, aby wprowadzać heroinę do krajów UE. Metody te obejmują ukrywanie większych ładunków w sprzęcie i maszynach – co zaobserwowano podczas niedawnej konfiskaty w Bułgarii – oraz wykorzystanie lekkich statków powietrznych, a także regionalnych i mniejszych lotnisk do transportu hurtowych ładunków w Unii Europejskiej, jak zaobserwowano w niedawnej konfiskacie w Irlandii (zob. wykres 6.4, wykres 6.5 oraz Podaż, produkcja i prekursory narkotyków – obecna sytuacja w Europie).
Uwaga: Narkotyki skonfiskowane przez Krajowe Biuro ds. Narkotyków i Przestępczości Zorganizowanej (Garda National Drugs and Organised Crime Bureau) oraz irlandzką służbę celną.
Uwaga: Narkotyki skonfiskowane przez bułgarską krajową agencję celną.
W obliczu możliwego trwałego spadku podaży heroiny z Afganistanu siatki przestępcze zajmujące się obrotem narkotykami mogą poszukiwać alternatywnych źródeł. Trudno byłoby jednak całkowicie zastąpić heroinę z Afganistanu dostawami z innych krajów będących producentami, takich jak Mjanma/Birma, biorąc pod uwagę ilość opium i heroiny produkowanej w Afganistanie i stamtąd przemycanej przed wprowadzeniem obecnego zakazu. O ile nie jest to nowe zjawisko, o tyle warto zauważyć, że w 2024 r. i na początku 2025 r. pasażerom komercyjnych linii lotniczych podróżującym z Tajlandii do państw członkowskich UE skonfiskowano przy różnych okazjach pewne ilości białej heroiny, łącznie 60 kg, przypuszczalnie wyprodukowanej w Mjanmie/Birmie lub w jej pobliżu. Może to wskazywać, że niektóre siatki przemytnicze poszukują alternatywnych źródeł heroiny, uprzedzając przyszły niedobór narkotyku w Afganistanie. Dzieje się to w momencie, gdy wymiana handlowa między Unią Europejską a Azją Południowo-Wschodnią ma się rozwijać.
Obawy dotyczące zdrowia związane z potencjalnym wzrostem podaży i używania nowych opioidów syntetycznych
Obecnie nowe syntetyczne opioidy odgrywają stosunkowo niewielką rolę na całym europejskim rynku narkotykowym, ale w niektórych krajach stanowią poważny problem i pojawiają się sygnały, że mogą potencjalnie odegrać większą rolę w przyszłych problemach związanych z narkotykami w Europie. Syntetyczne opioidy, takie jak fentanyl i jego pochodne, w tym karfentanyl, które zazwyczaj mają o wiele silniejsze działanie niż heroina, są zgłaszane do europejskiego systemu wczesnego ostrzegania już od wielu lat. W ostatnim czasie w Europie pojawiła się nowa klasa opioidów syntetycznych, nitazeny – niektóre z nich mają o wiele silniejsze działanie niż fentanyl. Od 2019 r. do europejskiego systemu wczesnego ostrzegania docierają doniesienia o obecności nitazenów na rynkach narkotykowych co najmniej 21 państw członkowskich UE (zob. Nowe substancje psychoaktywne – obecna sytuacja w Europie). Liczba konfiskat nitazenów w Europie gwałtownie wzrosła – w 2023 r. ilość wykryta w postaci proszku wzrosła trzykrotnie do 10 kg. Co istotne, wzrosła również dostępność podrobionych leków zawierających nitazeny: w 2024 r. co najmniej 12 krajów zgłosiło do europejskiego systemu wczesnego ostrzegania zwiększoną ilość skonfiskowanych tabletek. Produkty te zwykle imitują legalne leki na receptę, w szczególności oksykodon i, w mniejszym stopniu benzodiazepiny, takie jak diazepam i alprazolam. Chociaż są one powszechnie przyjmowane przez osoby z grupy wysokiego ryzyka używania opioidów, istnieją obawy dotyczące możliwości ich rozprzestrzenienia się wśród szerszych grup społecznych, niemających tolerancji na opioidy, w tym wśród osób młodych. W 2023 r. nowe syntetyczne opioidy zostały wykryte przez europejski system wczesnego ostrzegania o nowych substancjach psychoaktywnych w co najmniej 20 państwach członkowskich UE, Norwegii i Turcji. W tym samym roku 8 krajów zgłosiło szkody związane z opioidami nitazenowymi, w tym zatrucia bez skutku śmiertelnego i z takim skutkiem, a także ogniska zatruć. Pojawiły się również doniesienia o przypadkach niewłaściwej, wprowadzającej nabywcę w błąd sprzedaży opioidów nitazenowych jako heroiny w Irlandii i we Francji, a w 2024 r. – jako benzodiazepin w Irlandii, które były powiązane z zatruciami w społecznościach i zakładach karnych wśród szczególnie wrażliwych grup osób używających narkotyków.
Z wyjątkiem niektórych krajów bałtyckich nowe syntetyczne opioidy nie zajmują obecnie znaczącego miejsca w rutynowych danych dostępnych na szczeblu UE. Niemniej jednak rozwój sytuacji w tym obszarze budzi niepokój, ponieważ substancje te mogą w przyszłości negatywnie oddziaływać na zdrowie publiczne w Europie. W latach 2022 i 2023 niektóre kraje północne i bałtyckie, w tym Estonia i Łotwa, zgłosiły wzrost dostępności syntetycznych opioidów i powiązanych z nimi szkód, w tym zgonów związanych z narkotykami. W 2023 r. we Francji, w 2024 r. w Niemczech oraz w latach 2023–2024 w Szwecji i Norwegii odnotowano skupiska lub znaczną liczbę zgonów oraz przypadków ostrej toksyczności związanych z używaniem nitazenów. Istnieją obawy, że opioidy nitazenowe, ze względu na dużą siłę działania i efekt nowości, mogą nie być rutynowo wykrywane w powszechnie stosowanych procedurach w ramach pośmiertnych badań toksykologicznych. Rodzi to prawdopodobieństwo, że liczba zgłaszanych zgonów może być niedoszacowana.
Zwiększenie gotowości pozostaje kluczowe dla zdolności Europy do szybkiego reagowania na ogniska zatruć związane z silnymi syntetycznymi opioidami. System oceny zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa EUDA jest obecnie w fazie opracowywania, a jego pierwszą ocenę pilotażową przeprowadzono pod koniec 2024 r., koncentrując się na nitazenach i karfentanylu w regionie Morza Bałtyckiego. Wśród najważniejszych ustaleń w ocenie stwierdzono, że nitazeny stają się coraz ważniejszym elementem rynku narkotyków w Estonii i na Łotwie, podczas gdy karfentanyl pozostał dominującym narkotykiem na Litwie. Wydaje się, że substancje te wypełniły lukę powstałą po spadku używania fentanylu i heroiny, co wskazuje na zdolność adaptacji lokalnych rynków narkotykowych. Estonia jest jednym z niewielu państw członkowskich UE, które doświadczyły długotrwałej zmiany na rynku opioidów w następstwie ograniczenia dostępności heroiny około 2001 r., kiedy to talibowie wprowadzili wcześniejszy zakaz uprawy opium. Ostatecznie jednak zakaz ten wygasł, co spowodowało powrót heroiny do większości pozostałych państw członkowskich UE, w których istnieją znaczne rynki zbytu dla tego narkotyku.
Pojawiły się spekulacje, że ograniczenie dostępności heroiny w Europie – w wyniku zakazu uprawy opium wprowadzonego przez talibów w Afganistanie – może stworzyć warunki sprzyjające zwiększeniu dostępności i używania syntetycznych opioidów. Biorąc pod uwagę potencjalne negatywne skutki tego zjawiska, Europa musi być lepiej przygotowana do redukcji szkód i radzenia sobie z innymi problemami, które może przynieść ta zmiana rynkowa.
Obawy w tym obszarze dotyczą fałszowania heroiny nowymi syntetycznymi opioidami, niewłaściwej sprzedaży nowych syntetycznych opioidów wprowadzających nabywcę w błąd oraz zastępowania heroiny nowymi syntetycznymi opioidami. Zmiany te mogą zwiększyć ryzyko przedawkowania i zgonów związanych z narkotykami wśród osób używających opioidów. W tym kontekście należy zauważyć, że w ostatnich latach w Ameryce Północnej odnotowano gwałtowny wzrost śmiertelności związanej z opioidami, przede wszystkim silnymi syntetycznymi opioidami, głównie pochodnymi fentanylu. Jak pokazują przykłady wstrząsów na rynku heroiny w przeszłości, możliwe jest jednak, że substancje pobudzające, takie jak kokaina i syntetyczne katynony, mogą być również potencjalnie stosowane jako substancje zastępcze dla heroiny.
O ile rosnąca politoksykomania i zjawisko przestawiania się na inne substancje są prawdopodobnymi skutkami ograniczonej dostępności heroiny, to jednak kluczowym sposobem, aby zapobiec takiemu scenariuszowi, byłoby rozszerzenie szybkiego dostępu do leczenia z zastosowaniem agonisty receptorów opioidowych i powiązanego wsparcia, a także do programów dystrybucji igieł i strzykawek. Istotne jest również zapewnienie wystarczającego dostępu do naloksonu, aby umożliwić odwrócenie skutków przedawkowania i zapobiec zgonom związanym z narkotykami. Monitorowanie środków dostępnych na poziomie detalicznym na lokalnych rynkach narkotykowych pozostaje ważne dla szybkiego identyfikowania zmian w substancjach przeznaczonych do sprzedaży i obecności niebezpiecznych partii narkotyków. Unijny system wczesnego ostrzegania będzie nadal odgrywał kluczową rolę w tym zakresie, podobnie jak nowe systemy powiadamiania i oceny zagrożeń EUDA.
Uważa się, że większość dostaw nowych opioidów syntetycznych, takich jak nitazeny, pochodzi z Chin, a do Europy trafia drogą przemytu. Wiadomo jednak, że pewna ograniczona produkcja syntetycznych opioidów miała miejsce w Europie i nie można wykluczyć, że istniejące nielegalne zakłady produkcyjne narkotyków syntetycznych mogą w sprzyjających warunkach rynkowych zostać potencjalnie wykorzystane do produkcji syntetycznych opioidów.
Więcej szczegółowych informacji na temat dynamiki podaży heroiny w Unii Europejskiej można znaleźć w dokumencie EUDA i Europolu z 2024 r., „EU Drug Market: Heroin and other opioids – In-depth analysis” [Unijne rynki narkotykowe: Heroina i inne opioidy – szczegółowa analiza]; zob. także opracowanie EUDA „Opioids: health and social responses” [Opioidy – reakcje w wymiarze zdrowotnym i społecznym).
Kluczowe dane i tendencje
Rozpowszechnienie używania opioidów
- Szacuje się, że w 2023 r. 0,3% dorosłej populacji Unii Europejskiej, czyli około 860 000 ludzi, używało opioidów (liczba ta pozostała na stałym poziomie w porównaniu z 2022 r.).
Podejmowanie leczenia z powodu używania heroiny i innych opioidów
- Używanie opioidów było główną przyczyną rozpoczęcia specjalistycznego leczenia uzależnienia od narkotyków w przypadku 72 000 pacjentów w 2023 r., co stanowi 23% wszystkich osób podejmujących takie leczenie w Europie. Heroina była podstawowym narkotykiem w przypadku 12 000 (61%) z 19 000 osób rozpoczynających leczenie po raz pierwszy, które wskazały konkretny opioid jako ich główny problem narkotykowy. Kolejne 3000 pacjentów podejmujących po raz pierwszy leczenie z powodu uzależnienia od opioidów nie określiło swojego podstawowego narkotyku.
- Większość osób zgłaszających się na leczenie z powodu problemów związanych z opioidami to mężczyźni, którzy w 2023 r. stanowili 80% wszystkich pacjentów rozpoczynających leczenie z powodu opioidów jako ich głównego problemu narkotykowego. Odsetek ten był stosunkowo stabilny, z niewielkimi różnicami w latach 2018–2023.
- Ze względu na zakłócenia w świadczeniu usług podczas pandemii COVID-19 dane dotyczące podejmowania leczenia w latach 2020–2022 należy interpretować z ostrożnością. Niemniej wskazują one, że długofalowy trend spadkowy liczby osób podejmujących leczenie z powodu używania heroiny utrzymuje się (wykres 6.6).
- Najnowsze dane z Europy wskazują na 15-letni odstęp (średnio w wieku 13 lat w przypadku kobiet i 16 lat w przypadku mężczyzn) między pierwszym użyciem heroiny – średnio w wieku 23 lat – a rozpoczęciem pierwszego leczenia z powodu problemów z związanych z heroiną – średnio w wieku 38 lat. W latach 2018–2023 odstęp czasowy wzrósł o 5 lat w przypadku kobiet i o 6 lat w przypadku mężczyzn.
- Szacunkowe dane krajowe z 26 państw członkowskich UE pokazują, że w 2023 r. leczenie z zastosowaniem agonisty receptorów opioidowych otrzymało 511 000 pacjentów (510 000 w 2022 r.).
Szkody związane ze stosowaniem opioidów
- Opioidy, w tym heroina i jej metabolity, często w połączeniu z innymi substancjami, były obecne w 7 na 10 przypadków przedawkowania ze skutkiem śmiertelnym w 2023 r., dla których dostępne są informacje toksykologiczne (zob. Zgony związane z narkotykami – obecna sytuacja w Europie). Zastrzeżenie polega na tym, że dane są dostępne tylko dla 19 państw członkowskich UE.
- W 2023 r. w ramach zgłoszeń do szpitali objętych programem Euro-DEN Plus w Unii Europejskiej i Norwegii z powodu ostrego działania toksycznego związanego z narkotykami heroina pozostawała trzecim najczęściej wymienianym narkotykiem, stanowiąc 13% wszystkich zgłoszonych przypadków. Heroinę wykryto w 18 z 22 uczestniczących w programie szpitali w 2023 r. w Unii Europejskiej i Norwegii (wykres 6.7).
- Występowanie heroiny wskazywano w ponad jednej piątej przypadków zgłoszeń związanych ze środkami odurzającymi w ośrodkach w Droghedzie (Irlandia) i w dwóch szpitalach w Oslo (Norwegia). Większość przypadków związanych z heroiną dotyczyła mężczyzn w wieku 25–45 lat: w 7 z 18 szpitali w 2023 r. nie odnotowano żadnych przypadków wśród osób poniżej 25. roku życia. W połowie szpitali zgłaszających wykrycie heroiny kobiety stanowiły mniej niż 7% zgłoszeń związanych z heroiną. W zależności od szpitala narkotykami najczęściej zgłaszanymi w połączeniu z heroiną były benzodiazepiny, kokaina i amfetamina.
Dane dotyczące rynku heroiny i innych opioidów
- W następstwie wzrostu liczby konfiskat heroiny w 2021 r. (do 9,5 tony) ilość skonfiskowana przez państwa członkowskie UE spadła w 2022 r. o 16% do 8,0 ton, a w 2023 r. spadła o kolejne 33% do 5,4 tony. Ogółem państwa członkowskie UE zgłosiły 17 000 przypadków konfiskaty heroiny w 2023 r. (21 500 w 2022 r.). Największe ilości zgłosiły Belgia (2,9 tony), Francja (1,1 tony), Hiszpania (322 kg) i Włochy (260 kg). W 2023 r. Turcja skonfiskowała 3,3 tony heroiny, czyli o 58% mniej niż w 2022 r. (8 ton).
- Średnia czystość brązowej heroiny w obrocie detalicznym wahała się od 5% do 40% w 2023 r., a w połowie państw odnotowano średnią czystość między 13% a 21%. Zindeksowane tendencje wskazują, że średnia cena brązowej heroiny spadła o 25% w latach 2013–2023. Czystość narkotyku w tym okresie ulegała wahaniom, a w 2023 r. znacznie spadła (wykres 6.8).
- W 2023 r. 20 krajów zgłosiło do europejskiego systemu wczesnego ostrzegania 927 przypadków konfiskaty nowych syntetycznych opioidów o łącznej masie 22 kg, co stanowi wzrost w porównaniu z 17 kg skonfiskowanymi w 2022 r. W szczególności ilość nitazenów skonfiskowanych w 2023 r. wzrosła trzykrotnie, z 3 do 10 kg. Spośród 927 przypadków konfiskaty nowych opioidów zgłoszonych w 2023 r. 24% zawierało karfentanyl, 24% zawierało protonitazen, 23% zawierało metonitazen, a 20% zawierało tramadol. Karfentanyl stanowił 32% (7 kg) z 22 kg skonfiskowanego materiału, a następnie protonitazen – 29% (6,4 kg) i tramadol – 22% (4,8 kg). Większość zgłoszonych konfiskat miała miejsce w Europie Północnej, gdzie Estonia, Łotwa i Litwa odpowiadały łącznie za 77% przypadków konfiskaty i 76% (16,7 kg) skonfiskowanej ilości.
- W 2023 r. zgłoszono około 22 000 przestępstw związanych z używaniem lub posiadaniem heroiny.
- W 2023 r. w Unii Europejskiej zlikwidowano czternaście zakładów produkcji heroiny (10 w Niderlandach, 3 w Grecji i 1 we Francji). Wydaje się, że wszystkie lokalizacje funkcjonują jako miejsca stosowania domieszek i pakowania bloków heroiny, z dużym prawdopodobieństwem przeznaczonej do sprzedaży zarówno w UE, jak i poza nią, zwłaszcza w Zjednoczonym Królestwie. Ponadto Czechy zgłosiły zlikwidowanie dwóch bliżej nieokreślonych zakładów produkcji opioidów.
Dane źródłowe
Dane wykorzystane do opracowania infografik i wykresów na tej stronie można znaleźć poniżej.
Pełny zestaw danych źródłowych do Europejskiego raportu narkotykowego 2025, w tym metadane i uwagi metodyczne, jest dostępny w naszym katalogu danych.
Część tych danych, wykorzystanych do wygenerowania infografik, wykresów i innych elementów na tej stronie, można znaleźć poniżej.
