Kokaina – obecna sytuacja w Europie (Europejski raport narkotykowy 2025)

Kokaina jest, po konopiach indyjskich, drugim najczęściej używanym w Europie nielegalnym środkiem odurzającym, choć rozpowszechnienie i wzorce jej używania znacznie się różnią między poszczególnymi krajami. Na tej stronie zamieszczono najnowsze analizy sytuacji dotyczącej narkotyków – w odniesieniu do kokainy – w Europie, między innymi informacje o rozpowszechnieniu używania, zapotrzebowaniu na leczenie, konfiskatach, cenie i czystości oraz szkodach.

Strona ta stanowi część Europejskiego raportu narkotykowego 2025 – corocznego przeglądu sytuacji narkotykowej w Europie sporządzonego przez EUDA.

Table of contents/Search

Table of contents/Search

Search within the book

Operator

Any match

Exact term match only

Select any filter and click on Search to see results

Close

Ostatnia aktualizacja: 5 czerwca 2025 r.

Bezprecedensowa dostępność kokainy powodująca problemy zdrowotne i społeczne

Kokaina to, po konopiach indyjskich, drugi najczęściej używany w Europie nielegalny środek odurzający. Choć częstotliwość i wzorce używania tego narkotyku znacznie się różnią w poszczególnych krajach (zob. Rozpowszechnienie i wzorce używania kokainy), jego dostępność wciąż wzrasta. Rośnie również obawa, że koszty zdrowotne i społeczne związane z tym środkiem odurzającym będą znacznie większe. 

Na terenie Europy kokaina jest zwykle dostępna w dwóch postaciach. Najpopularniejsza jest kokaina w proszku (w formie soli), a rzadziej dostępny jest crack – w postaci niezwiązanej zasady, którą można palić. Kokaina powstaje z krasnodrzewu pospolitego (koki) rosnącego w Ameryce Południowej. Trafia do Europy różnymi drogami, ale masowy przemyt kokainy przez europejskie porty morskie w handlowych kontenerach w transporcie intermodalnym przyczynia się do wysokiej dostępności tego narkotyku. W krajach o dużych portach kontenerowych wykorzystywanych przez handlarzy kokainą odnotowano wysoki poziom przestępczości związanej z narkotykami, w tym korupcję pracowników łańcucha dostaw, zastraszanie i przemoc. Konkurencja na rynku kokainy, zarówno na poziomie hurtowym, jak i detalicznym, jest ważnym czynnikiem sprzyjającym przestępczości związanej z narkotykami, w tym przemocy gangów i zabójstwom w niektórych krajach. Jednocześnie używanie kokainy, a w szczególności cracku, wydaje się coraz bardziej powszechne, zwłaszcza wśród niektórych zmarginalizowanych grup społecznych. Podsumowując, rosnąca dostępność i używanie kokainy w Europie powoduje wyższe koszty dla społeczeństwa, zarówno ze względu na wpływ na zdrowie publiczne, jak i przestępczość i przemoc związane z rynkiem kokainy.

Siatki przemytnicze uciekają się do różnych metod, żeby zwiększyć dostawy kokainy do Europy

W 2023 r., siódmy rok z rzędu, państwa członkowskie UE zgłosiły rekordową ilość przechwyconej kokainy, wynoszącą 419 ton. Największą liczbę konfiskat zgłaszają Belgia, Hiszpania i Niderlandy, co pokazuje znaczenie tych krajów jako punktów wejścia dla kokainy przemycanej do Europy. Zaobserwowano wzrost liczby konfiskat mniejszych ładunków, co prawdopodobnie odzwierciedla zmianę taktyki przemytu. W 2024 r. Hiszpania zgłosiła największą w historii konfiskatę kokainy w jednym transporcie (13 ton) – ukrytej w bananach pochodzących z portu Guayaquil w Ekwadorze. W ostatnich latach wydaje się, że inne kraje również zyskały na znaczeniu jako punkty wejścia kokainy do Europy. Do krajów tych należy Portugalia, która od 2021 r. przechwytuje coraz większe ilości narkotyku i zgłosiła prawie 22 tony skonfiskowanej kokainy w 2023 r. W 2023 r. Niemcy skonfiskowały 43 tony kokainy, ponieważ był to rok, w którym w porcie w Hamburgu przechwycono duże przesyłki o łącznej masie 25 ton, co stanowiło dwukrotność ilości zgłoszonej w 2022 r. (wykres 3.1).

Uwaga: Konfiskata prowadzona przez policję kryminalną kraju związkowego Badenia-Wirtembergia.

Przemyt narkotyków cechuje się wysoką dynamiką i szybko dostosowuje się do rozwoju sytuacji geopolitycznej, konfliktów regionalnych i zmian na szlakach handlowych. W związku z tym uważa się, że sytuacja w Kolumbii, Brazylii i Ekwadorze przyczyniła się do wzrostu przemytu kokainy do Unii Europejskiej przez zorganizowane grupy przestępcze (szczegółową analizę można znaleźć w raporcie „European Drug Market Report: Cocaine” [Europejski raport o rynku narkotyków – kokaina]). W 2023 r. w Kolumbii wzrosła liczba upraw i produkcja kokainy, co wynikało z różnych problemów związanych z bezpieczeństwem i gospodarką. Oprócz kontenerów transportowych wykorzystuje się szereg innych metod, często łączonych ze sobą, aby uniknąć wykrycia (zob. wykres 3.2). Na przykład we wrześniu 2023 r. Irlandia skonfiskowała 2,25 tony kokainy z frachtowca u południowego wybrzeża kraju.

Wraz z zaostrzeniem środków udaremniających przemyt w głównych punktach wejścia kokainy – przemytnicy obierają sobie za cel również mniejsze porty w innych państwach członkowskich UE i krajach sąsiednich, które mogą być bardziej podatne na przemyt narkotyków. Na przykład w jednej z największych w historii konfiskat narkotyków w Szwecji w kwietniu 2024 r. w małym porcie Nynäshamn na południe od Sztokholmu skonfiskowano około 1,4 tony kokainy.

Powszechnie wiadomo, że nielegalne przetwarzanie produktów zawierających kokainę odbywa się w kilku państwach członkowskich UE, gdzie każdego roku likwidowanych jest wiele laboratoriów produkujących kokainę. Przetwarzanie kokainy w Europie często obejmuje wtórną ekstrakcję kokainy, która została połączona z innymi materiałami (np. chemicznie ukryta w tworzywach sztucznych), co utrudnia jej wykrywanie w przesyłkach handlowych. Do Europy w dużych ilościach przemyca się wolną zasadę kokainy i pastę z koki w celu przetworzenia ich na chlorowodorek kokainy. Każdego roku wykrywane są stosunkowo duże ośrodki zajmujące się przetwarzaniem kokainy. Na przykład w latach 2023–2024 w Portugalii zlikwidowano 6 laboratoriów przetwarzających kokainę, co doprowadziło do konfiskaty pasty z koki i chlorowodorku kokainy.

Większa widoczność wpływu kokainy na zdrowie publiczne

Z wielu praktycznych i metodologicznych powodów problemy zdrowotne związane z kokainą mogą być trudne do monitorowania, ale pojawia się coraz więcej sygnałów, że duża dostępność tego narkotyku ma coraz bardziej negatywny wpływ na zdrowie publiczne w Europie. Kokaina jest drugim nielegalnym środkiem odurzającym najczęściej zgłaszanym przez osoby po raz pierwszy rozpoczynające specjalistyczne leczenie uzależnienia od narkotyków, a obecnie jest najczęściej zgłaszaną substancją na szpitalnych oddziałach ratunkowych w przypadkach ostrego zatrucia narkotykami. Europejskie służby kontroli narkotyków, choć nie są reprezentatywne na szczeblu krajowym, zgłosiły, że kokaina była drugą najczęściej wykrywaną substancją w pierwszej połowie 2024 r. Dostępne dane z 2023 r. wskazują, że kokaina miała związek z około jedną czwartą zgonów spowodowanych przedawkowaniem narkotyków. Używanie kokainy może nasilać istniejące już problemy układu krążenia, dlatego jej wpływ na śmiertelność w Europie jest prawdopodobnie niedoszacowany.

W ponad połowie miast, dla których dostępne są dane za lata 2024 i 2023, wzrosło również stężenie pozostałości kokainy w ściekach komunalnych. Wraz z innymi informacjami sugeruje to, że w miarę zwiększania się dostępności kokainy wzrasta również jej dystrybucja geograficzna i społeczna. Szczególnie niepokojącym problemem jest używanie kokainy wśród bardziej zmarginalizowanych grup społecznych w niektórych krajach. Zarówno palenie, jak i dożylne używanie kokainy wiąże się z większymi problemami zdrowotnymi, dlatego tak niepokojące jest to, że w wielu krajach odnotowuje się wzrost liczby przypadków przyjmowania kokainy drogą dożylną i używania cracku. Substancje pobudzające, takie jak kokaina, częściej używane są drogą iniekcji i w ciągu ostatniej dekady były przyczyną lokalnych ognisk zakażeń HIV wśród osób przyjmujących narkotyki dożylnie w 7 europejskich miastach (zob. Dożylnie używanie narkotyków w Europie – obecna sytuacja.

Używanie kokainy wiąże się z wieloma niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi, takimi jak pobudzenie, psychoza, tachykardia, nadciśnienie, arytmia, ból w klatce piersiowej i udar. Większość przewlekłych szkód zdrowotnych związanych z używaniem kokainy jest powiązana z intensywnym, wysokodawkowym lub długotrwałym używaniem, co oprócz uzależnienia może zwiększyć ryzyko choroby wieńcowej, kardiomiopatii i udaru. Kokaina i syntetyczne środki pobudzające mogą również wywoływać stany psychotyczne, takie jak psychoza wywołana substancjami pobudzającymi, lub przyspieszać ich wystąpienie. Leczenie współistniejących schorzeń psychicznych u osób z problemami związanymi z używaniem narkotyków pozostaje wyzwaniem, ponieważ często brakuje zintegrowanego leczenia i usług w zakresie zdrowia psychicznego. Regularne i problemowe używanie kokainy wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu samobójstwa, przypadkowych obrażeń, zabójstw i AIDS. Łączne używanie kokainy i alkoholu jest powszechne, a obecność tych dwóch substancji w organizmie wiąże się z większym zagrożeniem dla zdrowia.

Leczenie osób z problemami związanymi z używaniem kokainy stanowi wyzwanie niezależnie od tego, czy są to osoby bardziej zintegrowane społecznie i używające sproszkowanej kokainy okazjonalnie lub incydentalnie, czy też bardziej zmarginalizowane grupy społeczne używające tej substancji dożylnie bądź palące crack. Większość przewlekłych dolegliwości związanych z używaniem substancji pobudzających, takich jak kokaina, wiąże się z używaniem intensywnym, w dużych dawkach lub długotrwałym. Poważne problemy mogą również dotyczyć osób, które używają substancji pobudzających eksperymentalnie, ale są one prawdopodobnie mniej powszechne, gdy substancje pobudzające są używane rzadko i w małych dawkach.

Choć coraz lepiej rozumiemy, na czym polega skuteczne leczenie w przypadku substancji pobudzających, wiedza na ten temat wciąż jest stosunkowo niewielka. Dostępne dowody wskazują na stosowanie interwencji psychospołecznych, w tym terapii poznawczo-behawioralnej oraz systemu gratyfikacji i kar. W tym momencie żadne dowody nie przemawiają wystarczająco silnie za stosowaniem leczenia farmakologicznego, choć opracowywane są nowe potencjalnie użyteczne farmakoterapie. Leczenie problemów związanych z kokainą wśród grup bardziej marginalizowanych może być szczególnie trudne, ponieważ pacjenci mogą również borykać się z problemami związanymi z innymi narkotykami, w tym opioidami lub alkoholem, spotęgowanymi przez trudną sytuację społeczno-ekonomiczną, w tym niestabilne warunki mieszkaniowe. W przypadku dożylnego używania kokainy i palenia cracku istniejące działania w zakresie redukcji szkód, w znacznej mierze opracowane pierwotnie z myślą o problemach związanych z opioidami, mogą okazać się odpowiednie do ograniczenia szkód związanych z konkretnymi sposobami używania. Konieczne są jednak dalsze działania nad opracowaniem bardziej kompleksowych interwencji, a także większe inwestycje mogące zapewnić usługi dostosowane do rosnących w tym obszarze potrzeb w niektórych krajach.

Kluczowe dane i tendencje

Rozpowszechnienie i wzorce używania kokainy

• Badania ankietowe wskazują, że w UE prawie 2,7 mln osób w wieku 15–34 lat (2,7% tej grupy wiekowej) w ciągu ostatniego roku używało kokainy (zob. wykres 3.3). Spośród 15 krajów europejskich, które prowadzą badania od 2022 r. i które podały przedziały ufności, 6 zgłosiło wyższe szacunki niż w poprzednim porównywalnym badaniu, a 8 zgłosiło stabilną tendencję.

• W badaniu ankietowym ESPAD przeprowadzonym w szkołach w 2024 r. kokaina była oceniana w Unii Europejskiej jako łatwa do uzyskania przez objętych projektem ESPAD około 13% uczniów w wieku 15–16 lat. Średnio 2% uczniów przyznało się do używania kokainy przynajmniej raz w życiu, a mniej niż 1% stwierdziło, że po raz pierwszy użyło kokainy w wieku 13 lat lub młodszym.
• Pozostałości kokainy w ściekach komunalnych wzrosły w 39 z 72 miast, dla których dostępne są dane zarówno za rok 2024, jak i 2023, podczas gdy w 17 miastach nie odnotowano żadnych zmian, a w 16 odnotowano spadek (zob. wykres 3.4).

• W europejskim internetowym badaniu ankietowym na temat narkotyków z 2024 r. – niereprezentatywnym badaniu osób używających narkotyków – 29% respondentów mieszkających w Unii Europejskiej lub Norwegii zgłosiło, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy używało kokainy w proszku, cracku lub obu tych substancji. Wśród osób używających kokainy w postaci w proszku normą była politoksykomania, a tylko 4% osób stwierdziło, że podczas ostatniego użycia nie używało żadnych innych substancji, w tym tytoniu i alkoholu. Był to najwyższy odnotowany wskaźnik politoksykomanii spośród wszystkich narkotyków. Uczestnicy ankiety zgłaszali spożycie kokainy w proszku głównie w klubie lub barze (68%), na festiwalu muzycznym, imprezie (62%) lub w domu (64%). W odniesieniu do używania kokainy w postaci cracku najczęściej zgłaszanym kontekstem było miejsce zamieszkania (86%).
• Analiza 3276 zużytych strzykawek przez sieć ESCAPE w 19 miastach i 13 państwach członkowskich UE oraz w Norwegii w 2023 r. wykazała obecność kokainy w ponad 50% strzykawek w 6 z 19 miast (Dublin, 90%; Barcelona, 89%; Saloniki, 73%; Ryga, 64%; Kolonia, 62%; Madryt, 56%).

Podejmowanie leczenia z powodu używania kokainy

• Kokaina była drugim najczęściej występującym problemem narkotykowym wśród osób po raz pierwszy rozpoczynających specjalistyczne leczenie uzależnienia od narkotyków w 2023 r. – wskazało ją około 35 000 pacjentów, czyli 24% wszystkich zgłaszających się na leczenie pierwszy raz (zob. wykres 3.5).
• Liczba pacjentów rozpoczynających po raz pierwszy leczenie z powodu problemów związanych z kokainą wzrosła w latach 2018–2023 o 31%.
• Najnowsze dane z Europy wskazują na 13-letni odstęp czasowy między pierwszym użyciem kokainy, średnio w wieku 22 lat, a rozpoczęciem pierwszego leczenia z powodu problemów z związanych z kokainą – średnio w wieku 35 lat. W przypadku osób używających kokainy w proszku odstęp czasowy wynosi 14 lat (wykres 3.5).
• Ponad 80% osób po raz pierwszy rozpoczynających leczenie, podających kokainę jako ich główny problem narkotykowy, wskazują na kokainę w proszku jako główną postać narkotyku, którego używały. W 2023 r. większość (84%) pacjentów stanowili mężczyźni, jedna czwarta zgłosiła codzienne używanie kokainy w ciągu ostatniego miesiąca, a cztery piąte – wciąganie go przez nos.
• Na podstawie danych z 24 krajów, które przekazały dane historyczne, w 2023 r. mniej niż 1,5% osób po raz pierwszy używających kokainy podało, że głównym sposobem używania było podanie dożylne.

Kokaina – crack

• Zaledwie 5 państw członkowskich UE odpowiadało za 80% szacowanej liczby 9900 przypadków podjęcia leczenia uzależnienia od cracku w 2023 r. (8100 w 2022 r.), z czego 3700 stanowiły osoby podejmujące leczenie po raz pierwszy (wykres 3.5). Należy jednak mieć na uwadze, że termin „crack” może nie być stosowany spójnie przez wszystkie kraje.
• Liczba osób po raz pierwszy podejmujących leczenie z powodu uzależnienia od cracku jako narkotyku podstawowego wzrosła o 35%, z 2700 pacjentów w 2018 r. do 3700 pacjentów w 2023 r.
• Ponad jedna piąta osób podejmujących leczenie w związku z uzależnieniem od cracku to kobiety (22% w 2023 r.), 95% z nich podaje palenie jako główną drogę podania, a 42% używało narkotyku codziennie w ciągu ostatniego miesiąca przed rozpoczęciem leczenia.
• W 2023 r. z pomieszczeń do konsumpcji narkotyków w dziesięciu miastach w ośmiu państwach członkowskich UE zgłoszono używanie cracku przez pacjentów, samodzielnie lub z heroiną. Ponad trzy czwarte (79%) przypadków używania cracku wiązało się z paleniem. W 21% przypadków używania kokainy w postaci cracku była ona używana samodzielnie, a w 47% przypadków – w połączeniu z heroiną. Pomieszczenia do konsumpcji narkotyków mogą się różnić pod względem tego, czy umożliwiają one przyjmowanie narkotyków drogą iniekcji, palenie ich, czy też obie te formy.

Szkody związane z używaniem kokainy

• Kokaina była najczęściej zgłaszaną substancją przez objęte nadzorem szpitale Euro-DEN Plus w 2023 r., wymienioną w 25% (1695) przypadków ostrych zatruć narkotykowych. W przypadkach, w których odnotowano takie dane, około połowa z nich była związana z jednoczesnym spożyciem alkoholu.
• Większość szpitali objętych nadzorem Euro-DEN Plus otrzymała w 2023 r. więcej zgłoszeń związanych z kokainą w porównaniu z 2022 r. (wykres 3.6).

• Spośród 20 krajów europejskich, które przedstawiły dane za oba te lata, w 2023 r. kokaina była przyczyną około jednej czwartej (1051, czyli 26%) zgonów związanych z narkotykami (956, czyli 27% w 2022 r.).
• W Hiszpanii kokaina była przyczyną 60% (621/1037) zgonów związanych z narkotykami zgłoszonych w 2022 r. Dowody na politoksykomanię były powszechne w przypadku zgonów związanych z kokainą, gdzie obecność opioidów stwierdzano w większości przypadków, alkoholu w ponad jednej trzeciej przypadków (38%) i benzodiazepin w ponad połowie (56%) (wykres 3.7).

• Francuska sieć oddziałów ratunkowych Oscour odnotowała wzrost liczby przypadków związanych z kokainą o 17% w 2023 r., z 21,2 na 100 000 wizyt w 2022 r. do 28,8 na 100 000 wizyt w 2023 r.

Dane dotyczące rynku kokainy

• W 2023 r. państwa członkowskie UE zgłosiły 95 000 przypadków konfiskaty kokainy, w których przejęto 419 ton (wzrost z 323 ton w 2022 r.) – jest to rekordowa ilość siódmy rok z rzędu. Belgia (123 tony), Niderlandy (59 ton; dane niekompletne) i Hiszpania (118 ton) łącznie odpowiadały za 72% całkowitej ilości skonfiskowanej (wykres 3.8). Spośród innych krajów, które zgłosiły konfiskaty kokainy, rekordowe ilości w 2023 r. skonfiskowano w Niemczech (43 tony), Francji (23 tony), Portugalii (22 tony), Irlandii (3,2 tony; dane niekompletne), Norwegii (2,3 tony), Szwecji (1,5 tony) i na Litwie (1,4 tony).
• Średnia czystość kokainy w sprzedaży detalicznej w Europie w 2023 r. wynosiła 17%–96%, a połowa krajów zgłosiła średnią czystość na poziomie 66%–81%. Chociaż cena kokainy w sprzedaży detalicznej pozostawała stosunkowo stabilna w ciągu ostatniej dekady, czystość kokainy wykazuje tendencję wzrostową i w 2023 r. osiągnęła poziom o 34% wyższy niż w we wskaźnikowym 2013 r. (wykres 3.8).

• W 2023 r. państwa członkowskie UE zgłosiły likwidację co najmniej 34 miejsc związanych z produkcją kokainy (w 2022 r. – 39), co stanowi orientacyjną liczbę. W 2023 r. skonfiskowano znacznie większą ilość nadmanganianu potasu o podstawowym znaczeniu chemicznym (2082 kg) w porównaniu z 2022 r. (173 kg).
• W 2023 r. kokainę wymieniono w przypadku 97 000 przestępstw związanych z używaniem lub posiadaniem narkotyków, czyli około 9% wszystkich przestępstw tego typu, w których środek odurzający jest znany, co stanowi kontynuację wzrostowej tendencji obserwowanej w poprzednich 7 latach. Kokaina, po konopiach indyjskich, była drugim najczęściej wskazywanym narkotykiem w przypadku przestępstw związanych z używaniem lub posiadaniem.
• Spośród 11 służb kontroli substancji odurzających w 10 państwach członkowskich UE kokaina okazała się substancją najczęściej wykrywaną przez 3 służby w pierwszej połowie 2024 r., podobnie jak w pierwszej połowie 2023 r. W tym samym okresie czystość próbek kokainy zanalizowanych przez 7 służb kontroli substancji w 6 państwach członkowskich UE pozostawała na wysokim poziomie. W pierwszej połowie 2023 r. ponad 55% badanych próbek wykazało czystość wynoszącą co najmniej 80%. W pierwszej połowie 2024 r. udział ten wynosił 46%.

Szczegółowe informacje na temat kokainy można znaleźć we wspólnym dokumencie EUDA i Europolu, „EU Drug Market: Cocaine” [Unijne rynki narkotykowe – kokaina] i opracowaniu EUDA, „Stimulants: health and social responses” [Substancje pobudzające – reakcje w wymiarze zdrowotnym i społecznym].
 

Dane źródłowe

Pełny zestaw danych źródłowych do Europejskiego raportu narkotykowego 2025, w tym metadane i uwagi metodyczne, jest dostępny w naszym katalogu danych.

Część tych danych, wykorzystanych do wygenerowania infografik, wykresów i innych elementów na tej stronie, można znaleźć poniżej.

Tabele danych dotyczących rozpowszechnienia używania środków odurzających, w tym badania populacji ogólnej i analiza ścieków (wszystkie substancje)

Inne tabele danych, w tym tabele dotyczące konkretnie kokainy